Thăm dò sức mạnh
Quan hệ Mỹ - Trung Quốc (TQ) bất ngờ xấu đi sau khi Mỹ công bố kế hoạch bán vũ khí trị giá 6,4 tỉ USD cho Đài Loan vào lúc quan hệ giữa hai bờ eo biển Đài Loan đang được cải thiện
Quyết định của Mỹ sau một năm cầm quyền của Tổng thống (TT) Barack Obama, trong đó có chuyến thăm Bắc Kinh đầu tiên của ông cuối năm 2009, là điều không bình thường, đang được dư luận quốc tế quan tâm.
TQ đã phản ứng quyết liệt đối với quyết định của Mỹ, thể hiện mức độ nguy cơ nghiêm trọng đe dọa quan hệ có tiềm năng phát triển thuận lợi giữa hai nước. Người phát ngôn Bộ Quốc phòng TQ Hoàng Tuyết Bình tuyên bố: “Quyết định bán vũ khí cho Đài Loan sẽ phá hoại nghiêm trọng sự hợp tác toàn diện Trung - Mỹ. Chúng ta không bao giờ chịu khuất phục hoặc thỏa hiệp trong vấn đề này”.
Nghiêm trọng hơn, Tân Hoa Xã cảnh báo: “Trục trặc trong quan hệ Trung - Mỹ hiện nay sẽ gây nguy hại cho sự hợp tác song phương trong các vấn đề quốc tế và khu vực quan trọng”.
Giới phân tích đặt câu hỏi: Mối quan hệ Mỹ - Trung mà báo Anh The Economist ví von là “đồng sàng dị mộng” thời gian tới sẽ ra sao? Hai bên đã leo thang các đòn đả kích. Ngày 3-2, TT Mỹ Barack Obama khẳng định với các thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ tại
Ông chủ Nhà Trắng nhấn mạnh Mỹ cần phải giải quyết với TQ vấn đề tỉ giá nhân dân tệ (NDT) để hàng hóa Mỹ nhập vào TQ không bị tăng giá giả tạo và bình ổn cán cân thanh toán thương mại giữa hai nước.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao TQ Mã Triều Húc lập tức trả lời TT Mỹ: “Tỉ giá NDT hiện nay là hợp lý. TQ chưa từng theo đuổi mục tiêu xuất siêu sang Mỹ. Cáo buộc và gây áp lực sẽ không giúp giải quyết được vấn đề”.
Sự căng thẳng quan hệ Mỹ - Trung đã gây hậu quả trước mắt. Phía TQ đã ngưng quan hệ hợp tác quân sự, hủy bỏ các cuộc đàm phán về an ninh, rất có thể ảnh hưởng tới cuộc thăm TQ sắp tới của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates và chuyến thăm Mỹ của Tổng Tham mưu trưởng quân đội TQ Trần Bình Đức. TQ cũng sẽ áp dụng biện pháp trừng phạt các công ty Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, trong đó có hãng hàng không Boeing. Trong biện pháp trả đũa đầu tiên, ngày 5-2, TQ tuyên bố sẽ đánh thuế chống phá giá các sản phẩm thịt gà nhập khẩu từ Mỹ từ ngày 15-2.
Theo giới phân tích, nếu TT Mỹ Barack Obama những ngày tới tiếp nhà sư Tây Tạng lưu vong Đatlai Latma tại Washington như đã thỏa thuận, việc này sẽ thổi bùng sóng gió quan hệ hai nước. Chắc chắn Mỹ không quên năm 2008, TQ đã hoãn cuộc họp cấp cao với Liên hiệp châu Âu (EU) sau khi TT Pháp Nicolas Sarkozy gặp Đatlai Latma và trước đó Thủ tướng Đức Angela Merkel cũng gặp nhà sư lưu vong này.
Các nhà quan sát không tin chuyến thăm Mỹ năm nay của Chủ tịch TQ Hồ Cẩm Đào có thể thực hiện được trong bối cảnh khủng hoảng quan hệ Trung - Mỹ đang như “vết dầu loang” mà tờ Nhân Dân nhật báo chê trách “Washington thể hiện tư duy thô lỗ và phi lý từ thời chiến tranh lạnh qua việc bán vũ khí cho Đài Loan”. Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao TQ Mã Triều Húc, tháng 11 năm ngoái, tại Bắc Kinh, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đã kêu gọi TT Obama không gặp nhà sư Đatlai Latma. Ông Mã nói: “Chúng tôi đã chỉ cho Mỹ thấy rõ tính chất cực kỳ nhạy cảm của vấn đề Tây Tạng để Mỹ có cách hành xử thận trọng và thích hợp, tránh gây tổn hại hơn nữa trong quan hệ Trung - Mỹ”.
Phải chăng sóng gió hiện nay trong quan hệ Trung - Mỹ là cuộc thử sức để thăm dò sức mạnh của nhau như phỏng đoán của tờ The New York Times? Các chuyên gia có lý khi cho rằng trục trặc hiện nay không đe dọa nền tảng hợp tác đa phương, đặc biệt là hợp tác kinh tế giữa hai nước và khó có thể biến thành cuộc chiến thương mại quy mô lớn bởi hai nền kinh tế này luôn cần có sự hợp tác chặt chẽ với nhau. Làm sao nền kinh tế số 1 thế giới có thể chia tay với nền kinh tế số 3 sắp vươn lên vị trí số 2 chỉ vì sự xung khắc nhất thời?