Mối quan tâm đến công chúng, trước hết là công chúng cần lao, là biểu hiện của sự tiến bộ trên con đường dân chủ hóa đời sống con người
“Viết cho ai xem?” là mối quan tâm hàng đầu của nhà cách mạng, nhà báo cách mạng Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh trong suốt cuộc đời mình. Làm đến 12 nghề trong hành trình tìm đường cứu nước nhưng trong căn cước, Nguyễn Ái Quốc chỉ ghi một nghề: thủy thủ.
Sau này, khi đã có một sự nghiệp viết, trong Nhật ký trong tù, Bác vẫn chỉ nhận mình là người viết báo, là nhà báo cách mạng. Những kinh nghiệm làm báo, viết báo, Bác đã nhiều lần nói đến với giới nghề nghiệp. Trong đó, điều Bác quan tâm trước hết là viết cho ai xem?
Bước chuyển quan trọng
Lần đầu tiên Hồ Chí Minh nói về câu chuyện này là Cách viết, tại Trường Chỉnh Đảng Trung ương vào ngày 17-8-1952; sau đó, Bác lặp lại ngày 18-9-1962, tại Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam:
“Kinh nghiệm của tôi là thế này: mỗi khi viết một bài báo thì tự đặt câu hỏi:
- Viết cho ai xem?
- Viết để làm gì?
- Viết thế nào cho phổ thông, dễ hiểu, ngắn gọn, dễ đọc”.
Điều cần lưu ý, tuy chỉ là bài nói với giới báo chí nhưng rồi do sự cần thiết, chúng ta chủ trương vận dụng ý kiến của Hồ Chí Minh cho mọi dạng viết, mọi chữ nghĩa, trong đó có văn chương – học thuật.
Khi đặt lên vị trí số 1 câu chuyện “Viết cho ai xem?”, chúng ta hiểu đấy là sự đánh dấu bước chuyển quan trọng nhất của nền báo chí cách mạng ở Việt Nam.
Bởi, mối quan tâm đến công chúng, trước hết là công chúng cần lao, là biểu hiện của sự tiến bộ trên con đường dân chủ hóa đời sống con người.
Đặt câu hỏi “Viết cho ai xem?” là nhằm giải quyết nhu cầu của quần chúng đông đảo nhằm giác ngộ, tuyên truyền đưa quần chúng vào trường cách mạng, vào một cuộc sống đầy ắp các hoạt động biến cải.
Câu hỏi “Viết cho ai xem?” là mối quan tâm hàng đầu của nhà cách mạng,
nhà báo cách mạng Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh. Ảnh: TƯ LIỆU
Một sự nghiệp làm báo, viết báo, có thể nói là vĩ đại đối với dân tộc Việt Nam ngay trong bóng đêm của chế độ thuộc địa, bắt đầu từ tờ Le Paria (Người cùng khổ) trên địa bàn Paris, vào mở đầu những năm 20 (thế kỷ XX).
Cùng với việc làm tờ Le Paria, Nguyễn còn viết cho nhiều tờ báo khác như Nhân đạo, Dân chúng, Đời sống thợ thuyền... và hoàn thành tác phẩm lớn, đầu tay, mang tên Bản án chế độ thực dân Pháp vào năm 1925.
Viết bằng tiếng Pháp, đối tượng đọc chủ yếu của Nguyễn là người chính quốc và người Việt xa xứ trên đất Pháp. Với đồng bào quê hương còn đắm chìm trong đói khổ, cùng với tờ Le Paria, là tờ Việt Nam hồn bằng tiếng Việt: “...Cũng vì nghĩ thế/ Tôi muốn làm ra/ Một báo tiếng ta/ Cho đồng bào đọc”.
Luôn ý thức về người đọc
Năm 1941, sau khi về nước, ông ké cách mạng – Già Thu, sau này lấy tên Hồ Chí Minh, đã sáng lập và chủ trì tờ báo Việt Nam độc lập ở căn cứ địa Cao – Bắc – Lạng. Đó là tờ báo có sứ mệnh giáo dục, tuyên truyền quần chúng hướng đến cao trào tổng khởi nghĩa đang sắp tới gần.
Một tờ báo nhằm vào công chúng, đa số là đồng bào các dân tộc thiểu số, thất học, đang khao khát đến với cách mạng – tất nhiên nội dung phải được chuyển tải dưới một hình thức giản dị, phổ cập, dễ hiểu.
Đó là lý do chỉ trong một thời gian ngắn, Bác đã làm hơn 30 bài thơ – những bài với tên gọi rất giản dị như Ca công nhân, Ca dân cày, Ca binh lính, Ca phụ nữ, Ca sợi chỉ... đăng trên Việt Nam độc lập.
Những bài như Hòn đá to nói lên sức mạnh đoàn kết, Nhóm lửa nói phương thức làm cách mạng... trong dạng thức cô đúc và dễ hiểu nhất.
Thậm chí đến cả tên báo là Việt Nam độc lập, Bác còn chủ trương rút ngắn, chỉ còn là Việt Lập để cho quần chúng dễ nhớ, dễ thuộc. Còn tên Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh thì được gọi tắt là Việt Minh.
Điều cần lưu ý: Người viết những bài thơ giản dị như vậy chính là người đã viết các truyện và ký rất sắc sảo theo phong cách hiện đại bằng tiếng Pháp ở Paris ngót 20 năm về trước và chỉ vài năm sau, sẽ viết 135 bài thơ bằng chữ Hán trong Ngục trung nhật ký.
Có thể nói câu hỏi “Viết cho ai xem?” là mối quan tâm hàng đầu của nhà cách mạng, nhà báo cách mạng Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh trong suốt cuộc đời mình. Cùng với câu hỏi viết cho ai xem? còn câu hỏi viết để làm gì? và viết như thế nào? để làm nên một bộ ba quan trọng cho một sự nghiệp viết có độ dài 50 năm của Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh.
Một sự nghiệp viết rất linh hoạt, đa dạng, gồm nhiều chủng loại, trong đó có một sự nghiệp báo chí vĩ đại, một sự nghiệp văn chương đặc sắc để tạo nên nền móng và tinh hoa cho nền văn hóa mới Việt Nam thế kỷ XX.
