Hiệu ứng sợ hãi

“Không phải bản thân dịch bệnh mà là cách ứng xử của các cá nhân do sợ hãi có nguy cơ gây rối loạn nhất cho hoạt động xã hội”. Đó là lời cảnh báo của nhà kinh tế học người Pháp Pierre – Yves Geoffard trên báo Libération. Nhà kinh tế này còn nói rõ rằng cái giá thực phải trả cho dịch bệnh không phải là những chi phí trực tiếp do việc điều trị mà chính là những chi phí gián tiếp do dịch bệnh gây ra như mất sản lượng do nghỉ việc; các phương tiện giao thông công cộng bị tẩy chay; các khu vui chơi giải trí bị đóng cửa...

Mới đây, tạp chí y khoa The Lancet Infectious Diseases cũng đưa ra lời cảnh báo rằng việc đóng cửa trường học, cơ sở sản xuất... có thể giúp ngăn chặn sự lây lan dịch bệnh nhưng nền kinh tế sẽ phải gánh chịu hậu quả nặng nề.

Những cảnh báo trên đây khiến chúng ta phải suy nghĩ khi liên hệ vào diễn biến dịch cúm A/H1N1 ở nước ta những ngày qua. Tốc độ tăng liên tục các ca nhiễm cúm mới, sự gia tăng âm thầm số lượng các địa phương; đặc biệt là việc phát hiện các ổ dịch cúm A/H1N1 trong trường học, chung cư, khu lưu trú công nhân, khu công nghiệp... đang làm lộ dần nguy cơ đối mặt với sự bùng phát dữ dội của dịch cúm A/H1N1 mà hậu quả là những nơi này sẽ phải tạm thời đóng cửa.

Trong bối cảnh như vậy, ngoài việc triển khai các phương án điều trị, rất cần có sự chuẩn bị về mặt tâm lý để trong trường hợp dịch bùng phát thì giảm tối đa những ứng xử thái quá từ hiệu ứng của sự sợ hãi. Việc hàng loạt người đổ xô đi mua thuốc Tamiflu dù biết bị các nhà thuốc “chặt đẹp” và  không biết chất lượng thuốc thế nào; nhiều người đổ xô đi xét nghiệm dù không có dấu hiệu gì khả nghi... là những biểu hiện của tâm trạng sợ hãi và thiếu kiến thức phòng ngừa.

Chuẩn bị về mặt tâm lý có khi chỉ là những việc giản đơn không cần nhiều chi phí và điều kiện vật chất (chẳng hạn như việc tuyên truyền về khả năng lan truyền của dịch cúm trong các không gian quy ước, giáo dục các kiến thức về phòng ngừa...) nhưng lại rất cần sự phối hợp của toàn xã hội, đặc biệt là vai trò của các tổ chức, đoàn thể, các tổ dân phố... làm sao để việc tuyên truyền vào tận từng cơ quan, xí nghiệp, hộ gia đình. Đáng tiếc, sự phối hợp này vẫn còn mờ nhạt.