Trong 5 năm, diện tích rừng đặc dụng đã giảm 0,3 triệu ha. Ngoài việc chuyển đổi mục đích còn có nguyên nhân do phá rừng, khai thác và vận chuyển lâm sản trái phép
Theo Tổng cục Lâm nghiệp Bộ NN-PTNT, Việt Nam hiện có 2,2 triệu ha rừng đặc dụng phân bố theo 164 khu bảo tồn (30 vườn quốc gia và 134 khu bảo tồn thiên nhiên) với hệ sinh thái quan trọng: cả trên cạn, đất ngập nước và trên biển. Chính vì vậy, Việt Nam được thế giới công nhận là một trong 16 quốc gia trên thế giới có tính đa dạng sinh học cao.
Đặc dụng thành... đặc lợi!
Như vậy, trong 5 năm, diện tích rừng đặc dụng đã giảm 0,3 triệu ha (năm 2005, Tổng cục Lâm nghiệp công bố hiện trạng rừng đặc dụng là 2,5 triệu ha). Không chỉ giảm về số lượng, những ai quan tâm đến rừng đặc dụng Việt Nam đều lo lắng cho chất lượng rừng. TS Ngô Tiến Dũng, Tổng cục Lâm nghiệp, nhận định: Hệ thống rừng đặc dụng Việt Nam đang đối mặt với tình trạng suy giảm đa dạng sinh học do tác động của con người, do nhu cầu, lợi nhuận từ lâm sản và động vật rừng ngày càng cao trong khi việc quản lý bảo vệ rừng của các lực lượng kiểm lâm còn yếu, thiếu sự phối kết hợp giữa các cấp chính quyền địa phương.
Vườn Quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp) - khu Ramsar thứ 2.000 của thế giới
Bên cạnh đó, việc chuyển mục đích sử dụng rừng đặc dụng để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội các công trình thủy điện, khai thác khoáng sản, hạ tầng cơ sở… một mặt tạo áp lực lớn đối với quản lý bảo vệ rừng, mặt khác tạo điều kiện cho các hoạt động phá rừng, khai thác và vận chuyển lâm sản trái phép. Ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Kim Hỷ (tỉnh Bắc Kạn) dẫn chứng: Từ năm 2010 đến nay, tại khu bảo tồn này đã dỡ bỏ 464 lán trại, tiêu hủy 571 máy móc các loại, truy đuổi hơn 600 lượt đối tượng khai thác vàng trái phép… nhưng do lợi nhuận cao, các đối tượng vẫn tìm mọi cách quay trở lại tiếp tục khai thác.
Trong khi đó, hệ sinh thái rừng của Khu Bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải (Yên Bái) đang bị ảnh hưởng, công tác quản lý, bảo vệ rừng cũng vì thế mà gặp nhiều khó khăn hơn.
Thượng tá Lê Hồng Khả, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an), cho biết các vụ khai thác, buôn bán gỗ trái phép tập trung chủ yếu tại các rừng nguyên sinh, rừng quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng phòng hộ đầu nguồn để khai thác các loại gỗ quý hiếm. Trong vòng 5 năm trở lại đây, các cơ quan chức năng đã phát hiện xử lý 44.300 vụ, thiệt hại 26.730 ha rừng.
“Chủ rừng” đứng ngoài rìa
Nghiên cứu về sự tham gia của các bên trong quá trình ra quyết định liên quan tới bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế - xã hội của nhóm chuyên gia Trung tâm Nghiên cứu tài nguyên môi trường (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Trung tâm Con người và thiên nhiên (Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam), cho thấy thực tế từ nhiều vườn quốc gia (VQG), khu bảo tồn, khi đụng đến các công trình kinh tế, hầu hết ban quản lý đều đứng ngoài cuộc. VQG Bái Tử Long bị tỉnh Quảng Ninh cắt đi 121 ha đất để cho công ty du lịch thuê với thời hạn 50 năm.
Sau đó, Bộ NN-PTNT đã có văn bản khẳng định việc chuyển đổi mục đích sử dụng VQG thuộc thẩm quyền Chính phủ và quyết định của tỉnh Quảng Ninh đã vi phạm pháp luật. Đáng nói trong toàn bộ quá trình lập quy hoạch và báo cáo đánh giá tác động môi trường, ban quản lý VQG không hay biết. Cho đến khi có quyết định giao đất, ban quản lý VQG mới “té ngửa”.
Tương tự, trong quá trình ra quyết định về xây dựng thủy điện A Chò nằm trong khu bảo vệ nghiêm ngặt của Khu Bảo tồn Đắckrông (Quảng Trị), ban quản lý khu bảo tồn không hề được thông báo hay tham dự. Chỉ khi chủ đầu tư chuyển hồ sơ tới Bộ Tài nguyên-Môi trường phê duyệt, phát hiện thiếu ý kiến đánh giá báo cáo tác động môi trường của ban quản lý khu bảo tồn thì chủ đầu tư mới gửi công văn xin ý kiến, còn UBND tỉnh gửi 2 công văn trong vòng 1 tháng yêu cầu ban quản lý phải trả lời.
Trước đó, quá trình thảo luận về việc xây dựng thủy điện A Chò, Chi cục Kiểm lâm, Sở Tài nguyên-Môi trường, ngay cả phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đều không đồng ý vì trong quy hoạch thủy điện nhỏ của tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2006-2010 cho thấy thủy điện A Chò có tác động nghiêm trọng tới khu bảo tồn.
Quy hoạch thủy điện năm 2001, Ban Quản lý VQG Cát Tiên (Đồng Nai) cũng không được biết, không được tham gia. Vì thế, thủy điện Đồng Nai 8 ảnh hưởng khoảng 10.000 ha rừng thuộc VQG. Do diện tích rừng bị ảnh hưởng quá lớn tỉnh Đồng Nai đã khảo sát lại và tách ra 5 thủy điện nhỏ để giảm diện tích ảnh hưởng. Tuy nhiên, ngay cả việc điều chỉnh quy hoạch, ban quản lý VQG cũng chỉ biết mang máng chứ không được tham gia quá trình điều chỉnh này.
|
5.500 tỉ đồng phát triển rừng đặc dụng
Theo TS Ngô Tiến Dũng, chính sách đầu tư khu rừng đặc dụng phải xác định rừng đặc dụng là tài nguyên của quốc gia, bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng là trách nhiệm của Nhà nước và toàn xã hội. Do đó cần khuyến khích đầu tư phát triển các dịch vụ môi trường rừng, kinh doanh du lịch sinh thái trong rừng đặc dụng nhưng phải phù hợp với quy định của pháp luật nhằm tạo nguồn thu, bù đắp chi phí, tăng thu nhập cho những người bảo vệ rừng. Thủ tướng Chính phủ cũng vừa phê duyệt Chính sách đầu tư phát triển hệ thống rừng đặc dụng giai đoạn 2011- 2020 với tổng vốn đầu tư khoảng 5.500 tỉ đồng, tập trung hỗ trợ lực lượng quản lý, bảo vệ rừng và cộng đồng sinh sống ở vùng đệm. |
