Giá cả leo thang, nghề biển điêu đứng

Giá dầu leo thang, nghề đi biển của ngư dân Đà Nẵng cũng điêu đứng theo. Trước đây, một chuyến ra khơi của một đôi tàu giã cào chi phí khoảng 80 triệu đồng. Hiện nay, tiền dầu cho nửa tháng cào lưới liên tục giữa biển đã ngót nghét 130 triệu đồng. Hàng loạt tàu công suất nhỏ, năng suất thấp đành “xả bản” (rã xác bán phế liệu), còn các tàu công suất lớn cũng đang nằm bờ vì không đủ trang trải chi phí. Từ đầu năm đến nay, một số tàu “làm liều” đã phải ngậm quả đắng.

Không tìm được người đi biển

Đầu tháng 4, ông Đặng Văn Mày (trú tổ 16, phường An Hải Tây, quận Sơn Trà) lận lưng 15 triệu đồng vào Quảng Ngãi gọi bạn tàu: “Đãi bạn hết 3 triệu bạc, ứng trước cho mỗi bạn chài 1 triệu, năn nỉ miết mà bạn chài cứ ậm à ậm ừ, qua rồi cái thời nghe tiếng “tàu tộc Đặng” cần người, bạn chài lũ lượt kéo về”. Ông Ngô Sỹ Kiến Trúc, Phó Chủ tịch phường An Hải Tây, cho biết: “Trước đây, mỗi lao động đi biển thu nhập 1 triệu đồng/tháng gọi là tạm đủ, còn giờ đây, nếu thu nhập dưới 1,7-1,8 triệu/tháng, họ chấp nhận ở nhà làm phụ hồ sướng hơn”. Ông khẳng định: “Chỉ còn khoảng 30% lực lượng trong độ tuổi lao động bản xứ còn bám biển”. Chủ tàu Thái Văn Mừng (tổ 38), phường An Hải Tây, cho biết nhiều trường hợp bạn chài túng quẫn quá, đành làm liều xin ứng trước của vài chủ tàu cùng lúc và “thế chấp” lại... lời hứa “đến mùa tui đi tàu cho ông” rồi sau đó... biến mất. Neo người, những tộc họ lớn của nghề biển phường An Hải Tây như tộc Đặng, tộc Nguyễn (Sáu Phương) “bao giá” lao động 15 triệu đồng/người/năm đi biển, nhưng chẳng nhiều người mặn mà.

Trong khi giá thủy hải sản không theo kịp giá dầu, những chủ tàu công suất càng lớn, tiêu hao nhiên liệu cao càng dễ thua lỗ. Như đôi tàu “chiến” 210 CV của anh em họ Đặng, tiền dầu cho chuyến giã cào hồi cuối năm 2007 khoảng 80 triệu đồng, sau 2 tuần có thể thu về 40 triệu đồng chia cho 15 bạn chài; chi trả tiền lương thực, sửa chữa, bảo dưỡng tàu, máy. Nhưng nay, riêng tiền dầu 10.000 lít cho đôi tàu cũng đã xấp xỉ con số cả vốn lẫn lời so với cuối năm 2007, nên chia cho bạn chài chẳng bao nhiêu.

Rã xác tàu để bán

Theo tín ngưỡng dân đi biển, bỏ tàu là điều cấm kỵ, nhưng giờ đây, đó là bước đường cùng của ngư dân các phường An Hải Tây, Nại Hiên Đông, quận Sơn Trà, TP Đà Nẵng.

Tại triền đà (nơi sửa chữa tàu thuyền) ông Tường, tổ 16 An Hải Tây, trong tuần qua vừa “xả bản” (rã xác) 2 chiếc tàu 45 CV và 90 CV. Một tàu giã cào công suất 45 CV đóng mới tiêu tốn gần nửa tỉ bạc, nay bán lại với giá phế liệu chỉ khoảng 40 triệu đồng.

Còn tại triền đà của ông Nguyễn Văn Lý nằm sát bên công trình cầu Thuận Phước thuộc tổ 35 Nại Hiên Đông, nội trong nửa tháng qua, ông đã thu mua 4 tàu công suất từ 33 CV đến 90 CV với giá 25-40 triệu đồng/chiếc: “Nếu có sức mua thì từ đầu năm đến chừ, tàu chờ “xả bản” chắc phải kín cái triền đà này, miết rồi triền đà tui thành “lò mổ tàu” luôn”. Xả bản, những mảnh gỗ tốt được tái sử dụng dặm vá, sửa chữa các con tàu khác, còn những tấm rệu rã thì đành bán lại với giá... củi khô, máy móc được rã, cân sắt hoặc bán để tái tạo các nông cụ. Còn đối với những con tàu đã quá cũ kỹ thì không có một chủ đà nào thu mua, họ đành rút ruột máy móc, định vị, chân vịt, thùng dầu bán dần. Còn xác tàu thì mặc cho nước ăn dần, để có cái cớ khất nợ với những đầu nậu đã ứng tiền trước đây còn đi biển.

Ông Nguyễn Tám, ngư dân phường An Hải Tây, xuống tàu đầu tiên năm 10 tuổi, gần nửa thế kỷ đi biển, giờ đành rút ruột con tàu của mình: “Ngay cả những lúc hiểm nghèo với bão biển, chúng tôi cũng chưa bao giờ nghĩ tới chuyện nhảy ra khỏi tàu”. Và đúng là chưa bao giờ trên những con tàu giã cào nằm sóng soài chờ “hóa kiếp” lại thiếu đi cái mùi dầu hôi hôi quen thuộc.

Nỗi đe dọa tái nghèo

Theo thống kê của phường An Hải Tây, từ cuối năm 2006 đến hết năm 2007, lượng tàu ra khơi chỉ chưa đầy 30%. Còn từ đầu năm 2008 đến nay, chỉ có lác đác vài ba chuyến “cầu may” nhưng tất cả may lắm là hòa vốn. “Nạn nhân” mới nhất trong cuộc đua với giá dầu là ông Nguyễn Văn Xê (tổ 37) cùng đôi tàu 45 CV, một năm bỏ biển, hiện nay gia đình ông thuộc diện cần xóa đói giảm nghèo của phường. Ông Ngô Sỹ Kiến Trúc lo lắng: “Toàn phường có 229 tàu đánh bắt lớn nhỏ, mỗi tàu trung bình 15 lao động, mà lao động chính trên tàu còn phải nuôi thêm ít nhất 2 người trong gia đình, có nguy cơ rất cao 30% số hộ nghề biển của phường tái nghèo”.

Hầu hết số ngư dân nói trên đều lâm vào vòng luẩn quẩn: càng nợ tiền dầu – càng đi vớt vát – càng lỗ - càng nợ... Sau mỗi mùa biển động, chi phí sơn sửa, dặm vá, vô dầu máy... hiện nay cũng đã mất 20-30 triệu đồng. Còn với các tàu công suất lớn trên (100 CV), phí giữ tàu: 15 ngàn đồng/ngày đêm. Khoảng 4-5 ngày phải nổ máy bơm nước ra 1 lần, tiêu tốn mỗi lần gần 40 lít dầu. Riêng dịp lễ hội pháo hoa vừa rồi, thực hiện chủ trương di dời tàu cá để bảo đảm mỹ quan dọc bờ sông, mỗi tàu mang đi gửi xa mất thêm 420 ngàn đồng/tàu/7 ngày. Nhưng nếu bỏ tàu nằm bờ thì cao lắm chỉ trong 2 năm, con tàu trị giá vài trăm triệu đồng cũng chỉ còn lớp vỏ mục. Không phải từ khi giá dầu tăng tàu giã cào mới nằm bờ. Tàu công suất nhỏ dưới 45 CV chiếm tới 83,4% trong đội tàu 229 chiếc, những năm qua cũng đang gặp khó khăn về ngư trường khi không thể ra khơi xa, trong khi các vùng biển gần đã cạn kiệt. Giã cào đôi là nghề truyền thống của ngư dân An Hải Tây, đội thuyền chiếm hơn một nửa của TP Đà Nẵng. Những năm qua, nghề cào cá đáy vơ vét, tàn sát toàn bộ từ cá lớn đến cá bé.