Đua nhau bán tháo xe!

TPHCM đã đặt rất nhiều kỳ vọng khi phát triển hệ thống xe buýt nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân để hạn chế phương tiện cá nhân, giải quyết vấn nạn ùn tắc giao thông. Song, thực tế cho thấy điều này ngày càng xa vời, khó thực hiện

Có mặt trên chiếc xe buýt chạy tuyến Ngã Ba Giồng - Chợ Lớn sáng 4-12, chúng tôi nhẩm đếm từ đầu bến ở Hóc Môn, xe chạy hơn 2 km mà chỉ đón được 3 khách. Tiếp viên và tài xế căng mắt ngóng khách. Đến cầu Tham Lương, xe chỉ đón thêm được một người. Anh tài xế buồn bã: “Mấy xe chạy trùng tuyến đi trước đã rước hết khách rồi. Nhiều khi xe cùng HTX nhưng anh em cũng phải giành nhau đón khách. Kiểu này chắc phải bán xe, tìm nghề khác sống”.

Móc tiền túi bù lỗ

Hiện nay, đi đến đâu chúng tôi cũng nghe xã viên các HTX xe buýt than trời vì làm ăn không lãi mà hằng ngày còn phải móc túi bù lỗ tiền dầu. Những lần xăng, dầu tăng giá trước đây, nhà xe còn sống được vì vẫn đông khách. Nhưng từ cuối năm 2005 đến nay, nhiều luồng tuyến xe buýt mở ra ồ ạt, trùng lắp, khiến xe ít khách hẳn.

Anh Tuấn, một xã viên có xe buýt chạy tuyến Ngã Ba Giồng- Chợ Lớn, cho biết mỗi ngày anh phải bỏ 100.000 - 120.000 đồng để bù lỗ tiền dầu. “Nếu xe đông khách có thể gỡ gạc chút đỉnh, nhưng hiện nay chuyến cao nhất cũng chỉ xé được 40 vé, không đủ chi phí” - anh Tuấn nói.

Một nhân viên HTX 19-5 cho biết do làm ăn ít lãi, nhiều xe buýt hư hỏng nhưng xã viên không có tiền sửa đành để nằm ì tại bến.

Vừa qua, nhiều xã viên các HTX xe buýt đang bán đổ bán tháo xe. Tại HTX 19-5, từ đầu năm đến nay có cả trăm xã viên bán tháo xe vì sợ không trả nợ nổi. Đa số các xe này đều nằm trong dự án 1.318 xe buýt của TPHCM, mới trả được 30% vốn.

Ông Nguyễn Văn Triệu, Chủ nhiệm HTX 19-5, cho biết ông cũng đau đầu vì xã viên than trời nhưng ban chủ nhiệm không biết làm cách nào giúp đỡ, bởi các luồng tuyến đã ổn định, không thể thay đổi được.

Một thành viên ban chủ nhiệm HTX Vận tải Xe buýt và Du lịch Quyết Tiến lắc đầu: “Chúng tôi phải vận động dữ lắm mới giữ được xã viên nhưng nhiều xã viên vẫn có ý định bán xe”.

Việc các tuyến xe buýt trùng lắp (trên 60%, theo nghiên cứu của Khoa Kỹ thuật giao thông, Trường ĐH Bách khoa TPHCM) không chỉ gây ùn tắc giao thông mà còn tạo thêm áp lực cho đời sống xã viên.

Do trùng lắp tuyến nên hiện TP còn hàng trăm xe buýt nằm ì vì không có khách. Khoảng 100/400 xe thuộc dự án đưa rước học sinh, sinh viên đang nằm không vì ế khách. Để cứu vãn tình thế, Công ty Xe khách Sài Gòn, chủ đầu tư dự án, đã cho các chủ xe khai thác hợp đồng du lịch hoặc nằm chờ dịp lễ, tết.

Thảm hại hơn, một số xe bị đưa vào chạy các tuyến vắng khách có trợ giá như tuyến Công viên Phần mềm Quang Trung- Chợ Nhỏ, Tân Hương- Suối Tiên... khiến xã viên liên tục lấy tiền túi để đổ dầu.

Khổ vì... “đẻ ngược” !

Một chuyên gia trong ngành GTCC ví von: “Xe buýt sinh ra từ một ca đẻ ngược, mà đã đẻ ngược thì lúc nào cũng khó khăn, tốn kém”. Vị này dẫn chứng: Đề án tổ chức lại các hình thức đáp ứng nhu cầu đi lại trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2005-2010 do UBND TPHCM trình HĐND TPHCM vào cuối năm 2004, có nội dung “tập trung ưu tiên đầu tư phát triển nhanh năng lực vận tải hành khách công cộng” nên hằng năm số lượng các tuyến xe buýt liên tục tăng. Bắt đầu từ hơn 100 tuyến năm 2005, đến năm 2006 có hơn 212 tuyến xe buýt.

Hiện nay, sau nhiều lần chấn chỉnh, TP còn 155 tuyến xe buýt đang hoạt động, bao gồm: 114 tuyến có trợ giá, 5 tuyến đưa rước học sinh, công nhân và 36 tuyến không trợ giá với hơn 3.300 xe các loại.

TP “đẻ” ra hàng loạt xe buýt, tuyến xe buýt nhưng đường sá chưa được mở rộng nên thường xuyên gây ùn tắc giao thông. “Mỗi khi kẹt xe, người dân hay đổ thừa xe buýt, nhưng lỗi đâu phải của chúng”, vị chuyên gia này nói.

Theo PGS-TS Phạm Xuân Mai, Trưởng Khoa Kỹ thuật giao thông Trường ĐH Bách khoa TPHCM, ở Nhật và Hàn Quốc, trước khi đầu tư xây dựng hệ thống xe buýt, các chuyên gia đã tính đến việc xây dựng, mở mang đường sá, thậm chí tính đến nhu cầu đi lại của người dân 5-20 năm sau sẽ tăng như thế nào, nhờ vậy xe buýt hoạt động rất hiệu quả.

Còn ở TPHCM, khi “đẻ” ra hệ thống xe buýt, TP đã quên tính phải “nuôi” nó như thế nào, hạ tầng ra sao, giờ mới giật mình nhìn lại thì chỉ 14% trong tổng số trên 3.000 tuyến đường của TP phù hợp cho xe buýt lớn lưu thông. Chưa kể vấn đề phục vụ chưa chuyên nghiệp, chưa đưa vào sử dụng các tiện ích khác nên xe buýt không thu hút được hành khách. Vì vậy, dù cố gắng nhiều nhưng đến năm 2007, xe buýt cũng chỉ "cõng" được 5% nhu cầu đi lại.