Thất bại đã lường trước
Vòng đàm phán 6 bên (Mỹ, Trung Quốc, Nga, CHDCND Triều Tiên, Hàn Quốc, Nhật Bản) về vấn đề hạt nhân của Triều Tiên tại Bắc Kinh từ ngày 8 đến 11-12, đã kết thúc thất bại.
Sau 5 tháng gián đoạn, 4 ngày đàm phán lần này chỉ là dịp để các bên trình bày quan điểm, kiến nghị mà không tìm được tiếng nói chung. Một sự kết thúc đáng thất vọng, không hẹn bao giờ thì nối lại. Trong ngày khai mạc 8-12, trưởng đoàn nước chủ nhà Trung Quốc Vũ Đại Vỹ đề nghị vòng đàm phán tập trung vào ba chủ đề: kiểm chứng, tuyên bố giải giáp hạt nhân của Triều Tiên, tiếp tục thực hiện kế hoạch hành động giai đoạn 2 kết thúc vào tháng 3-2009 đổi giải giáp hạt nhân lấy viện trợ quốc tế, thiết lập cơ chế hòa bình và an ninh ở khu vực Đông Bắc Á.
Vạch rõ phương hướng đàm phán, ông Vũ Đại Vỹ nói: Chúng ta nên tham gia đàm phán với thái độ mềm dẻo và thực tế. Chúng ta cần có sự cố gắng chung để thu hẹp bất đồng và đặt cơ sở vững chắc thúc đẩy đàm phán sang giai đoạn 3. Nên tôn trọng nguyên tắc “lời nói đổi lời nói”, “hành động đổi hành động”.
Để chuẩn bị cho vòng đàm phán, trưởng đoàn Mỹ Christopher Hill đã 2 lần gặp Ngoại trưởng CHDCND Triều Tiên Kim Kye Gwan tại Singapore, lần thứ nhất vào tháng 4 và lần hai trong hai ngày 4 và 5-12 để thăm dò nhau trước khi sang Bắc Kinh. Vòng đàm phán gặp trắc trở ngay từ đầu. Phía Triều Tiên công khai tuyên bố không chấp nhận sự tham gia của Nhật Bản do quan hệ hai nước căng thẳng trong thời gian gần đây sau khi Thủ tướng Nhật Taro Aso lên cầm quyền hồi tháng 9.
Giới quan sát có lý khi nhận định các bên liên quan đã lường trước khả năng thất bại của vòng đàm phán lần này. Trưởng đoàn Mỹ Christopher Hill dè dặt: “Chúng ta đã chuẩn bị sẵn sàng chờ xem liệu có thể đạt được gì. Chúng ta không thể giải quyết được mọi vấn đề. Cũng như các vòng đàm phán trước, vòng này sẽ khó khăn”.
Bế tắc chính của vòng đàm phán lần này là Bình Nhưỡng không chấp nhận phương thức kiểm chứng giải giáp các cơ sở hạt nhân. Theo thỏa thuận năm 2007, Triều Tiên đã đồng ý vô hiệu hóa tổ hợp hạt nhân Yongbyon và công bố các hoạt động chế tạo nguyên tử. Để đổi lại Mỹ sẽ xóa Triều Tiên khỏi danh sách các nước bảo trợ khủng bố và Triều Tiên sẽ được quốc tế viện trợ 1 triệu tấn nhiên liệu. Đến nay khoảng một nửa lượng nhiên liệu này đã được chuyển giao cho Bình Nhưỡng.
Mục đích của vòng đàm phán lần này là thông qua được văn bản nghị định thư kiểm chứng giải giáp hạt nhân do Trung Quốc soạn thảo. Văn bản gồm 4 trang quy định việc lấy “mẫu phẩm” ở các cơ sở hạt nhân ghi vào biên bản kiểm chứng và thanh sát các cơ sở hạt nhân Triều Tiên chưa báo cáo. CHDCND Triều Tiên phản đối việc lấy “mẫu phẩm”, chỉ đồng ý cho các thanh sát viên quốc tế tới thẩm tra tại thực địa và phỏng vấn các nhân viên kỹ thuật liên quan. Phía Mỹ nói Triều Tiên đã đồng ý cho lấy “mẫu phẩm” trong chuyến thăm Bình Nhưỡng tháng 10 năm nay của trưởng đoàn Christopher Hill. Tuy nhiên tại bàn đàm phán, phía Triều Tiên phản bác điều đó.
Thất bại của vòng đàm phán không ngoài dự đoán của các bên. Mạng trực tuyến của hãng tin Nga RIA Novosti bình luận: “Không ai dự đoán vòng đàm phán lần này tạo được sự đột phá. Rốt cuộc thì Bình Nhưỡng cũng đã đạt được ít nhất một trong những mục tiêu của họ: Chính quyền Cộng hòa của Tổng thống (TT) Mỹ George W. Bush đã không kết thúc được “thiên tiểu thuyết” dài kỳ về vấn đề hạt nhân của Triều Tiên để khoe thành tích. Và chỉ hơn một tháng nữa, Triều Tiên sẽ phải giao thiệp với tân TT Mỹ Barack Obama, chứ không phải là ông Bush. Vấn đề hạt nhân của Triều Tiên trong suốt 5 năm qua có thể cung cấp cho tân TT Mỹ nhiều bài học, nhất là những sai lầm cần tránh”.
Theo RIA Novosti, thất bại sau 4 ngày đàm phán cũng là sự bất lực của Nga không thực hiện được đề nghị của Mỹ “muốn Moscow giúp đỡ hoàn thành thủ tục kiểm chứng chương trình giải giáp hạt nhân của Triều Tiên”.
Một câu hỏi được đặt ra: Liệu Mỹ có hủy bỏ quyết định xóa tên CHDCND Triều Tiên khỏi danh sách các nước bảo trợ khủng bố được đưa ra ngày 11-10 hay không? Nữ phát ngôn Nhà Trắng Dana Perino trả lời lấp lửng: “Chúng tôi phải nghĩ lại điều cần làm theo nguyên tắc hành động đổi hành động”.
Tương lai của cuộc đàm phán 6 bên chưa thể sáng sủa.