Ngưỡng vọng một tài năng lớn

10 giờ 55 phút ngày 3-9, GS-TS Dương Thiệu Tống đã ra đi! Một bộ não suốt đời chỉ lo nghĩ về giáo dục đã ngừng hoạt động, một trái tim nhân hậu lớn đã ngừng đập, để lại khoảng trống lớn cho ngành GD-ĐT nước nhà...

Tất cả những cơ quan, đơn vị biết anh Dương Thiệu Tống cũng đều bồi hồi xúc động khi hay tin dữ; rất nhiều người không nén nổi đau thương khi tối cùng ngày kênh HTV9 đưa tin anh từ trần.

Tôi được biết dòng họ Dương Lâm - Dương Khuê từ cuối những năm 50 của thế kỷ trước, lúc tôi còn làm việc ở Ban Tổ chức Liên khu ủy Liên khu 3. Nhiều lần đến làm việc tại Ứng Hòa (Hà Đông), được nghe nhắc về Dương Thiệu Tống nhưng mãi đến năm 1976 tôi mới có dịp siết chặt tay anh khi tôi được điều động về làm việc tại Trường Đại học Sư phạm TPHCM. Anh là một nhà khoa học uyên bác, hết sức giản dị, từng lấy bằng thạc sĩ ở Đại học Ohio và lấy bằng tiến sĩ khoa học giáo dục ở Đại học Columbia (Hoa Kỳ), từng kinh qua công tác quản lý ở Trường Quốc học Huế, Trường Trung học kiểu mẫu Thủ Đức, sau đó về tham gia quản lý Viện Đại học Vạn Hạnh trước ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Anh về với Viện Đại học Vạn Hạnh làm việc chính vì anh từng tiếp cận sâu sắc học thuyết Hồng Bàng Thị mà anh đã có cơ hội làm diễn giả chính trong một cuộc hội thảo khoa học lớn được tổ chức tại Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học TPHCM (HUFLIT) vào năm 1995.

Sau năm 1975, anh vẫn sống trong một căn nhà nhỏ, chật hẹp, xuống cấp nằm trong một con hẻm nhỏ trên đường Lê Văn Sỹ, quận Phú Nhuận - TPHCM. Trường Đại học Sư phạm TPHCM đã cử thợ đến sửa chữa nhà cho anh một lần nhưng chẳng cải thiện được bao nhiêu. Đồng lương khiêm tốn của anh lúc bấy giờ chỉ đủ đắp đổi qua ngày, song anh rất hãnh diện và tự hào được sống và làm việc với chế độ mới, nhiều lần ngẫm đi ngẫm lại với lòng ngưỡng mộ về những bài nói chuyện của cố Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt với thanh niên, học sinh - sinh viên TP mang tên Bác. Hằng tuần anh đến làm việc tại Trường Đại học Sư phạm TPHCM, giảng bài cho sinh viên, tiếp tục viết sách để phổ biến kiến thức về trắc nghiệm, tiêu chí kiểm định và đo lường chất lượng, về giáo dục học... cho dù những năm đầu sau giải phóng, không phải ai cũng chia sẻ với anh các quan điểm về giáo dục đại học tiềm ẩn nội dung khoa học hiện đại. Anh thường nói với mọi người: “Giáo dục muốn phát triển phải theo đuổi mục tiêu không vì lợi nhuận”.

Cách đây hơn hai chục năm, sau khi được nghỉ chế độ - vì đối với anh, nghề nhà giáo không thể nghỉ hưu theo cách nghĩ thông thường - anh vẫn cặm cụi làm việc trên máy tính, đặc biệt đã giảng giải cho hàng chục giáo viên trẻ của Trường Đại học Sư phạm TPHCM. Họ hằng tuần tới nhà anh thụ huấn những điều mới mẻ về khoa học giáo dục tiên tiến; nhiều anh chị em nhờ đó đã đạt học vị tiến sĩ. Biết kiến thức uyên bác của anh, Bộ GD - ĐT đã nhiều lần mời anh đọc tham luận tại các cuộc hội thảo quốc gia quan trọng ở Hà Nội, báo giới thường phỏng vấn anh mỗi khi giáo dục tiếp cận những vấn đề mới hay phải đối mặt với những thách thức do cuộc sống đặt ra. Các bài trả lời của anh bao giờ cũng sắc bén thể hiện một tầm nhìn sâu rộng.

Có một lần, cách đây đã hơn 6 năm, sau một cuộc hội thảo về khoa học giáo dục tổ chức tại khách sạn Legend (TPHCM), anh và tôi đang ngồi tại sảnh lớn thì tình cờ GS - VS Vũ Tuyên Hoàng bước vào. Chợt nhận ra anh, GS - VS Vũ Tuyên Hoàng đến chắp tay, miệng nói: “Thưa thầy!”. Hai thầy trò vui vẻ nói chuyện bên nhau như hai người bạn. GS - VS Vũ Tuyên Hoàng từng được thụ huấn GS - TS Dương Thiệu Tống trong những năm học phổ thông.

Rồi cách đây hai tuần, tôi lại về thăm anh Dương Thiệu Tống. Trên chiếc bàn nhỏ cạnh giường của anh có tấm ảnh của anh do anh Vũ Tuyên Hoàng ký họa bằng bút chì kính tặng thầy. Mỗi lần vào TPHCM làm việc, bao giờ anh Hoàng cũng đến thăm thầy cũ của mình. Anh Tống và anh Hoàng có dáng vóc gần giống nhau, có nhân cách gần giống nhau - nhân cách của hai nhà khoa học lớn...!