Kỹ trị và câu chuyện cải cách hành chính

Chính phủ nhiệm kỳ khóa XII vừa ra mắt trong sự kỳ vọng lớn của người dân cả nước và cả trong sự theo dõi kỹ càng của giới quan sát chính trị nước ngoài

Từ Anh Quốc, hãng thông tấn BBC bình luận: Tân nội các Việt Nam được báo chí và giới chuyên gia trong và ngoài nước chú ý một phần nhờ chân dung hai vị tân phó thủ tướng. Ông Hoàng Trung Hải là phó thủ tướng trẻ nhất. Năm nay 48 tuổi, ông cũng là một trong hai phó thủ tướng nói thạo tiếng Anh.

Người kia là ông Nguyễn Thiện Nhân, sinh năm 1953. Ông Nguyễn Thiện Nhân từng tu nghiệp tại ĐH Harvard, Hoa Kỳ, thuyết trình bằng tiếng Anh trôi chảy tại New York. Riêng Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, khách nước ngoài có thể thấy gần gũi với ông dù chưa gặp vì họ có thể đọc được về ông bằng tiếng Anh ngay trên trang của Trinity College ở Dublin (Ireland). Ông Hải lấy bằng MBA tại đây năm 1995.

Còn từ Úc, GS Carlyle Thayer đánh giá cơ cấu Chính phủ nhiệm kỳ mới là “sự vươn lên của một đội ngũ lãnh đạo mới”... Sự dịch chuyển nhân sự này đem lại cơ hội cho Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tái cơ cấu bộ máy Chính phủ và thúc đẩy một sự thay đổi thế hệ bằng việc đưa vào nội các những cá nhân trẻ hơn và có năng lực hơn.

Danh từ “Technocracy” trong tiếng Anh được định nghĩa: chế độ kỹ trị - việc điều khiển hoặc quản lý các phương tiện (công nghiệp) - của một đất nước bởi các chuyên gia (kỹ thuật); nước có chế độ kỹ trị.

Từ trong nước, ông Trần Xuân Giá, nguyên Bộ trưởng Bộ KH-ĐT, nguyên Trưởng Ban Nghiên cứu của Thủ tướng - người từng tham gia xây dựng xây dựng cơ cấu Chính phủ khóa mới, khi được đề nghị đánh giá về “đội hình” của Thủ tướng, đã nói: Tôi bắt đầu làm thứ trưởng từ Chính phủ của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, kinh nghiệm cho thấy là để học việc, nhanh cũng phải mất một năm thì mới có thể đánh giá chính xác. Song, có thể nhận xét ngay được là các thành viên Chính phủ nhiệm kỳ mới trẻ tuổi hơn, được đào tạo tốt hơn, bài bản hơn và cũng có kế thừa; tiến tới làm việc lâu hơn.

“Tính kỹ trị của Chính phủ nhiệm kỳ mới này cao hơn các nhiệm kỳ trước hay không thì tôi tin là cao hơn, trong khuôn khổ cho phép. Tôi rất mong Chính phủ mới lần này là một bước của cải cách hành chính, nếu hành xử của từng bộ trưởng và cả Chính phủ không coi cải cách hành chính là cốt lõi, thì Chính phủ sẽ kém kỹ trị hơn các chính phủ trước” - ông Giá nói.

Từ nhiều năm nay, Bộ Nội vụ đã tổ chức nhiều hội thảo quốc tế với mục đích làm thế nào để chuyển từ một nền hành chính cai trị sang một nền hành chính phục vụ. Người dân đòi hỏi một nền hành chính phục vụ nhưng hiện nay, nền hành chính ở Việt Nam, theo ông Giá, vẫn mang đậm nét của màu sắc chính trị.

Do đó từ cấp thấp nhất là xã, phường trở đi đều thiếu một hệ thống hành chính phù hợp kinh tế thị trường để phục vụ nhân dân. “Chúng ta kêu gọi cải cách hành chính nhưng nếu tiếp tục như thế này tôi không tin nó sẽ thành công” - ông Giá e ngại.

Là người tham gia Ban Chỉ đạo Cải cách hành chính từ năm 1993 đến đầu năm nay, ông tin tưởng cách đặt vấn đề hiện nay đã đi đúng hướng. Đó là chọn cách gần gũi với người dân nhất, chọn một mảng trong cải cách hành chính để “đột phá” - đó là cải cách thủ tục hành chính, thái độ cán bộ, công chức.

“Là thành viên trong Ban Chỉ đạo, tôi thấy chúng ta đã đột phá rồi. Nhưng nếu không đi tiếp, tức là đột phá rồi thì phải là đổi mới cơ bản - đó là làm thể chế, luật pháp - thì sẽ không thay đổi gì cả, nghĩa là đột phá xong rồi để đấy.

Như vậy thì sẽ không thành công”. Ông trầm ngâm: Cải cách hành chính là cải cách bộ máy, cải cách cán bộ, chứ cán bộ vẫn thế thì có hò hét, kêu gọi cũng chỉ mang tính tức thời. “Nếu không làm gì thêm, bộ máy vẫn vậy, cán bộ chờ được vào cấp ủy, được thăng quan tiến chức thì không được, như vậy thì bộ máy đó dù có thay nhân sự cũng thế thôi, có thể ban đầu hăng hái nhưng rồi vẫn thế”.