Sống trên vách đảo

Gió mùa thổi lồng lộng xô những con sóng dữ chồm lên ghềnh đá, vồ lấy những mái nhà tranh vắt vẻo giữa trùng khơi. Cả xóm lại đồng loạt dỡ nhà, du cư qua những ghềnh đá cheo leo bên kia sườn đảo

Đảo Hòn Chuối nằm trên vùng biển Tây Nam, cách thị trấn Sông Đốc (huyện Trần Văn Thời, Cà Mau) gần 20 hải lý về phía Tây. Trên đảo có một xóm chài với hơn 40 mái nhà tranh nằm cheo leo giữa lưng chừng vách đá. Xóm này định hình trên đảo từ đầu năm 1990 nhưng trước đó mười mấy năm, đã có người đến đây sinh sống.

Theo gió dời nhà

Ông Hồ Văn Long, một trong những cư dân đầu tiên trên đảo kể rằng khi đảo còn hoang vu, những người nghèo khổ đã tìm đến đảo để khai hoang, mở đất trồng rẫy. Vì thiếu nước ngọt nên rẩy liên tục bị mất mùa, họ phải dời nhà xuống những ghềnh đá sát chân đảo để sống bằng nghề giăng câu, đánh lưới. “Nhiều đêm đang ngủ, sóng, gió bất chợt nổi lên cuốn những ngôi nhà xuống biển.

Để an toàn, cứ đến mùa trở gió là người dân trên đảo lại tháo bung những căn nhà chất lên xuồng di dời qua ghềnh khác. Đó là những cuộc di cư tốn kém và gian nan, có khi tiền tích cóp trong một mùa lao động chỉ đủ để dời nhà một lần. Thế nhưng, từ trước đến nay hiếm có ai bỏ đảo vào đất liền sinh sống, chỉ có người đến đảo ngày thêm đông. Bây giờ dân số trên đảo đã là 179 người”, ông Long nói.

Nơi tôi vừa đặt chân đến được người dân trên đảo gọi là Ghềnh Nồm. Gió mùa thổi lồng lộng xô những con sóng dữ chồm lên ghềnh đá, vồ lấy những mái tranh vắt vẻo giữa trùng khơi. Cả xóm lại đồng loạt dỡ nhà, du cư qua những ghềnh đá cheo leo bên kia sườn đảo. Cứ mỗi năm người dân nơi đây phải dời nhà 3 lần để chạy sóng, trốn gió.

Gập ghềnh con chữ

Trong đám trẻ hiếu động theo tôi trèo lên những con dốc khúc khuỷu, gập ghềnh, thằng bé có vẻ ít nói và dè dặt. Hỏi tên gì, nó bảo tên Thao, còn họ gì và bao nhiêu tuổi thì nó lắc đầu: “không biết!”. Những đứa trẻ đi cùng bảo nó 12 tuổi, cha mẹ nó suốt ngày đi giăng câu kiếm sống nên ít có thời gian quan tâm đến nó. Giờ một chữ bẻ đôi nó cũng không biết. những đứa khác thì cũng chẳng khá hơn. Hầu như không có đứa nào có khai sinh, hộ khẩu và được đến trường.

Trung tá Phạm Hồng Quảng, Đồn trưởng Đồn biên phòng 704 Hòn Chuối, cho tôi hay một tin không vui, rằng không thể duy trì được các lớp học tình thương cho các em trên đảo. Mỗi năm trước đây, đồn đều tổ chức được 2 lớp phổ cập tiểu học miễn phí cho các em.

Khi học xong, các em sẽ được cấp giấy giới thiệu vào đất liền để học tiếp. Nhưng giờ thì nhiều trường học ở đất liền không còn chấp nhận giấy chứng nhận xong tiểu học của đồn cấp cho các em học ngoài đảo nữa. Nếu muốn học ở đất liền thì các em phải học lại từ đầu, do đó cha mẹ các em đành để con mình thất học, ở nhà phụ việc gia đình hoặc ra khơi đánh bắt.

Qua những con dốc gập ghềnh đất đá và những bụi cây rậm rạp giữa đảo Hòn Chuối, tôi cũng gặp được ánh sáng hiếm hoi về chuyện học giữa đảo xa này. Đó là trường hợp duy nhất trên đảo của gia đình anh Nguyễn Hữu Phước, có đến 3 người con học đại học.

Do ở đất liền chỉ làm mướn không thể nuôi con ăn học được, nên vợ chồng anh Phước quyết định ra đảo sinh sống bằng nghề buôn bán tạp hóa, mỗi năm cũng kiếm được gần 20 triệu đồng, tập trung lo chuyện học của các con. Anh Phước bảo: “Tôi ra đảo sinh sống vì tôi không muốn con tôi phải trở lại đảo sống. Để được như vậy thì không có cách nào khác hơn là cố gắng lo cho chúng được học hành tử tế ở đất liền”.

Tình người nơi phong ba

Chị Trần Thị Thúy Hằng xoa đầu đứa con 2 tuổi tên Hồng Thúy An, bảo: “Đứa bé này tôi sinh ra trên đảo vì không kịp vào đất liền. Ở đây không hiếm trường hợp giống như tôi”. Tôi hỏi những lúc như vậy chị em xoay xở ra sao. Chị Hằng bảo yên tâm vì ở đây đã có bà Tư Hà. Rồi chị dẫn tôi gặp một người đàn bà ngoài 50, người duy nhất làm công việc đỡ đẻ trên đảo. Bà Tư Hà tên là Nguyễn Thị Hà, tính đến nay bà đã 11 lần giúp cho chị em trên đảo vượt cạn an toàn.

Rồi bà kể lại cái ngày bỗng dưng mình trở thành “bác sĩ phụ sản” của người dân trên đảo: “Đêm ấy cách nay hơn mười năm, cũng vào mùa mưa này, con Nhung vợ thằng Tính ở cạnh nhà bất ngờ chuyển dạ. Giữa đêm khuya khoắc, không còn cách nào khác, tôi đành liều một phen”.

Chỉ với một mớ bông thấm, một cái lưỡi lam, củ rừng và ít mật ong, bà Tư Hà hằng ngày chuyên sẻ cá phơi khô bỗng hóa thân thành “bác sĩ phụ sản”. Rồi cả xóm mừng như mở hội khi đứa bé chào đời mẹ tròn con vuông. Sau lần đó, hễ trên đảo có chị em chuyển dạ là lại tìm đến bà Tư Hà. Bà Tư Hà bảo có khi người ta hậu tạ bằng ly nước, hoặc ít cá khô, chứ tuyệt nhiên bà không hề đặt vấn đề tiền nong với bà con trên đảo.

Từ đảo vào đất liền và ngược lại, không có một chuyến đò đưa rước khách, nên những lúc thiếu nước, thiếu lương thực, bệnh tật... người dân trên đảo phải nương tựa vào nhau mà vượt qua. Lực lượng biên phòng và hải quân cũng là điểm tựa vững chắc của người dân trên đảo những khi hoạn nạn.

Do người dân trên đảo không thể dự trữ lương thực nên cứ đến mùa biển động, ghe hàng có khi cả tháng không ghé đảo là thiếu gạo ăn. Hoặc khi mắc bệnh thông thường thì bà con đến quân y của Đồn biên phòng khám và lấy thuốc miễn phí, còn bệnh nặng thì được hải quân và biên phòng tạo điều kiện đưa vào đất liền. Trung tá Phạm Hồng Quảng cho biết cán bộ chiến sĩ của lực lượng biên phòng và trạm S15 (vùng E Hải quân) luôn giúp đỡ bà con trên đảo với khả năng cao nhất.