Đổ nợ... vì tôm

Do phát triển nuôi tôm một cách ồ ạt, tự phát, dẫn tới việc môi trường bị ô nhiễm, dịch bệnh khiến tôm chết, nhiều nông dân bị trắng tay

Những năm cuối của thập niên 90, nuôi tôm sú thịt ở tỉnh Ninh Thuận được xem là nghề siêu lợi nhuận, nhờ đó mà nhiều nông dân “chân đất” đã trở thành triệu phú sau vài mùa nuôi tôm. Đời sống của bà con nuôi tôm ở một số nơi như xã Hộ Hải, thị trấn Khánh Hải, huyện Ninh Hải; xã An hải, xã Phước Dinh..., huyện Ninh Phước được cải thiện đáng kể. Diện mạo ở một số địa phương nuôi tôm đang phát đạt đổi thay rất nhiều, giới nuôi tôm tiêu xài khó ai sánh kịp (!). Thế là việc đầu tư nuôi tôm sú thịt không còn “nhỏ lẻ” nữa, mà rộ lên cả tỉnh.

Nợ nần chồng chất

Trở lại chuyện nuôi tôm ở xã Phước Dinh. Xã có 5 thôn, gồm: thôn Sơn Hải 1 và 2, Vĩnh Trường, Từ Thiện và Bầu Ngứ, dân số toàn xã có gần 1.600 hộ với 8.050 khẩu. Cách đây hơn 5 năm, toàn xã có 228 ha nuôi tôm sú thịt (kể cả diện tích nuôi tôm trên cát), bình quân mỗi năm thu hoạch sản lượng từ 1.000 tấn - 2.000 tấn, hàng trăm hộ nuôi thu lãi từ 250 triệu - 800 triệu đồng/năm là chuyện thường.

Nhưng vì lợi nhuận siêu hạng trước mắt, người ta không quan tâm đến việc nếu phát triển diện tích nuôi tôm ồ ạt, không bảo đảm kỹ thuật chăm sóc... sẽ hủy diệt môi trường sinh thái, dẫn đến dịch bệnh liên tục xảy ra làm tôm chết, người nuôi thua lỗ.

Ông Phạm Thanh Bình, Chủ tịch UBND xã, nói với chúng tôi: “Nếu bây giờ mà thống kê đầy đủ, phải đến 80% số hộ nuôi tôm bị nợ nần chồng chất. Có hộ mua thức ăn tôm nhiều vụ nuôi bị thua lỗ, mắc nợ trên 500 triệu đồng”.

Thật vậy, qua tìm hiểu tôi thấy hầu hết người nuôi tôm ở xã Phước Dinh đều vướng nợ thức ăn cho tôm, mua tôm giống để thả nuôi với số tiền không nhỏ. Trao đổi với một số hộ nuôi tôm, mới thấu hiểu được nỗi đau của họ, nhiều người nuôi liên tục 10 vụ trong thời gian 5 năm, nhưng đã thua lỗ đến 8 vụ, thì lấy đâu ra tiền để bù đắp các khoản chi phí, nên dẫn đến chuyện nợ nần chồng chất là điều tất yếu. Theo họ, nuôi tôm vụ đầu bị thua lỗ, thì chỉ có con đường duy nhất là tập trung toàn lực cho vụ tiếp theo và nếu trúng mùa vụ, mới mong “gỡ gạc”, chứ không còn cách nào khác. Chính vì suy nghĩ như vậy, mặc dù bị thua lỗ nhưng họ vẫn cứ lao vào, để rồi trắng tay vì tôm.

Tận mắt chứng kiến hàng trăm héc-ta đìa nuôi tôm ở xã Phước Dinh bị bỏ hoang, cỏ lát mọc um tùm, hệ thống máy bơm, giàn quạt ô-xy, ống dẫn nước... vứt ngổn ngang trên bờ mà chạnh lòng cho người nuôi tôm ở đây. Ông chủ tịch UBND xã cho biết thêm, trong năm 2005, có 62 hộ cố đeo bám nuôi khoảng 61 ha, thu hoạch khoảng 80 tấn, thì có trên 50% hộ trong số này thua lỗ nặng nề, còn lại là huề vốn, lãi không đáng kể. Không chỉ có thất mùa do dịch bệnh, sản lượng thấp, mà giá tôm thịt hiện nay trên thị trường hạ thấp đến mức không ngờ. Vì thế mà nghề nuôi tôm ở xã Phước Dinh xem như thất bại hơn 3 năm qua. Người nuôi tôm ở các xã còn lại tại huyện Ninh Hải cũng không tránh khỏi nợ nần, gia đình ly tán khắp nơi.

Đâu là lối thoát?

Qua thực địa, chúng tôi thấy đời sống của đại bộ phận nông dân ở xã Phước Dinh rất khó khăn, với lợi thế về quỹ đất, cùng với rừng... hiện địa phương đang phát triển việc chăn nuôi cừu, dê, bò và trồng cây rong sụn, vì vốn đầu tư trồng rong sụn không nhiều, nhưng thu lãi khá. Nhờ vậy, nhiều hộ thất bại do nuôi tôm, chuyển sang trồng rong sụn, cuộc sống tạm thời ổn định. Nhưng để thoát nghèo, thì quả thật còn nhiều cam go, vì đa phần nông dân đã mất khả năng về vốn để đầu tư sản xuất, cần có sự quan tâm, tạo điều kiện bằng hình thức khoanh, giãn nợ và tiếp tục cho vay vốn của hệ thống ngân hàng, để nông dân có vốn sản xuất.

Mặt khác, tỉnh Ninh Thuận cần đẩy nhanh tiến độ thi công dự án nuôi tôm công nghiệp xã Phước Dinh, đến thời điểm này, xem như dự án này đang “giậm chân tại chỗ”, ảnh hưởng rất nhiều đến hiệu quả xã hội mà dự án đề ra, vì hiện tại nhiều nông dân ở xã Phước Dinh không còn đất để sản xuất và ngày đêm dài cổ trông chờ dự án hoàn thành để bà con có điều kiện sản xuất.

Mong rằng, tỉnh Ninh Thuận, các ngành thủy sản, ngân hàng... sớm có giải pháp phù hợp để tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân các xã Phước Dinh, huyện Ninh Phước, xã Hộ Hải, Vĩnh Hải..., huyện Ninh Hải khắc phục hậu quả nêu trên, được tiếp tục vay vốn sản xuất, từng bước thoát nghèo trong thời gian tới.