Thời sự

Cần gia hạn việc thí điểm

Sở Tư pháp TPHCM kiến nghị UBND TP đề xuất Trung ương cho phép TP tiếp tục thực hiện thí điểm chế định thừa phát lại do những lợi ích mà nó mang lại cho xã hội

* Phóng viên: TPHCM là địa phương đầu tiên của cả nước được Chính phủ cho phép thí điểm thành lập 5 văn phòng thừa phát lại (TPL). Ông có thể đánh giá hiệu quả của chế định này đối với xã hội sau gần 2 năm hoạt động?

- Ông Trần Văn Bảy, Trưởng Phòng Bổ trợ tư pháp - Sở Tư pháp TPHCM: Trong 4 công việc TPL được làm, lập vi bằng là việc làm phổ biến hiện nay của TPL. Qua gần 2 năm hoạt động cho thấy nhu cầu về vi bằng trong nhân dân là rất lớn với tổng số vi bằng đã lập và đăng ký tại Sở Tư pháp là 2.714, tổng doanh thu gần 5 tỉ đồng.

Một số dạng vi bằng đã được lập phổ biến là ghi nhận việc giao nhận tiền, ghi nhận hiện trạng nhà ở đang sử dụng, ghi nhận các thỏa thuận về phân chia tài sản giữa vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, việc lập và ký tên vào di chúc, vi bằng xác nhận việc tổ chức cuộc họp của đại hội cổ đông công ty cổ phần…

Có thể nói với việc lập vi bằng, các văn phòng TPL đã góp phần hỗ trợ tích cực cho cá nhân, tổ chức xác lập chứng cứ, hạn chế tranh chấp, rủi ro về pháp lý trong các giao dịch dân sự, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho người dân. Văn phòng TPL cũng góp phần giảm tải cho các cơ quan tòa án và thi hành án dân sự khi thực hiện việc tống đạt văn bản, giấy tờ từ các cơ quan này để giúp tòa án và thi hành án dân sự có điều kiện tập trung vào việc thực hiện việc một cách có hiệu quả chức năng chính của mình.

* Lĩnh vực thi hành án là lĩnh vực người dân hay than thì nay TPL tham gia cũng đã giúp người dân giảm bớt phiền hà. Song trên thực tế số vụ thi hành án của các văn phòng TPL rất ít (kết thúc thi hành án 16 vụ và đang thụ lý 20 vụ việc). Vậy nguyên nhân do đâu, thưa ông?

- Người được thi hành án còn e ngại, chưa thật sự tin tưởng vào khả năng thi hành án của các văn phòng TPL, vẫn còn phổ biến suy nghĩ rằng việc thi hành án là rất khó khăn, ngay như cơ quan thi hành án dân sự của Nhà nước với đội ngũ cán bộ hùng hậu, chuyên nghiệp, với quyền lực và sức mạnh tổng hợp nhưng việc tổ chức thi hành án còn chưa thật hiệu quả thì các văn phòng TPL là mô hình tư nhân, vốn còn non trẻ thì khó có thể tổ chức thi hành án được…

Ngoài ra, việc thi hành án bị giới hạn bởi địa hạt của quận nơi có văn phòng TPL, do vậy nhiều trường hợp văn phòng TPL phải từ chối thụ lý do không đúng thẩm quyền về địa hạt. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, phổ biến về chế định TPL chưa sâu rộng, trong khi đó bản thân các văn phòng TPL chưa chủ động và chưa tìm được cách thức hữu hiệu để tiếp cận khách hàng.

Nhân viên Văn phòng Thừa phát lại quận 1 - TPHCM trong giờ làm việc. Ảnh: TẤN THẠNH

* Theo phản ánh của người dân, hoạt động TPL trong thời gian qua còn nhiều hạn chế, vậy Sở Tư pháp đã nắm bắt để báo cáo lãnh đạo TP?

- Việc tống đạt văn bản, giấy tờ tồn tại những thiếu sót. Đơn cử như các cơ quan tòa án và thi hành án dân sự còn e ngại, chưa thật sự có niềm tin vào năng lực tống đạt của các văn phòng TPL. Do vậy, việc ký kết hợp đồng tống đạt bị chậm trễ, kéo dài nhiều tháng. Một số cơ quan, tổ chức và cán bộ địa phương chưa thật sự hỗ trợ, giúp đỡ cho thư ký TPL trong việc tống đạt văn bản, giấy tờ… Cũng phải nói rằng thù lao tống đạt chưa thật phù hợp, chưa đủ trang trải chi phí cho các văn phòng TPL.

Đối với việc lập vi bằng, trong thực tế còn có một số vướng mắc và hạn chế như phạm vi và trình tự, thủ tục lập vi bằng chưa thật sự cụ thể dẫn đến sự lúng túng trong quá trình tác nghiệp; chưa có quy định về khung giá (giá sàn - giá trần) cho việc lập vi bằng nên mức thu không thống nhất dễ dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh; chưa có quy định cụ thể về việc xử lý kịp thời đối với những vi bằng được xác lập không đúng pháp luật và thực tế khách quan…

Nghị quyết của Quốc hội cho phép thí điểm chế định TPL trong thời gian 3 năm (từ 1-7-2009 đến 1-7-2012). Vậy là hoạt động của 5 văn phòng TPL cũng sắp kết thúc trong khi thực tế nhu cầu xã hội rất cần đến hoạt động của chế định này?

- Có thể khẳng định việc thí điểm chế định TPL là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, quá trình triển khai thực hiện rất quyết liệt và hiệu quả cũng rất lớn như đã phân tích ở trên. Do đó, Sở Tư pháp sẽ kiến nghị UBND TPHCM có đề xuất Trung ương cho phép tiếp tục thí điểm chế định TPL.

Cụ thể, cho phép TPHCM được thành lập thêm một số văn phòng TPL cũng như cho phép một số tỉnh, TP trực thuộc Trung ương nếu đủ điều kiện thì được thực hiện việc thí điểm chế định TPL. Đồng thời cho phép việc thí điểm chế định TPL được kéo dài thêm 2 năm vì theo Nghị quyết 24/2008/QH12 của Quốc hội, việc thí điểm chỉ thực hiện trong 3 năm nhưng trên thực tế nếu tính đến thời điểm kết thúc vào tháng 7-2012 thì các văn phòng TPL mới chính thức hoạt động khoảng 2 năm.

Bị từ chối hợp tác

Theo phản ánh của các văn phòng TPL, các văn phòng này đang gặp vướng mắc khi xác minh việc thi hành án, nguyên nhân chủ yếu là một số cơ quan, tổ chức chưa hoặc không hợp tác, hỗ trợ, giúp đỡ cho TPL trong việc cung cấp thông tin về tài sản thi hành án. Chẳng hạn, các ngân hàng từ chối cung cấp thông tin về tài khoản của người phải thi hành án, cơ quan đăng ký tài sản không cung cấp thông tin về tài sản của người phải thi hành án theo yêu cầu của TPL; thiếu sự hợp tác của một số cán bộ cơ sở như tư pháp phường, cảnh sát khu vực…