Sao không giảm giá thành mà đòi tăng giá điện ?

Từ kết quả kiểm toán tài chính năm 2007 của EVN, TS Nguyễn Đình Cung, Trưởng Ban Chính sách vĩ mô Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, đã khẳng định như vậy

. Phóng viên: Thưa ông, kết quả kiểm toán cho thấy Tập đoàn Điện lực VN (EVN) báo cáo không trung thực. Vậy có nên xem xét lại những cơ sở để họ đề nghị tăng giá trước đây?

- Ông Nguyễn Đình Cung: Kiểm toán là dịp để EVN nhìn lại năng lực trong quản trị của mình. Lợi nhuận sau thuế chỉ đạt hơn 5% trên vốn chủ sở hữu là không cao. Chưa kể một phần lợi nhuận do chênh lệch giá mới có. Về mặt khách quan, giá điện do Nhà nước quản lý nên việc lợi nhuận thấp không hoàn toàn do lỗi của EVN. Nhưng để thất thoát lớn thì hoàn toàn là do lỗi của họ. Đây chính là nguyên nhân làm tăng chi phí, cuối cùng đẩy vào giá thành. Lỗi khác của EVN là đi chệch sứ mạng của một tập đoàn kinh tế Nhà nước. Họ đầu tư ra ngoài ngành, làm nội lực phân tán, không nâng cao được hiệu suất năng lực và quản lý trong hoạt động chính. Sứ mệnh của EVN là làm điện thì đầu tư vào lĩnh vực nào cũng phải vì mục đích tăng năng lực và chất lượng phục vụ điện, bảo đảm đáp ứng đủ điện cho nhu cầu phát triển kinh tế với giá cả và chất lượng tốt.

Nhìn về tương lai, nhu cầu điện rất lớn, Nhà nước không thể có đủ vốn mà phải huy động khu vực tư nhân. Muốn vậy, bên cạnh những ưu đãi khác thì buộc phải có giá bán bảo đảm cho họ có lãi. Trong bối cảnh này, tăng giá là tất yếu. Nhưng mức nào phải tính toán tổng thể cung - cầu, cơ cấu nguồn, giá trung bình so với các loại năng lượng khác và so với khu vực...

. Như thế có nghĩa cần xem xét lại cơ sở tăng giá điện của EVN?

- Cần xem xét lại, nhưng không phải chỉ từ kết quả kiểm toán này. Nếu lập luận của EVN là vì lỗ mà phải tăng giá là cái nhìn quá hẹp, không thuyết phục được người dân. Dư luận sẽ đặt câu hỏi vì sao không làm mọi cách giảm chi phí mà lại đòi tăng giá. Cũng phải xem lại quy trình điều chỉnh giá bán điện. Chúng ta chỉ căn cứ vào đề xuất của EVN, quá thụ động vào họ. Giống như một bữa cơm, hôm nay từ chối không ăn thì trước sau cũng phải ăn, vì chỉ có chừng ấy món, không có ai khác nấu cho mà ăn. Nên có nhiều người tham gia xây dựng phương án để cơ quan có thẩm quyền tham khảo chọn ra phương án tối ưu, biết đâu có người bảo giá hiện hành là hợp lý.

. Nhiều chuyên gia cho rằng khi có thị trường điện cạnh tranh, tình hình sẽ được cải thiện. Nhưng phải mất hàng chục năm nữa chúng ta mới có thị trường điện cạnh tranh hoàn chỉnh. Trong thời gian đó, kiểm soát độc quyền bằng cách nào?

- Tính cạnh tranh trong ngành điện không rộng như các ngành khác vì phụ thuộc vào hệ thống truyền tải, song ở các nước, họ đều làm tốt, vì tổ chức được một cơ quan giám sát hoạt động độc lập, chỉ có trách nhiệm giải trình trước Quốc hội. Thực ra, tại VN đã có Cục Điều tiết Điện lực nhưng lại trực thuộc Bộ Công Thương, về nguyên lý giám sát là không đúng vị trí nên chưa phát huy được hiệu quả. Chúng ta chưa thiết kế được một thể chế, bộ máy đủ quyền lực, năng lực và vị thế để giám sát độc quyền.

. Việc này ảnh hưởng thế nào đến giá điện, thưa ông?

- Ảnh hưởng rất nhiều. Trước hết là thất thoát điện lớn, làm tăng giá thành, người tiêu dùng phải chịu. Nếu kiểm soát độc quyền tốt, Nhà nước sẽ gây được áp lực giảm thất thoát, yêu cầu EVN phải tự đánh giá, tìm ra nguyên nhân và giải pháp khắc phục một cách có hiệu quả để giảm thất thoát. Đồng thời tăng tính minh bạch trong hoạt động quản lý, giải trình. Có minh bạch thì không gian lận được.