Tìm cách giảm cơ hội tham nhũng

Tham nhũng tước đi quyền được tiếp cận dịch vụ y tế của người dân và có thể dẫn đến sai lầm trong quá trình điều trị. Tham nhũng trong ngành dược cũng có thể dẫn đến tử vong

Cuộc đối thoại với các nhà tài trợ về phòng, chống tham nhũng (PCTN) trong lĩnh vực y tế trước thềm Hội nghị Các nhà tư vấn tài trợ (CG) tổ chức ngày 26-11 tại Hà Nội đã mổ xẻ tình trạng tham nhũng và các giải pháp PCTN trong lĩnh vực y tế.

Nhận quà, phong bì cũng là tham nhũng

Ông Rolf Bergman, Đại sứ Thụy Điển tại VN, đồng chủ trì cuộc đối thoại, lưu ý tham nhũng trong y tế đặc biệt trầm trọng ở các nền kinh tế đang phát triển do nguồn lực công còn khan hiếm. Tham nhũng tước đi quyền tiếp cận dịch vụ y tế của người dân và có thể dẫn đến sai lầm trong quá trình điều trị.

“Giữa cái sống và cái chết, giữa sức khỏe và ốm đau, người ta không còn sự lựa chọn nào khác ngoài việc phải trả tiền” - đại sứ Rolf nhận xét. Y, bác sĩ không thể sống được từ đồng lương của mình nên đều dựa vào những khoản thanh toán không chính thức từ bệnh nhân. Theo đại sứ Rolf, tham nhũng trong ngành dược cũng có thể dẫn đến tử vong.

TS Thaviporn Vasavakul, một nhà tư vấn do Đại sứ quán Thụy Điển tại VN chỉ định, bày tỏ: “Nhiều người nói tham nhũng trong lĩnh vực y tế không đáng lo ngại. Ngân sách Nhà nước cho y tế chỉ có 7%, rất nhỏ nên không có cơ hội cho tham nhũng lớn.

Việc đưa phong bì, quà cho bác sĩ là hành vi văn hóa. Tuy nhiên, tham nhũng là hành vi lợi dụng quyền hạn, vị trí của mình để mưu lợi cá nhân. Theo định nghĩa này, việc nhận quà, phong bì cũng là tham nhũng. Hành vi sai trái này làm công cuộc xóa đói giảm nghèo ở VN khó khăn hơn”. Do đó, bà Thaviporn cho rằng phải thay đổi quan niệm, nhận thức về quà, phong bì.

Chuyên gia James Anderson (Ngân hàng Thế giới - WB) cho biết khi tiến hành điều tra trên 9.000 người, 45% cho rằng cán bộ y tế nhận tiền hoặc món quà nhỏ sau khi hoàn thành nhiệm vụ là tham nhũng, trong khi 37% không coi đây là hành vi tham nhũng. Thậm chí, rất nhiều người còn xem đó là tập tục văn hóa!

Tham nhũng tước đi quyền tiếp cận dịch vụ y tế của người dân.
Trong ảnh: Người dân chờ đăng ký khám chữa bệnh tại Bệnh viện An Bình-TPHCM. Ảnh: T.Thạnh

Ông Trần Quang Trung, Chánh Thanh tra Bộ Y tế, thừa nhận còn có đơn vị, như Bệnh viện Chợ Rẫy, đã để xảy ra việc nhân viên chiếm dụng, tham ô viện phí. Vẫn còn hiện tượng nhân viên y tế lạm dụng xét nghiệm trong chẩn đoán bệnh; kê đơn nhiều loại thuốc đắt tiền; nhũng nhiễu bệnh nhân.

Phó Vụ trưởng Vụ III Thanh tra Chính phủ, ông Nguyễn Thái Hồng, cho biết một số cơ sở kinh doanh tân dược có dấu hiệu mua bán lòng vòng để nâng giá thuốc cao hơn nhiều lần so với giá đã kê khai đăng ký lưu hành.

Một số bác sĩ còn kê đơn cho bệnh nhân thuốc ngoại đắt tiền để nhận hoa hồng. Có đơn vị chia nhỏ gói thầu để mua thiết bị bằng hình thức trực tiếp hoặc chào cạnh tranh, không đấu thầu...

Giám sát đơn thuốc, chuyến hàng

Ông James Anderson khuyến nghị để giải quyết các khoản thanh toán không chính thức của bệnh nhân, cần chính thức hóa các khoản phí này thông qua khoản phí người sử dụng, với sự bảo vệ thích đáng cho người nghèo. Phải làm rõ phí và chính sách, đồng thời có chế độ lương, thưởng thích đáng cho y, bác sĩ và có chế tài hành chính khi vi phạm; hiện đại hóa an ninh xã hội để giám sát đơn thuốc của bác sĩ; hiện đại hóa ngành hải quan để giám sát hiệu quả hơn các chuyến hàng.

“Điều quan trọng là cần nhiều giải pháp nhằm giảm bớt các cơ hội tham nhũng chứ không phải phát hiện tham nhũng sau khi nó xảy ra”- chuyên gia này kết luận. 

Đại diện nhiều tổ chức quốc tế e ngại trong công tác đấu thầu, nhiều khi đơn vị thắng có kỹ thuật không tốt hơn bên thua. TS Graham Harrison (Tổ chức Y tế Thế giới - WHO) cho rằng để tăng cường tính minh bạch, cần làm thế nào để công bố tất cả các hồ sơ thầu, không chỉ là hồ sơ thắng thầu.

TS Trần Đức Chiến, Vụ phó Vụ BHYT - Bộ Y tế, cho biết VN đang tiến tới BHYT toàn dân. Hiện 15 triệu người nghèo và cận nghèo đã được cấp thẻ BHYT. Bộ Y tế và cơ quan BHXH đang thử nghiệm thay đổi các phương thức thanh toán thay vì chi trả theo phí dịch vụ để hạn chế sự lạm dụng các xét nghiệm.