Thời sự

Thu ngân sách tăng, công nhân vẫn nghèo

Đời sống công nhân thấp là một trong những hạn chế lớn nhất của cả giai đoạn 20 năm xây dựng và phát triển KCN, KCX, khu kinh tế

Ngày 17-2, tại Hà Nội, Bộ Kế hoạch - Đầu tư (KH-ĐT) đã tổ chức hội nghị tổng kết 20 năm xây dựng khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất (KCX), khu kinh tế nhằm tổng kết ý kiến góp ý trình Chính phủ nghiên cứu mô hình điều hành và nâng cao hiệu quả hoạt động trong giai đoạn tới.

Tăng lượng, không tăng chất

Theo Bộ KH-ĐT, tính đến cuối năm 2011, cả nước có 283 KCN với tổng diện tích 76.000 ha, trải dài trên 58 tỉnh, thành trong cả nước. Các KCN, KCX đã huy động được 4.113 dự án có vốn đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký 59,6 tỉ USD. Hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp tại KCN, KCX đóng góp 32% giá trị sản xuất công nghiệp của cả nước, 25% giá trị xuất khẩu, tăng thu cho ngân sách, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế của đất nước.

Công nhân làm việc tại Khu chế xuất Tân Thuận - TPHCM trong giờ tan ca. Ảnh: TẤN THẠNH

Ở TPHCM, thu ngân sách tại các KCN, KCX năm 1999 chỉ đạt 78,54 tỉ đồng, đến năm 2010 đã tăng lên 3.129 tỉ đồng. Ở Hà Nội, các KCN trên địa bàn đã tạo ra gần 40% giá trị sản lượng công nghiệp, đóng góp 45% kim ngạch xuất khẩu của thủ đô.

Chia sẻ kinh nghiệm thành công và vai trò của các KCN, ông Nguyễn Tiến Nhường, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh, nói ngắn gọn: “Nếu không có KCN, tỉnh Bắc Ninh vẫn mãi nghèo”. Còn đối với tỉnh Quảng Nam, nơi có Khu Kinh tế Chu Lai, ông Nguyễn Đức Hải, Bí thư Tỉnh ủy, tự hào: “Muốn tìm hiểu văn hóa doanh nghiệp, muốn thấy niềm tự hào thì đến Khu Kinh tế Chu Lai xem 5.000 công nhân của Trường Hải mặc đồng phục hát quốc ca mỗi buổi sáng”.

Tuy nhiên, xét trên bình diện chung, hiệu quả hoạt động của các KCN chưa tương xứng với tiềm năng. Tỉ lệ lấp đầy các KCN còn thấp, hàm lượng công nghệ cao chưa đáng kể, công tác bảo vệ môi trường còn nhiều bất cập.

Đại diện nhiều tỉnh, thành và doanh nghiệp đề xuất cần có luật về phát triển KCN, KCX để thống nhất cơ chế ưu đãi thu hút đầu tư, đặc biệt là các dự án công nghệ cao. Nếu chậm trễ, sẽ có hiện tượng dịch chuyển đầu tư sang các nước láng giềng do môi trường đầu tư của Việt Nam đang kém hấp dẫn vì giảm ưu đãi về thuế.

Công nhân ở trọ, lương thấp

Đời sống công nhân thấp là một trong những hạn chế lớn nhất của cả giai đoạn 20 năm xây dựng và phát triển KCN, KCX, khu kinh tế.

Thứ trưởng Bộ LĐ - TB - XH Phạm Minh Huân cho biết tính đến năm 2011, thu nhập trung bình của công nhân mới đạt 3 triệu đồng/tháng. Đây là mức thu nhập thấp trong bối cảnh lạm phát cao, các công trình phục vụ đời sống như nhà ở, trường học và chợ còn thiếu. Các KCN, KCX tạo ra hơn 1,76 triệu việc làm nhưng chỉ giải quyết được chỗ ở cho 20% số lao động, phần lớn phải thuê nhà trọ không bảo đảm điều kiện sống tối thiểu.

Phát biểu chỉ đạo hội nghị, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhận định cả nước mới có 27 dự án nhà ở với vốn đầu tư 3.000 tỉ đồng, giải quyết chỗ ở cho 140.000 công nhân tại các KCN, KCX là quá ít. Để công nhân phải thuê nhà trọ, dẫn đến việc sống chen chúc trong diện tích quá nhỏ, không đủ điện nước, ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội là lỗi ở cơ quan quản lý Nhà nước.

“Bộ LĐ-TB-XH và Tổng LĐLĐ Việt Nam cần nghiên cứu ban hành các quy chuẩn để hợp thức hóa việc thuê nhà trọ, không thể chỉ trông chờ vào vốn ngân sách và vốn doanh nghiệp trong việc xây dựng nhà ở công nhân” - Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chỉ đạo.

Tạm dừng phát triển KCN mới

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải cho biết Chính phủ sẽ ban hành nghị định về việc không lấy đất lúa nước để làm KCN, tạm dừng phát triển KCN mới nếu chưa lấp đầy các KCN hiện có. Chính phủ sẽ đánh giá lại quy hoạch các KCN, KCX theo hướng không tăng diện tích mà làm cuốn chiếu, nhu cầu đến đâu làm đến đó, không để đất bỏ hoang.

“Trong thời gian tới, các KCN sẽ phải xây dựng ở những vùng đất khó khăn hơn” - Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải phát biểu.