Chậm vì thiếu vốn và quy hoạch

Theo đánh giá của đại diện các bộ, với tiến độ như hiện nay, chắc chắn kế hoạch hoàn thành công tác di dân tái định cư vào tháng 7-2010 sẽ không thành hiện thực

Ngày 10-3, Bộ NN - PTNT tổ chức hội nghị sơ kết 6 năm thực hiện dự án di dân tái định cư (TĐC) thủy điện Sơn La. Bắt đầu khởi động từ năm 2002, dự án di dân TĐC thủy điện Sơn La được coi là cuộc “di dân thế kỷ”, có quy mô lớn nhất ở Tây Bắc nói riêng và các công trình thủy điện ở VN nói chung cho đến thời điểm này.

Công tác giao đất cho người dân làm nhà còn chậm, ảnh hưởng đến đời sống của các hộ di dời

EVN thiếu vốn

Theo Bộ NN - PTNT, đến hết tháng 2-2009, 3 tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lai Châu đã di chuyển được 12.780/20.249 hộ phải di dời (đạt 63,1%), các tỉnh cũng đã giải ngân được trên 3.761 tỉ đồng (57,8% kế hoạch). So với kế hoạch đề ra, tiến độ di dân TĐC phục vụ xây dựng công trình thủy điện Sơn La rất chậm. Theo Chủ tịch UBND thị xã Mường Lay (Điện Biên) Nguyễn Thanh Phong, nguyên nhân là do địa phương lúc nào cũng thiếu vốn triển khai, Ngân hàng Phát triển VN (VDB) không đáp ứng kịp. “Để đáp ứng công tác di dân TĐC, thị xã Mường Lay đành phải vay vốn các doanh nghiệp hoặc các ngân hàng khác để giải ngân cho bà con, bởi việc di dân không thể chờ được” – ông Phong than thở.

Trưởng Ban Hỗ trợ sau đầu tư và Quản lý vốn ủy thác của VDB, bà Nguyễn Thị Kim Cúc, cho biết trong tổng số hơn 6.500 tỉ đồng vốn được Chính phủ phê duyệt để phục vụ công tác di dân TĐC thủy điện Sơn La, nguồn vốn trái phiếu Chính phủ chiếm hơn 3.700 tỉ đồng, còn nguồn vốn của Tập đoàn Điện lực VN (EVN) phải đóng góp là hơn 2.800 tỉ đồng. Tuy nhiên, đến thời điểm này, mới chỉ có nguồn vốn từ trái phiếu Chính phủ là đáp ứng đủ, còn phía EVN mới đóng góp được hơn 1.100 tỉ đồng. Thậm chí, đến nay, VDB không còn giữ một đồng vốn theo kế hoạch nào của dự án. Do EVN nợ 1.720 tỉ đồng, nên VDB phải nhiều lần ứng trước vốn với tổng số tiền  lên tới 578 tỉ đồng dẫn đến vào thời điểm cần vốn nhất, VDB đã không thể tiếp tục giải ngân.

Thứ trưởng Bộ NN - PTNT Hồ Xuân Hùng cho hay năm 2009 là thời điểm gần cuối của việc hoàn thành di dân TĐC thủy điện Sơn La. Do vậy, cần  bảo đảm đầy đủ điều kiện chuẩn bị cho dân đi và đến nơi ở mới được thuận lợi, điều quan trọng nhất vẫn là ổn định sản xuất lâu dài. “Nếu không có đủ tiền sẽ không để cho dân đi và dân cũng không đi. Việc di dân TĐC không chỉ có đầu tư cơ sở hạ tầng là xong mà cần chú ý đến đất sản xuất cho bà con, đất giao cho dân hiện còn ít, ngoài ra còn trở ngại về phong tục, tập quán...” – ông Hùng nói.

Quy hoạch chưa thống nhất

Theo kế hoạch ban đầu, dự án di dân TĐC thủy điện Sơn La sẽ tiến hành di chuyển 14.000 hộ dân, cộng thêm sai số 10% và các hộ sở tại là trên 18.000 hộ, thế nhưng đến thời điểm này, số hộ cần di dời đã lên hơn 20.000 hộ. Do vậy, dự án đã nhiều lần phải điều chỉnh các phương án quy hoạch. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu, ông Lê Trọng Quảng, cho rằng việc quy hoạch tổng thể cần phải nhanh chóng hoàn thành để nhân dân sớm ổn định sản xuất, việc điều chỉnh này cần thực hiện phù hợp với tình hình thực tế. Hiện tại vấn đề quy hoạch đất sản xuất cho người dân Tây Bắc đang gặp nhiều khó khăn, nguyên nhân do trước đây dự án quá chú trọng đến xây dựng cơ sở hạ tầng, bỏ quên nguồn sống của người dân sau khi di dời. Theo ông Phong, hiện chính quyền địa phương rất lúng túng về chính sách và phương án tổ chức sản xuất cho bà con. Đã xuất hiện các khu TĐC, người dân đã chuyển đến ở  2-3 năm nhưng không có đất sản xuất. Bên cạnh đó, ở Lai Châu không ít người dân sau khi nhận tiền hỗ trợ đền bù đã sử dụng lãng phí, làm cho nhiều hộ lâm vào nợ nần.

Theo nhìn nhận của đại diện các bộ Tài chính, Kế hoạch- Đầu tư, với tiến độ như hiện nay, chắc chắn kế  hoạch hoàn thành công tác di dân TĐC vào tháng 7-2010 sẽ không thể hoàn tất. Việc cần làm gấp là có quy hoạch tổng thể, chi tiết để bảo đảm cuộc sống của bà con khi đến nơi ở mới phải tốt hơn nơi ở cũ, tránh lặp lại bài học của dự án thủy điện Hòa Bình trước đây.