Coi chừng tiền tỉ trôi ra biển

Tuy đã được phê duyệt, nhưng dự án còn nặng mô phỏng, số liệu đầu vào chưa ổn, tính khả thi chưa rõ Cục Hàng hải Việt Nam (chủ đầu tư) cần xem xét kỹ hiệu quả của phương án. Riêng Công ty Cổ phần Tư vấn thiết kế cảng - Kỹ thuật biển (Portcoast - đơn vị tư vấn) cần sử dụng số liệu khảo sát mới hơn khi lập dự án để tránh tình trạng tiền tỉ trôi ra biển!

Đó là khuyến cáo được các nhà khoa học đưa ra hội thảo góp ý cho dự án luồng cho tàu biển trọng tải lớn vào sông Hậu, do Cục Hàng hải Việt Nam tổ chức sáng 24-11, tại TPHCM.

Cần lắm một cảng biển lớn

Theo ông Nguyễn Mạnh Ứng, Phó Tổng Giám đốc Portcoast, nếu không có dự án luồng cho tàu biển trọng tải lớn vào sông Hậu nhằm tạo ra một cửa ngõ đưa tàu biển vào ĐBSCL, toàn bộ cảng bên trong khu vực này sẽ trở thành “cảng treo”. Dự án này cũng nhằm tạo điều kiện phát triển toàn diện giao thông thủy trong khu vực này. Trung tướng Lưu Phước Lượng, Phó Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ, cho biết hiện nay ĐBSCL cung cấp đến 70% sản lượng trái cây, 52% thủy sản và trên 90% gạo xuất khẩu của cả nước nhưng phải trung chuyển qua các cảng của TPHCM, làm tăng thời gian và chi phí vận chuyển lên rất nhiều, đồng thời tạo gánh nặng cho giao thông bộ. Vì thế, việc đầu tư cảng cho tàu biển tải trọng lớn trên sông Hậu là việc vô cùng cấp bách.

Trước đây, theo kiến nghị của đơn vị tư vấn Haecon (Bỉ), Bộ GTVT, Cục Hàng hải Việt Nam đã cho nạo vét cửa Định An nhiều lần để tàu biển 5.000 DWT vào cửa sông. Lần nạo vét lớn nhất có đến 1,45 triệu m3 bùn cát. Tuy nhiên, kết quả không như mong muốn, vì cửa Định An thường xuyên bị bồi lắng, thời gian duy trì luồng sau nạo vét chỉ được 1-2 tháng, chi phí nạo vét lớn. Từ những năm 2002, đơn vị tư vấn quốc tế SNC Lavalin (Canada) cùng Haskoning (Hà Lan) và Portcoast đã nghiên cứu, đánh giá lại toàn bộ khả năng và giải pháp cải tạo luồng Định An, Trần Đề (Tranh Đề). Sau đó đề xuất chọn phương án đào kênh Tắt tránh cửa Định An qua kênh Quan Chánh Bố (huyện Trà Cú, Trà Vinh) thông với biển Đông. Từ đó xây dựng một cảng biển đủ sức cho tàu 10.000 DWT đầy tải và 20.000 DWT giảm tải vào sông Hậu.

Sử dụng số liệu cũ

Theo GS-TSKH Nguyễn Ngọc Trân, đại biểu Quốc hội, ông hoàn toàn ủng hộ ý tưởng việc xây dựng một cảng biển ở kênh Quan Chánh Bố, tuy nhiên nghiên cứu của Portcoast còn nhiều lấn cấn. “Một số nhà khoa học và nhà quản lý đã nói bùn cát ở cửa sông giống như bát cháo, nhưng cháo đặc hay cháo lỏng, cháo trắng hay cháo thịt lại chưa thấy đơn vị nào khoan thăm dò địa chất?”- ông Trân đặt câu hỏi. Hơn nữa, việc nghiên cứu này sử dụng số liệu từ năm 1996, trong khi số liệu bây giờ đã khác hẳn, chưa kể sự biến đổi khi dự án hoàn thành vào năm 2015.

Ban đầu, các cơ quan chức năng dự định dùng vốn ODA cho dự án này vì tổng vốn của dự án quá lớn nhưng sau đó lại dùng vốn trong nước. Ông Trân cho biết: “Sở dĩ Ngân hàng Thế giới và Canada không cho vay tiền vì tính khả thi và báo cáo tác động môi trường của dự án còn chưa rõ. Vì vậy, chúng ta mới quay về sử dụng vốn trong nước chứ không phải vì gấp gáp”.

Theo GS-TS Lương Phương Hậu, Phó Chủ tịch Hội Cảng đường thủy và Thềm lục địa Việt Nam, nếu lượng nước ở cửa Đại An vào kênh Quan Chánh Bố quá nhiều thì có nguy cơ kênh Quan Chánh Bố – kênh Tắt sẽ trở thành một cửa Định An mới trong vài mươi năm nữa, cửa Định An cũ lại bị suy thoái. Vì vậy, việc điều tiết nước vào cửa Đại An cần phải được đặc biệt quan tâm. Vả lại, theo GS-TS Lương Phương Hậu, Portcoast chưa hiểu rõ bản chất của các hiện tượng vật lý vốn rất phức tạp ở các cửa sông, cửa biển, số liệu nghiên cứu lại quá ít và thiếu đồng bộ nên gặp khó khăn trong việc xử lý các vấn đề đặt ra. GS-TSKH Nguyễn Ngọc Trân cho rằng cái yếu của phương án luồng Quan Chánh Bố là còn mô phỏng, số liệu đầu vào chưa ổn, bên cạnh đó cũng có những phương án khác trên sông Hậu cần được xem xét. Ông cho rằng không cần phải vội vã, điều cần thiết là giải quyết những vấn đề quan ngại trên, như vậy mới có thể tạo ra một luồng giao thông thủy để đời cho con cháu.