Thị trường đâu ?

Bộ Tài chính vừa ra văn bản yêu cầu các doanh nghiệp (DN) xăng dầu đầu mối “tạm thời chưa điều chỉnh tăng giá bán lẻ mặt hàng xăng dầu...”

Trước đó vài ngày, Petrolimex công khai chi phí cơ sở của giá thành xăng dầu, qua đó chứng minh với giá bán hiện hành, DN này vẫn lỗ khoảng 800 đồng/lít xăng A92. Đây là những chỉ báo về một đợt tăng giá xăng dầu trong tương lai gần?

Vẻ như người dân đã chai sạn trước cảnh nhảy múa của giá xăng dầu bởi trong 4 tháng qua, giá mặt hàng này biến động liên tục theo hướng tăng nhiều - giảm ít, tăng nhảy vọt - giảm nhỏ giọt

Điều đáng trông đợi là giải pháp căn cơ và hợp lý để lành mạnh hóa thị trường xăng dầu, qua đó cân bằng được tam giác lợi ích Nhà nước - doanh nghiệp - người tiêu dùng.

Để thực hiện giải pháp đó, trước hết phải cắt bỏ những bất hợp lý hiện nay, bắt đầu bằng việc trả lại yếu tố thị trường đúng nghĩa cho ngành hàng này. những bất hợp lý đó có thể nhận diện từ bảng tính giá cơ sở mà Petrolimex đã công khai.

Thứ nhất, là “anh cả” của ngành xăng dầu với thị trường chiếm lĩnh đến gần 70%, Petrolimex thường nhập xăng với lô lớn, tức là được lợi về giá; phương tiện vận tải và lưu chứa tốt hơn, nghĩa là lượng nhiên liệu bị hao hụt ít hơn... cùng nhiều ưu tiên khác.

Tuy nhiên, như Petrolimex công khai, DN này vẫn lỗ khoảng 800 đồng/lít xăng A92 (?). Thế thì 10 DN xăng dầu đầu mối còn lại vốn kém lợi thế hơn, điều kiện kinh doanh ít thuận lợi hơn, phải lỗ nặng cỡ nào? Tuy nhiên, đến nay chưa có DN xăng dầu nào “chết” cả, thậm chí sống khỏe! Cho nên người dân luôn nghi ngờ DN xăng dầu lỗ giả - lời thật là vậy.

Thứ hai, Nghị định 84/2009/CP-NĐ cho phép DN tự quyết định giá bán lẻ xăng dầu và quan điểm điều hành của các bộ, ngành chức năng là theo diễn biến thị trường, bám sát giá thế giới. Thực ra, ngành hàng này đã bao giờ có yếu tố “thị trường” đâu? Hãy thử “soi” khoản định mức về chi phí kinh doanh (ví dụ xăng A92 là 600 đồng/lít) để chứng minh cho điều này.

Chi phí kinh doanh ở đây không phải là chi phí riêng của doanh nghiệp đầu mối mà là chi phí nói chung của toàn bộ quá trình lưu thông một lít xăng từ đầu nguồn đến tận cửa hàng bán lẻ trên toàn quốc. Thật vô lý khi mỗi DN có điều kiện, chính sách khác nhau lại được ấn định chung một mức chi phí kinh doanh.

Suy rộng ra, đặc thù của mỗi DN mỗi khác, chi phí đầu vào của sản phẩm chắc chắn khác, ấy vậy mà giá bán xăng dầu thì như nhau, cùng mức tăng/giảm và thời điểm tăng/giảm. Không có cạnh tranh thì thị trường ắt hẳn bị méo mó, xô lệch.

Thông thường, các DN lấy mức tăng mới nhất của giá xăng dầu thế giới làm cớ tăng giá mặt hàng này trong nước. Giá dầu thế giới tại thị trường New York và London đã giảm liên tục ba ngày qua, liệu các DN xăng dầu có tuân thủ chỉ đạo của Bộ Tài chính trong văn bản nói trên: “Khi giá mặt hàng trên thị trường thế giới giảm, các DN kinh doanh xăng dầu đầu mối phải kịp thời điều chỉnh giảm giá...”?