Những ngôi mộ độc đáo của nền văn hoá Hạ Long

Từ ngày 18.10.2004, Bảo tàng Quảng Ninh và Viện Khảo cổ học đã kết hợp khai quật địa điểm khảo cổ học Hòn Hai - Cô Tiên (hay còn gọi là Hòn Cặp Bè), thuộc phường Bạch Đằng, TP.Hạ Long Quảng Ninh.

Mái đá này nằm ở độ cao 7 - 8m so với mặt biển và nhìn về hướng bắc. ở lớp trên của các hố khai quật, đã phát hiện được gốm, mảnh đồng, mảnh khuyên tai đá,... giai đoạn Đường Cồ (thuộc Văn hoá Đông Sơn). Các nhà khoa học đã mở 3 hố khai quật. Mặc dù công việc tiến hành chưa đầy một tháng, mà tại hố I, với diện tích 6 mét vuông chúng tôi đã tìm thấy 18 ngôi mộ cổ, trong số đó có bộ xương còn giữ lại được hộp sọ khá nguyên vẹn. Tất cả những ngôi mộ này thuộc nền Văn hoá Hạ Long nổi tiếng, có niên đại cách ngày nay khoảng 4.000 năm. Trước đây tại 2 di chỉ khảo cổ học Bái Tử Long (Quảng Ninh) và Cái Bèo (Hải Phòng), cũng tìm thấy di cốt người thuộc Văn hoá Hạ Long, nhưng chỉ là vài chiếc xương hàm dưới, không có đồ tuỳ táng. Hơn 30 địa điểm thuộc Văn hoá Hạ Long được phát hiện ở Quảng Ninh, Hải Phòng lại không có di cốt người. Lần này khai quật Hòn Hai - Cô Tiên, điều vô cùng độc đáo là chúng ta đã tìm được một số lượng lớn những ngôi mộ thuộc Văn hoá Hạ Long còn giữ được di cốt người và nhiều mộ có đồ tuỳ táng. Hầu hết ở phía dưới các ngôi mộ có trải một lớp đá dăm và tiếp theo lớp đá dăm người cổ lại rải một lớp gốm vụn ken dày đặc, mà tất cả đều là gốm xốp... Đồ tuỳ táng chôn theo là rìu đá, chày nghiền, cuội ghè, công cụ mũi nhọn, và những mảnh gốm đặc trưng của Văn hoá Hạ Long... Có tới 3 ngôi mộ trên phần sọ có đồ tuỳ táng là 2 rìu đá hoặc 2 đồ đá. Nhiều ngôi mộ xương chi xếp dựng đứng, chứng tỏ người chết được chôn theo tư thế ngồi bó gối - một kiểu mai táng phổ biến của cư dân Văn hoá Hoà Bình nổi tiếng và một số nền văn hoá khác thuộc thời đại đá mới như Văn hoá Quỳnh Văn, Đa Bút. Phần lớn các răng có độ mòn rất cao, nhiều khi mòn vẹt gần hết cả phần thân răng.

Việc phát hiện nhiều bộ di cốt người cổ của Văn hoá Hạ Long tại Hòn Hai - Cô Tiên có tầm quan trọng đặc biệt, vì bên cạnh việc tìm hiểu về giới tính, tầm vóc, bệnh lý, táng tục... chúng tôi sẽ đo đạc, tính toán sâu hơn để tìm hiểu đặc điểm nhân chủng của chủ nhân mái đá Hòn Hai - Cô Tiên nói riêng và góp phần tìm hiểu chủ nhân nền Văn hoá Hạ Long nói chung - một khoảng trống mà nhiều năm nay vẫn chưa có câu trả lời thuyết phục.

Cũng trong thời gian khai quật, Giám đốc Bảo tàng Quảng Ninh Trần Trọng Hà cùng đồng nghiệp đã phát hiện rất nhiều hiện vật khảo cổ học có giá trị trong những ngách đá nhỏ quanh Hòn Hai - Cô Tiên, thuộc nền Văn hoá Đông Sơn rực rỡ như rìu đồng, lõi vòng đá, mảnh khuyên tai hình vành khăn, nồi gốm đáy tròn... Phát hiện này giúp chúng ta thấy được ranh giới phía đông - bắc của nền văn hoá đó. Hiện,Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh đã chỉ đạo Bảo tàng Quảng Ninh lập Dự án Bảo tàng ngoài trời ở Hòn Hai - Cô Tiên.