Nỗi lo của Việt kiều

Cứ mỗi độ Xuân về, Tết đến thì ý thức cội nguồn và tình tự dân tộc trong mỗi người dân nước Việt như được thổi bùng lên. Cảm xúc trong những ngày đầu năm mới Ất Dậu vừa đi qua một lần nữa nói lên điều đó.

Xuân năm nay, hòa vào niềm vui kinh tế - xã hội đất nước tiếp tục phát triển, hơn 200.000 kiều bào trên khắp thế giới đã vượt đường xa về với đất mẹ. Đó là những nhà khoa học, giáo sư, bác sĩ, kỹ sư, doanh nhân, nghệ sĩ và cả những người lao động bình thường. Về với quê hương không chỉ vì nỗi nhớ nhà thôi thúc, kiều bào còn mang theo những dự định làm ăn với mong mỏi góp mỗi người một tay xây dựng đất nước đang còn nghèo khó. Có những người về thăm quê rồi lại đi, hoặc đi đi về về. Cũng có người quyết định về ở hẳn trong nước, sống hết quãng đời còn lại với quê nhà.

Giáo sư Trần Văn Khê, Việt kiều Pháp, là một trong hàng trăm người như vậy. Tuy có hơn 50 năm sống ở nước ngoài, song ông luôn dành tâm huyết vào việc đào sâu nghiên cứu và giảng dạy âm nhạc dân tộc Việt Nam. Ông cũng đã dày công giới thiệu với bạn bè quốc tế về phong tục, tập quán, lời ăn tiếng nói, về nền văn hóa ẩm thực với những nét độc đáo của nước nhà… Trong buổi gặp gỡ giao lưu vào đêm giao thừa vừa qua trên Đài Truyền hình Việt Nam, khi được hỏi nhận xét của ông về lớp trẻ người Việt hiện định cư ở nước ngoài, giáo sư Trần Văn Khê tỏ ý lo ngại nhiều người thuộc thế hệ con cháu sau này không còn biết tiếng mẹ đẻ. Ông cho rằng dân ta chỉ bằng tài năng thôi chưa đủ mà phải có tâm hồn Việt Nam.

Ưu tư của ông cũng là nỗi niềm của phần lớn Việt kiều hiện nay, thế nhưng tự bản thân họ không thể giải quyết được. Một số gia đình đặt ra quy ước cả nhà phải trao đổi với nhau bằng tiếng Việt, nhưng quy ước đó không đứng vững trước các mối quan hệ rộng lớn với người bản xứ. Đài Truyền hình VN (VTV4) có cố gắng mở rộng và cải tiến chương trình phục vụ kiều bào. Song nỗ lực đó cũng chưa thể đáp ứng nhu cầu học tiếng mẹ đẻ một cách căn bản từ việc nghe, nói, đọc hiểu, viết, ngữ pháp đến tư duy theo cách của người Việt Nam.

Hiện có khoảng 2,8 triệu Việt kiều sống ở 39 nước trên thế giới. Con số này rồi sẽ tăng lên nhanh cùng với các thế hệ con cháu quên dần tiếng mẹ đẻ! Ngành giáo dục VN có giải pháp nào đây cho vấn đề lớn này?