Chính phủ nhiệm kỳ mới trẻ hơn, được đào tạo tốt hơn

Ông Trần Xuân Giá, nguyên Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nguyên Trưởng Ban Nghiên cứu của Thủ tướng, nhận xét như vậy về chính phủ mới. Theo ông, vài năm tới, cơ cấu Chính phủ có thể còn phải tiếp tục thay đổi theo hướng giảm (số bộ) nữa.

. Phóng viên: Nếu như áp dụng bước đột phá thì cơ cấu Chính phủ sẽ được sắp xếp ra sao, thưa ông?

- Ông Trần Xuân Giá: Theo tôi, cơ cấu tổ chức của Chính phủ hiện nay cũng vẫn chỉ là bước quá độ để phục vụ nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2001 - 2010 đã được Đại hội X thông qua.

Nhiệm vụ đặt ra 5 năm cho Chính phủ này nặng “kinh khủng”. Chúng ta đã đi được gần 1/3 chặng đường, đã thấy xuất hiện nhiều điều chưa ổn. Nhiệm vụ đặt ra cho 5 năm này là toàn diện cả kinh tế-xã hội, môi trường. Từng bước, trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội phải coi phát triển con người là số một, kinh tế chỉ là phương tiện, là công cụ để đạt được mục tiêu đó. Nghị quyết Đại hội X đã ghi 3 nhóm nhiệm vụ cân bằng nhau - 3 trục - là kinh tế- xã hội và môi trường. Tăng trưởng nhanh nhưng phải gắn với “phát triển văn hóa, phát triển toàn diện con người, thực hiện dân chủ, tiến bộ và công bằng xã hội...” và bảo vệ môi trường.

Hiện khắp nơi từ Trung ương đến địa phương, đi đâu cũng nghe nói nhiều đến tốc độ tăng trưởng. Tốc độ luôn có vai trò của nó, nhưng điều đầu tiên muốn có tốc độ phải có chất lượng - chất lượng quyết định tốc độ chứ không phải ngược lại. Nếu tăng trưởng với bất kỳ giá nào chính là nhân tố kìm hãm tốc độ, nó làm nhiều cân đối bị phá vỡ như giá cả, lạm phát, nhập siêu; làm hủy hoại môi trường... Bên cạnh việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ về phát triển kinh tế - xã hội đặt ra cho 5 năm này trong bối cảnh phải hội nhập kinh tế quốc tế thành công, Chính phủ mới còn phải chuẩn bị mọi điều kiện tiền đề cho sự phát triển nhanh và bền vững hơn trong những năm tiếp theo, sau năm 2010, bao gồm cả việc chuẩn bị chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020.

. Ông đánh giá thế nào về “đội hình” của Thủ tướng so với thời kỳ trước?

- Có thể nhận xét ngay được là các thành viên Chính phủ nhiệm kỳ mới trẻ tuổi hơn, được đào tạo tốt hơn, bài bản hơn và cũng có kế thừa; có thể làm việc lâu dài hơn. Điều quan trọng là bản thân các bộ phải tiếp tục đổi mới. Điều lo nhất hiện nay là đội ngũ CBCC các bộ, vừa thái quá vừa bất cập. Thái quá là những việc ngày xưa anh đang làm, giờ không được làm nữa nhưng anh vẫn làm. Bất cập là bộ bây giờ phải có đội quân chuyên nghiệp làm chính sách, vì chức năng nhiệm vụ của các bộ hiện nay làm chính sách (thể chế, quy hoạch, kế hoạch phát triển...) là chính nhưng chưa chuẩn bị kịp.

- Vấn đề là các bộ trưởng có đủ bản lĩnh để làm việc đó không? Thứ nữa là chúng ta hiện mới chỉ làm ở cấp Trung ương, trong khi bộ máy hành chính địa phương vẫn như cũ, thì đó vẫn là rắc rối lớn. Hội nghị Trung ương vừa rồi có một số quyết sách mới xung quanh thay đổi sự lãnh đạo của Đảng, nhưng đó không chỉ là thay đổi ở Trung ương mà thay đổi cả hệ thống. Ở nhiều địa phương, theo tôi hiểu, đến giờ này, vẫn còn tình trạng bất cứ việc gì ông chủ tịch tỉnh cũng phải xin ý kiến thường vụ, thường trực tỉnh ủy. Nếu tiếp tục như vậy sẽ làm chậm, mất đi những cơ hội tốt.

Xu thế dân chủ hóa trong quản lý kinh tế- xã hội nói chung là xu thế tất yếu nên phân cấp càng sâu bao nhiêu thì cần có người điều hòa, phối hợp càng phải giỏi, càng có khả năng tổng hợp bấy nhiêu. Nếu không anh sẽ “băm nát” đất nước, kìm hãm sự phát triển. Phân cấp mạnh không phải là “buông” mà là thay đổi cách quản lý, cái rất tập trung thì phải tập trung và đòi hỏi phải biết bao quát.

. Với kinh nghiệm bản thân nhiều năm làm bộ trưởng, theo ông, cá nhân mỗi bộ trưởng cần điều kiện gì?

- Tâm và tầm! Bộ trưởng phải có bản lĩnh, có thực sự vì sự nghiệp phát triển của đất nước. Nếu luôn sợ va chạm, sợ mất ghế thì không thể làm được. Chữ tâm quan trọng ghê gớm. Hiện không ít người có hiểu biết nhưng không hành động vì sợ phương hại đến cá nhân mình.

. Một số nhà quan sát nước ngoài cho rằng các thành viên Chính phủ hiện nay thể hiện tính kỹ trị cao hơn các nhiệm kỳ trước?

- Hoạt động của Chính phủ kỹ trị hay không kỹ trị còn tùy thuộc vào nhiều vấn đề, trong đó còn phụ thuộc vào sự thay đổi đến mức độ nào vào phương thức lãnh đạo của Đảng. Cách đây không lâu, tôi gặp nguyên đại diện Ngân hàng Thế giới ở VN. Tôi đặt câu hỏi này thì ông ta trả lời rằng, ở một quốc gia Đông Nam Á khác (nơi ông này đang làm việc), nếu đứng riêng từng cá nhân thì các bộ trưởng của họ rất giỏi vì họ được đào tạo bài bản. Nhưng rất khác là họ dùng toàn bộ tri thức được đào tạo đó để mang lại lợi ích cho chính cá nhân mình chứ không phải đất nước.

Tính kỹ trị của Chính phủ nhiệm kỳ mới này cao hơn các nhiệm kỳ trước hay không thì tôi tin và hy vọng là cao hơn, trong khuôn khổ cho phép. Tôi hy vọng Chính phủ mới lần này là một bước của cải cách hành chính, nếu hành xử của từng bộ trưởng và cả Chính phủ không coi cải cách hành chính là cốt lõi thì Chính phủ sẽ kém kỹ trị hơn các Chính phủ trước.

. Xin cảm ơn ông!