Tham vọng và chờ đợi

Vòng 4 đối thoại kinh tế chiến lược Trung - Mỹ (SED) diễn ra trong 2 tuần qua tại Annapolis, bang Maryland, đã kết thúc tuy chưa tạo được đột phá lớn có tính chiến lược nhưng cả hai bên đều hài lòng.

Dẫn đầu phái đoàn Trung Quốc (TQ) là Phó Thủ tướng Vương Kỳ Sơn, phái viên đặc biệt của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào. Phái đoàn Mỹ do Bộ trưởng Tài chính Henry Paulson, phái viên đặc biệt của Tổng thống (TT) George W.Bush, làm trưởng đoàn. Cuộc đối thoại kinh tế chiến lược Trung- Mỹ do Chủ tịch Hồ Cẩm Đào và TT George W.Bush phát động cuối năm 2006, theo thể thức mỗi năm tiến hành 2 lần.

Hiện nay, TQ và Mỹ là bạn hàng lớn thứ hai của nhau. Theo thống kê của Bộ Thương mại TQ, kim ngạch buôn bán hai chiều giữa hai nước năm 2007 đạt hơn 300 tỉ USD. TQ là thị trường xuất khẩu chủ yếu có mức tăng nhanh nhất của Mỹ. Hàng hóa TQ giá rẻ đã giúp người tiêu dùng Mỹ mỗi năm tiết kiệm chi tiêu hơn 100 tỉ USD.

Theo giới quan sát Mỹ, hai nước Trung- Mỹ sau khi trải qua 3 vòng đối thoại, chủ yếu là thăm dò, tranh cãi, lần này chuyển hướng sang thỏa hiệp và hiệp thương. Hai bên lần đầu tiên lấy mối quan hệ kinh tế trong 10 năm tới làm đề tài trung tâm trong đối thoại. Trước khi tiến hành đối thoại, để tạo không khí thuận lợi, các công ty Mỹ và TQ đã ký 71 hợp đồng và hiệp định buôn bán trị giá tổng cộng 13,6 tỉ USD tại thành phố St.Louis, bang Missouri và thủ đô Washington, một sự kiện chưa từng có trong quan hệ kinh tế giữa hai nước. Ký hợp đồng là các công ty lớn của Mỹ như GM, Ford, IBM, Motorola v.v...

Kết quả của vòng đối thoại Trung- Mỹ lần này là hai bên đã nhất trí mở đầu thương lượng về một thỏa thuận đầu tư song phương sau các cuộc thăm dò trong hơn một năm qua. Bắc Kinh muốn Mỹ mở cửa thị trường cho TQ trực tiếp đầu tư và mua cổ phần các xí nghiệp lớn để dần dần xóa bỏ việc Mỹ đầu tư một chiều tại TQ nhằm mục đích khai thác nguồn nhân công giá rẻ. TQ hiện có nguồn dự trữ ngoại tệ 1.760 tỉ USD nên muốn trực tiếp đầu tư tại Mỹ trong khi đầu tư của Mỹ tại Trung Hoa lục địa không ngừng tăng: Năm 2006 đạt 22,5 tỉ USD so với 17 tỉ USD năm 2005 và gấp đôi so với 4 năm trước. TQ lập luận rằng tăng cường đầu tư tại Mỹ không những làm tăng sức mạnh kinh tế của đại lục mà còn giúp thu hẹp sự mất cân đối trong cán cân buôn bán Mỹ- Trung mà năm 2007 đã đạt mức 256,2 tỉ USD.

Trong vòng đối thoại lần này, TQ và Mỹ đã ký hiệp định khung “khuôn khổ hợp tác 10 năm về năng lượng và môi trường Trung- Mỹ”. Giới quan sát TQ nhận định rằng văn kiện này sẽ có ảnh hưởng to lớn đối với sự hợp tác kinh tế Trung- Mỹ trong tương lai và góp phần phát triển liên tục kinh tế toàn cầu.

Tuy còn nhiều vướng mắc chưa được giải quyết, TQ và Mỹ đều hài lòng về kết quả vòng 4 đối thoại. Phó Thủ tướng TQ Vương Kỳ Sơn nói cuộc đối thoại đã thành công và cần tiếp tục. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Henry Paulson nói một bằng chứng của thành công là TQ đã đồng ý tăng tỉ giá đồng nhân dân tệ (NDT) 20% từ năm 2005 đến nay. Vấn đề tỉ giá đồng NDT luôn là nỗi bức xúc của giới kinh doanh Mỹ và gây tranh cãi tại Quốc hội Mỹ vì nó tác động tới quan hệ buôn bán hai nước mà TQ được lợi nhiều hơn.

Những gợi mở của vòng 4 đối thoại kinh tế Trung- Mỹ sẽ được tiếp tục thảo luận tại vòng 5 vào tháng 12, sau cuộc bầu cử TT Mỹ. Báo Mỹ International Herald Tribune nhận xét: “Nhiều chuyên gia Mỹ cho rằng một lý do TQ chưa chịu nhượng bộ Mỹ trong năm nay về nhiều vấn đề thương mại và tài chính có thể là họ còn chờ chính quyền mới ở Nhà Trắng”. James Dorn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược kinh tế Cato của Mỹ, nói: “Sau cuộc bầu cử TT tháng 11, Chính phủ và Quốc hội Mỹ sẽ có bộ mặt mới, nhưng chính sách kiên trì đối thoại và tiếp xúc với TQ của Mỹ sẽ tiếp tục được duy trì và chắc chắn có hiệu quả”.