Hệ thống đứt gãy kiến tạo sông Sài Gòn đã “trở mình”

Những ngày qua, tại TPHCM và một số vùng lân cận đã bị tác động bởi các dư chấn của trận động đất. Báo NLĐ số ra ngày 30-9-2002 đã từng có bài phỏng vấn TSKH Hoàng Văn Quý về hai trận động đất ở tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu diễn ra vào ngày 26-8 và 14-9-2002

. Phóng viên: Có gì khác nhau giữa hai trận động đất diễn ra vào ngày 26-8 và 14-9-2002 tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (BR-VT) và trận động đất cùng các dư chấn diễn ra vào ngày 5 và 6-8-2005?

- TSKH Hoàng Văn Quý: Khác với hai trận động đất đã xảy ra ngày 26-8 và 14-9-2002 tại TP Vũng Tàu và các địa phương Long Hải - Hàm Tân, trận động đất và các dư chấn diễn ra trong ngày 5 và 6-8-2005 gây chấn động trong phạm vi rất rộng, đặc biệt vào sâu trong đất liền như khu vực TPHCM, Đồng Nai. Như vậy, rõ ràng, nếu như động đất ngày 26-8 và 14-9-2002 xảy ra do tái hoạt động của đứt gãy kiến tạo Hàm Tân- Vũng Tàu thì trận động đất xảy ra ngày 5 và 6-8-2005 có khả năng xảy ra do quá trình tái hoạt động của đứt gãy kiến tạo sông Sài Gòn kéo dài từ sâu trong đất liền ra tới biển khơi.

Như vậy, từ năm 2002 đến nay, hệ thống đứt gãy kiến tạo Hàm Tân- Vũng Tàu, hệ thống đứt gãy kiến tạo sông Sài Gòn đã trở mình.

. Thưa ông, có hay không có một chu kỳ động đất ở khu vực ven biển Nam Trung Bộ và Nam Bộ?

- Chu kỳ hoạt động của các trận động đất quan sát được tại các khu vực ven biển Nam Trung Bộ và Nam Bộ là khoảng 40 năm. Có nghĩa là cứ sau khoảng 40 năm lại xảy ra một đợt động đất bao gồm một đến nhiều dư chấn với nhiều cấp độ và thời gian khác nhau. Đợt đầu tiên quan sát được vào những năm 20 của thế kỷ 20, đợt thứ hai quan sát được vào những năm 60 của thế kỷ 20, và đợt thứ ba chúng ta đang quan sát thấy vào những năm 2000. Xác suất xảy ra động đất ở khu vực Vũng Tàu là 0,791 qua 50 năm, 0,870 qua 100 năm, 0,994 qua 1000 năm và 0,9999 qua 2000 năm. Với xác suất trên, có thể nói, sau 100 năm không thể xảy ra động đất ở khu vực ven biển Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Như vậy, hiện tại đang là giai đoạn hoạt động của chu kỳ chấn động mới kể từ năm 1960. Có khả năng sẽ xuất hiện những dư chấn tiếp sau, tuy nhiên cấp độ dư chấn tối đa dự đoán không vượt quá 6 độ Richter. Độ sâu chấn tiêu, hay còn gọi là tâm động đất, xảy ra với xác suất cao nhất tại khu vực đới Thuận Hải- Cà Mau.

. Khu vực ven biển Phan Thiết - Cà Mau và TPHCM đều tiềm ẩn nguy cơ động đất. Theo ông, nguy cơ của chúng ở mức độ nào? Hai khu vực này cần phải làm gì để kháng chấn?

- Việc tái hoạt động của các đứt gãy kiến tạo là hiện tượng tự nhiên của lòng đất. Quanh khu vực TPHCM - Vũng Tàu, ngoài các đứt gãy sông Sài Gòn, Hàm Tân- Vũng Tàu, còn có thể xảy ra tái hoạt động của các đứt gãy kiến tạo sông Tiền, Vàm Cỏ Đông, Thuận Hải - Cà Mau... Tuy nhiên, theo thống kê, các đứt gãy trên có khả năng tái hoạt động nhưng khó có thể tạo ra sóng thần hoặc phá hủy các công trình khai thác dầu khí hiện đang hiện diện ở vùng biển thềm lục địa phía Nam. Việc tái hoạt động của các đứt gãy lớn ngoài thềm lục địa ở Thái Bình Dương- nơi lớp phủ trầm tích mỏng hoặc hoàn toàn vắng mặt - mới có khả năng tạo ra sóng thần ở khu vực biển Đông. Ở thời điểm hiện tại, không có nhà khoa học nào dám khẳng định có hay không có sóng thần, thời điểm xảy ra sóng thần ở khu vực ven biển Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Quá khó khăn cho các nhà khoa học!

Tôi cho rằng, khu vực ven biển Phan Thiết- Cà Mau và TPHCM cần phải quan tâm đến điều kiện kháng chấn ở các công trình xây dựng công nghiệp và dân dụng. Hiện tại, không có nước nào khi xây dựng mà không quan tâm đến ảnh hưởng của động đất. Riêng khu vực TPHCM, Vũng Tàu cần phải có hoạch định cụ thể trong xây dựng nhằm phòng chống ảnh hưởng của động đất, đặc biệt là Vũng Tàu, nơi không loại trừ khả năng hình thành sóng thần theo hướng Tây Bắc - Đông Nam. Theo tôi, những đồi cát tự nhiên và các rừng dương chạy dọc khu vực Bãi Sau của Vũng Tàu có giá trị rất lớn trong việc hạn chế sự tàn phá khủng khiếp nếu như sóng thần xuất hiện tại Vũng Tàu và các vùng biển lân cận. Việc cần làm ngay bây giờ là đặt các trạm ghi dư chấn ở các khu vực ven biển, tổ chức nghiên cứu và dự báo về động đất và sóng thần. Cái gì có nguy cơ thì ta nghiên cứu nó chứ không phải lảng tránh nó!