Tài nguyên vô giá

Cơn khát lao động (LĐ) đang diễn ra trên diện rộng ở nhiều địa phương, nhất là những nơi tập trung các KCN. Nguồn LĐ chất lượng cao, LĐ có tay nghề đã trở thành của hiếm, doanh nghiệp cạnh tranh nhau, đỏ mắt săn lùng.

Theo đánh giá năm 2008 của Ngân hàng Thế giới (WB), chất lượng nguồn nhân lực của VN chỉ đạt 3,79 điểm (thang điểm 10), xếp thứ 11/12 nước châu Á tham gia xếp hạng. Các nghiên cứu khác cũng cho biết năng suất LĐ của VN quá thấp, đứng thứ 77/125 nước và vùng lãnh thổ, sau cả Indonesia, Philippines và Thái Lan. Tỉ lệ LĐ không có chuyên môn ở các đô thị lớn đều cao hơn 41%...  Từ đó, những tác động không tốt tới khả năng cạnh tranh của nền kinh tế cũng là điều dễ hiểu.

Chất lượng đào tạo LĐ còn yếu kém là do lạc hậu trong nhận thức và quản lý giáo dục, chưa quan tâm đúng mức tới cung - cầu mà chỉ đào tạo theo quán tính. Cơ cấu nguồn LĐ đang tồn tại nhiều bất hợp lý: Tỉ lệ của VN hiện nay là 1 ĐH (cử nhân, kỹ sư)/1,31 trung cấp/0,92 công nhân kỹ thuật, khác hẳn tỉ lệ ở các nước đang phát triển là 1/4/10!

Cơ cấu này xuất phát từ tâm lý ai cũng muốn vào ĐH, trong khi nhu cầu nhân lực ở các bậc thấp hơn lại nhiều mà chưa được chú trọng. Từ đó dẫn đến tình trạng lãng phí, nhiều người có bằng ĐH lại chỉ làm công việc của một công nhân có kỹ thuật. Trong thực tế, tay nghề của người kỹ sư chưa chắc đã thuần thục như tay nghề của một công nhân học nghề, chưa kể là cản trở về mặt tâm lý nên năng suất LĐ chưa cao. Còn các chương trình đào tạo hiện nay không có sự gắn kết với nhu cầu của doanh nghiệp, nhiều nơi đào tạo bằng lý thuyết suông, đến khi ra trường không vận dụng được, phải “cầm tay chỉ việc” hoặc phải đào tạo lại.

Để cải thiện dần chất lượng nguồn nhân lực, ngoài việc đầu tư cho các trường đào tạo nghề, đưa các chương trình dạy nghề có tính thực hành cao hơn, có chính sách đào tạo đội ngũ LĐ quản lý có hàm lượng chất xám cao, chúng ta cần những giải pháp mới với tính khả thi cao hơn. Trong thách thức đó, chúng ta cũng nhìn ra những cơ hội, đó là đất nước ta đang có tỉ lệ dân số cơ cấu vàng, có nguồn LĐ dồi dào và nhiều tiềm năng, trí lực...

Chúng ta có những lợi thế đó cũng như biết rõ yếu ở đâu, thiếu cái gì để không tự bằng lòng và cũng không tự ti. Chừng nào chất lượng nguồn nhân lực được nâng lên, người LĐ đứng vững trên thị trường LĐ, lúc đó mới có thể nói đến sự phát triển bền vững và dân giàu nước mạnh.