Quốc hội đậm hơi thở cuộc sống

Kỳ họp thứ tư Quốc hội khóa XII để lại ấn tượng về một Quốc hội mang đậm hơi thở nóng hổi của cuộc sống khi phản ánh những chuyện dân sinh và xã hội

26 ngày họp với hàng ngàn lượt ý kiến, trong đó có 307 chất vấn bằng văn bản và 129 lượt chất vấn trực tiếp trên nghị trường, đề cập tới những vấn đề nóng bỏng cho thấy sự đồng điệu của hoạt động nghị trường với thực tế cuộc sống xã hội và đời sống dân sinh. Nói như Chủ tịch Quốc hội (QH) Nguyễn Phú Trọng khi QH nêu ra và giải quyết "những vấn đề thời sự bức xúc, nóng hổi của cuộc sống đã phản ánh đúng tâm tư nguyện vọng của nhân dân, cử tri của cả nước".

“Vẫn hồi hộp về thành công của kỳ họp”

"Tham gia QH từ năm 1996 nhưng trước mỗi kỳ họp tôi luôn hồi hộp vì không biết kỳ họp trước đã thành công thì kỳ họp này có thành công không? Thành công theo nghĩa là đặt ra được những vấn đề cử tri quan tâm và bước đầu giải quyết được những vấn đề đó. Tôi thấy kỳ họp này đạt được yêu cầu đó" - GS-TS Nguyễn Minh Thuyết, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của QH, bộc bạch. Theo ông, tất cả các vấn đề nóng được đại biểu (ĐB) QH thay mặt cử tri đưa ra QH để xác định rõ trách nhiệm và có hướng giải quyết. "Tôi thấy những vấn đề quan trọng mà ĐBQH đưa ra kỳ họp này như điều hành xuất khẩu gạo, công tác dự báo và tham mưu, ô nhiễm môi trường, gian lận thương mại, vệ sinh an toàn thực phẩm... đã được tiếp thu. Các thành viên Chính phủ đã nhận thấy trách nhiệm của mình và đưa ra một số giải pháp để khắc phục. Đó là điều cần thiết".

Theo dõi kỳ họp từ ngoài nghị trường, chuyên gia kinh tế cao cấp Lê Đăng Doanh cũng cho rằng QH đã gần dân, sát với cuộc sống hơn khi đặt ra các vấn đề thời sự bức thiết của đất nước, người dân và nền kinh tế.

GS-TS Nguyễn Minh Thuyết cho rằng qua giải trình của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và các thành viên Chính phủ thì cử tri cũng thấy được quá trình đưa ra quyết định của Chính phủ cũng hết sức cân nhắc và thận trọng, nên có thể thông cảm với những quyết định đó. Ngược lại, Chính phủ cũng thấy được những bức xúc của cử tri và cũng đã đưa ra những giải pháp, hay những lời hứa như cam kết trợ giúp cho nông dân.

Cần gần dân hơn nữa

Tuy nhiên, theo TS Lê Đăng Doanh, QH còn cần phải gần dân hơn nữa. Vấn đề phản ánh ý kiến của dân, hiệu lực thực hiện các nguyện vọng đó của dân như thế nào, giám sát thực hiện đó phải tiếp tục được tăng cường. “Không có lý do gì để thỏa mãn và tự hào cả, vì nhìn vào đời sống của người dân còn rất nhiều chuyện bức xúc”- ông Doanh nói.

Theo TS Nguyễn Đức Kiên, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của QH, đưa ra các vấn đề mới nảy sinh hay đang tồn tại trong cuộc sống là chưa đủ, cũng như chất vấn không phải là chỉ ra ai đúng, ai sai mà qua chất vấn đó rút ra được kết luận gì về tổ chức bộ máy. “Ví dụ qua Vedan thấy công tác soạn thảo luật có vấn đề. Tại sao lại có sự chồng chéo giữa Luật Bảo vệ môi trường và Pháp lệnh Xử phạt hành chính? Đặt ra vấn đề đó để dẫn tới điều quan tâm là khắc phục thế nào. Khắc phục là Chính phủ trình sửa đổi pháp lệnh hay ban hành nghị định để xử lý vướng mắc đó? Vấn đề như vậy nhưng chưa thấy ai đề cập tới”- TS Kiên dẫn chứng.

Bởi thế, theo ông Kiên, nếu "chỉ hỏi, chỉ ra khuyết điểm và cách chức được một cá nhân” thì “một ông khác sẽ lên” và vấn đề tồn tại vẫn còn đó. “Chúng ta nên nhớ rằng thực tế cuộc sống có thể xảy ra nhiều vụ tương tự như Vedan, Miwon khác”- TS Kiên cảnh báo nếu không có hành động. Là một ĐBQH nhưng TS Kiên cho rằng bản thân QH cũng chưa nhìn ra vấn đề. Đúng là Chính phủ trình nhưng QH là cơ quan phê chuẩn nên cũng có trách nhiệm.

“Như vậy cần phải có sự thay đổi, rút kinh nghiệm. Đó là chỉ thấy trách nhiệm của Chính phủ mà chưa thấy trách nhiệm của UBND tỉnh, trách nhiệm của chính các ĐBQH trong việc giám sát các chính quyền địa phương thực hiện luật pháp”- ĐB Kiên bày tỏ.

Sẽ mạnh nếu song hành với dân

TS Nguyễn Đức Kiên cho rằng những vấn đề nóng đặt ra trên nghị trường sẽ khó tác động tích cực trở lại cuộc sống nếu chỉ nói mà không bàn và chỉ ra QH phải làm gì, Chính phủ phải làm gì.

GS-TS Nguyễn Minh Thuyết cũng cho rằng bên cạnh việc cần kiên trì phản ánh tâm tư và nguyện vọng của cử tri, kiên trì yêu cầu xác định trách nhiệm và đề ra giải pháp, các ĐBQH cần tăng cường giám sát xem những giải pháp mà các thành viên Chính phủ, trưởng ngành đã hứa và QH đã ra nghị quyết có được thực hiện nghiêm chỉnh. Từ thực tế, ông Thuyết thấy rằng các ĐBQH cũng cần thực hiện nhiệm vụ chất vấn, giám sát thường xuyên hơn, không nên suy nghĩ chỉ đến kỳ họp QH mới đưa chất vấn mà có thể chất vấn suốt quá trình hoạt động của Chính phủ và các cơ quan quản lý Nhà nước.

Theo TS Nguyễn Đức Kiên, một trong năm nhiệm vụ của ĐBQH là phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cử tri nhưng chỉ phản ánh không thôi thì chưa giải quyết được vấn đề và biến QH thành cơ quan chỉ có nói. “Đó chưa phải là một QH mạnh”- ĐB Kiên nói. Theo ông, một QH mạnh phải thể hiện được nguyện vọng của dân và phải giám sát việc thực hiện và cùng Chính phủ đề ra được những chính sách giải quyết được các nguyện vọng đó.

Luật cần theo sát cuộc sống

Đồng tình với quan điểm công tác làm luật hiện vẫn chưa thật sự sát cuộc sống, GS-TS Nguyễn Minh Thuyết cho rằng cần tăng cường hơn nữa hoạt động lập pháp của QH, trước hết ở chương trình xây dựng pháp luật. Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TPHCM, Ủy viên Ủy ban Tư pháp của QH Nguyễn Đăng Trừng tỏ ý chưa tán thành với chương trình xây dựng luật và pháp lệnh năm 2009 mà Ủy ban Thường vụ QH đưa ra. Theo luật sư Trừng, trong khi nhiều vấn đề nóng bỏng đang nảy sinh từ kinh tế, tài chính, đất đai và nhất là cải cách tư pháp, để bảo đảm các quyền cơ bản của nhân dân thì chương trình xây dựng luật và pháp lệnh năm 2009 lại “vắng bóng” các luật này. Dưới góc độ một luật sư, ĐB Nguyễn Đăng Trừng cho rằng cần bắt tay ngay để xây dựng Luật Tố tụng hành chính. “Có vấn đề bức xúc lâu nay là cơ quan công quyền, quan chức làm thiệt hại đến nhân dân thì không xử được vì chưa có luật. Trong khi các nước thì sao? Quan làm sai, gây thiệt hại cho dân là họ kiện liền”- ĐB Trừng phân tích.

Chủ tịch Tổng LĐLĐ VN Đặng Ngọc Tùng (ĐB TPHCM) cho rằng nên đưa cả Luật Công đoàn (sửa đổi) và Bộ Luật Lao động (sửa đổi) vào chương trình xây dựng luật năm 2009. Theo ông Tùng, Luật Công đoàn có hiệu lực từ năm 1990 nay có nhiều điểm rất không phù hợp, còn Bộ Luật Lao động liên quan đến tiền lương tối thiểu trong khi đây là cái gốc của vấn đề đình công hiện nay.

Dưới góc độ một nhà kinh tế, ĐB Trần Du Lịch cho rằng công tác làm luật năm 2009 của QH nên tập trung vào tài chính và bất động sản vì “đây là cái gốc của khủng hoảng, tai họa đối với kinh tế thế giới hiện nay”. Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của QH Nguyễn Đức Kiên cũng cho rằng nên tiến hành xây dựng ngay Luật Quản lý vốn của Nhà nước tại các doanh nghiệp. Theo TS Kiên, luật này không những giúp kiểm soát vấn đề đầu tư ra ngoài lĩnh vực kinh doanh chính mà còn giúp nâng cao hiệu quả của các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước vốn được giao những trọng trách trong nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN.

“Dĩ nhiên, luật nào cũng cần vì chúng ta đang tiến tới xây dựng Nhà nước pháp quyền” nhưng theo GS-TS Nguyễn Minh Thuyết cần có sự cân đối, thậm chí cần có sự giúp sức của các ĐBQH, các cơ quan của QH và một số tổ chức xã hội dân sự khác để đáp ứng được yêu cầu của cuộc sống và người dân trong công tác làm luật.