Vai trò và tầm vóc của Nga

Hình ảnh Tổng thống George Bush tươi cười với Thủ tướng Vladimir Putin ở Olympic Bắc Kinh đúng vào lúc máy bay Nga ném bom Georgia khiến người ta có thể hình dung về chính sách của Mỹ đối với Nga. Mỹ cần Nga ủng hộ về các vấn đề quan trọng đến mức không thể đánh đổi vì Georgia

Các nhân vật cao cấp của Bộ Ngoại giao Mỹ cũng cho thấy rằng không có triển vọng Mỹ sẽ can thiệp quân sự vào Georgia. Trong lúc đó, Thủ tướng Putin tuyên bố: “Chúng tôi sẽ buộc họ phải trả giá. Chúng tôi sẽ khôi phục chính nghĩa”. Trước đó, ông đã biểu hiện sự không đồng ý với Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy khi ông này cố can ngăn việc tiến hành hoạt động quân sự. Theo lời một nhà ngoại giao phương Tây cao cấp, đó là những cuộc gặp mặt cực kỳ gay cấn.

Người Nga khởi động

George Friedman, Giám đốc hành chính của Trung tâm Stratfor chuyên phân tích về địa chính trị và dự báo về chiến lược (Mỹ), nói: “Ngay từ thời điểm Liên Xô mới sụp đổ, người Nga đã quyết định có những hành động quân sự và đã làm thay đổi tình thế. Họ làm được điều đó theo trật tự một chiều và tất cả những quốc gia đã từng tìm kiếm nơi nương tựa ở phương Tây để dọa nạt người Nga buộc phải suy nghĩ về những gì vừa xảy ra”.

Chính quyền Bush công nhận cộng đồng thế giới và Mỹ nói riêng ít có cơ hội gây ảnh hưởng đối với Nga. Phương Tây không có những đòn bẩy về kinh tế và ngoại giao để tác động lên Nga, vốn là quốc gia có nguồn dự trữ dồi dào về dầu mỏ và khí đốt. Chế độ ở Nga được dân chúng ủng hộ vì họ bằng lòng với sự ổn định hiện có. Người phương Tây cho rằng không có khả năng nào để lôi kéo NATO và cộng đồng quốc tế vào giải quyết cuộc chiến tranh đang diễn ra giữa Nga và Georgia.

Cuộc xung đột Nga - Georgia đã tạo ra cơn gió lốc hoạt động ngoại giao: Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Condoleezza Rice và các đại diện khác của bộ này cùng Lầu Năm Góc đã kiên trì gọi điện thuyết phục Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Lavrov cũng như các quan chức khác của Nga và Georgia trở lại đàm phán hòa bình. Các nước thuộc Liên hiệp châu Âu kêu gọi hai bên hạ vũ khí và ấn định cuộc gặp mặt để thể hiện quan điểm chung của mình. Ở Liên Hiệp Quốc đã diễn ra cuộc gặp không chính thức của các thành viên Hội đồng Bảo an với mục đích thảo luận về phản ứng có khả năng xảy ra. Một nhà ngoại giao phát biểu: “Về mặt chiến lược, người Nga gửi đi tín hiệu rằng họ muốn làm nóng cơ bắp và họ thất vọng vì tiền lệ ở Kosovo”.

Thực vậy, quyết định của Mỹ và châu Âu công nhận Kosovo hoàn toàn có thể đã tạo ra một con đường để Nga đi đến chỗ quyết định chớp nhoáng cử quân đội hậu thuẫn những người theo chính sách ly khai ở Nam Ossetia. Tại một cuộc họp về vấn đề Kosovo, Ngoại trưởng Lavrov cảnh báo việc công nhận Kosovo sẽ tạo ra tiền lệ cho Nam Ossetia và các tỉnh muốn nổi dậy khác.

Mỹ cần Nga

Chính quyền Bush có sự chọn lựa của mình. Ủng hộ Georgia có nghĩa là đẩy Nga sang một bên, trong khi sự trợ giúp của Nga bây giờ là cần thiết để kiềm chế tham vọng hạt nhân của Iran. Vấn đề Iran hiện đang đứng đầu danh sách những điều ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Mỹ.

Sự hỗ trợ mà chính quyền Bush dành cho Georgia – trang bị vũ khí và thường xuyên huấn luyện các chuyên gia quân sự – là phần thưởng vì sự ủng hộ Mỹ ở Iraq. Georgia muốn kết thân với phương Tây là điều hoàn toàn dễ hiểu.

Thế nhưng, điều đó - cùng với hành động của Mỹ và châu Âu ở Kosovo - đã khiến Nga cảm thấy bị đe dọa. Theo The New York Times, các chuyên gia về ngoại giao cho rằng Nga thấy họ bị bao vây và ngày càng tin chắc rằng họ cần phải áp dụng các biện pháp về năng lượng để phục hồi vị thế, giá trị và ảnh hưởng của mình trong khu vực.

Nga thể hiện vị thế của mình những ngày qua trùng hợp về thời gian với những rắc rối mà Mỹ phải thu xếp ở Iraq và Afghanistan, cũng như sự đối đầu với Iran đang đến gần. Tính chất cần thiết phải duy trì sự cân bằng về ngoại giao có nghĩa là Nga đang kiểm soát tình hình, còn chính quyền Bush công nhận điều đó.

Chính quyền Bush đã sa lầy trong cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan. Mỹ cũng như bất kỳ quốc gia khác nào thuộc NATO đều sẽ không giành giật với Nga vì hai nước cộng hòa ly khai nhỏ bé Nam Ossetia và Abkhazia.

Nhà phân tích Friedman nhận định: “Chúng ta đã lâm vào tình thế không được tùy ý sử dụng các phương tiện cần thiết cho những hành động nào đó ở quy mô toàn cầu”.