Tính phản biện công dân

Tiếp nhận phản biện từ báo chí với thái độ cầu thị, người hoạch định chính sách sẽ thu được nhiều thông tin có ích để sửa sai và làm việc tốt hơn. Mặt khác, nếu muốn đạt hiệu quả cao nhất, sự phản biện xã hội cần được thực hiện với tinh thần xây dựng

Trong xã hội có tổ chức, báo chí là một trong những kênh phản biện hữu hiệu nhất của công dân trong mối quan hệ với người cầm quyền. Người dân thuộc mọi tầng lớp xã hội thường coi báo chí như một diễn đàn mà ở đó chính kiến của mình về những vấn đề xã hội lớn có thể được trình bày công khai và nhờ đó, được người có trách nhiệm biết đến. 

Sức sống của thông tin báo chí

Được báo chí chuyển tải, thông tin có điều kiện phổ biến vừa nhanh vừa rộng khắp so với bất kỳ phương tiện giao tiếp nào khác. Nói rõ hơn, báo chí có chức năng của một công cụ tạo ra cái gọi là dư luận xã hội mà trong chừng mực nào đó, có thể trở thành một sức ép đối với người có liên quan.

Dư luận xã hội xoay quanh công tác quản lý, điều hành của nhà chức trách khiến người nắm quyền lực công phải dè chừng, thận trọng và phải cân nhắc trước khi quyết định cho ra đời hoặc tổ chức thực thi một chính sách, giải pháp có ảnh hưởng, tác động sâu rộng đối với đời sống xã hội.

Rất nhiều quyết sách, giải pháp quản lý, điều hành đã được hoàn thiện, có khi còn được xem xét lại một cách toàn diện về tính hợp lý, khả thi, nhờ báo chí đã phát huy kịp thời và có hiệu quả vai trò phản biện của công chúng. Một trong những ví dụ điển hình là quy định cấm người thấp bé, nhẹ cân, ngực lép điều khiển xe máy do Bộ Y tế ban hành vào cuối năm ngoái.

Tương tự, nói về trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền liên quan đến xuất khẩu gạo, chuyện Vedan đầu độc sông Thị Vải, vấn nạn lao động phổ thông nước ngoài không có giấy phép, chuyện vệ sinh an toàn thực phẩm..., khi được báo chí khơi dậy, vấn đề đã làm nóng các phiên chất vấn thành viên Chính phủ tại những kỳ họp Quốc hội.  

Tìm đến sự tốt đẹp

Có điều, sống trong môi trường giao tiếp đặc trưng, theo truyền thống, bởi sự tuân thủ tôn ti trật tự nghiêm ngặt, con người ta dễ cảm thấy dị ứng và từ đó có phản ứng không tích cực trước những lời phê phán trực diện, thẳng thắn.

Một khi lời phê phán đến từ những vị trí xã hội thấp hơn, như trường hợp phê phán của người dân thường đối với quan chức, thì phản ứng không thuận lợi của người bị phê phán thường gây bất lợi cho người phê phán. 

Cần hiểu rằng người hoạch định chính sách cũng là con người, nghĩa là có những khiếm khuyết, hạn chế và có thể phạm sai lầm. Bởi vậy, chính sách - sản phẩm của con người - không bao giờ hoàn thiện. Nghe tiếng nói phản biện đa chiều với thái độ cởi mở, cầu thị, người hoạch định chính sách sẽ có điều kiện tiếp nhận nhiều thông tin có ích, cho phép đánh giá công việc mình làm từ nhiều góc độ, quan điểm khác biệt, nhờ đó có thể phát hiện và sửa chữa những khuyết tật, thiếu sót của bản thân, để làm việc tốt hơn.

Khi được cơ quan chức năng cung cấp đầy đủ thông tin, báo chí sẽ phản biện chính xác hơn, sắc bén hơn. Trong ảnh: Bộ trưởng - Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc trả lời báo chí bên hành lang kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XII. Ảnh: T.Dũng

Mặt khác, sự phản biện xã hội đối với chính sách công, nếu muốn đạt được hiệu quả cao nhất, phải được thực hiện với tinh thần xây dựng. Có thể hiểu một cách hàm súc, đó là tính phản biện công dân. Phê phán kiểu bài xích, thậm chí ăn thua đủ, một mất một còn chỉ có tác dụng đẩy xã hội vào tình trạng xung đột gay gắt, đối đầu trong luẩn quẩn, bế tắc, bi kịch.    

Chấp nhận sự khác biệt và cùng nhau tranh luận sòng phẳng nhằm tìm kiếm con đường đi đến sự tốt đẹp cho tất cả, đó phải là đặc trưng của thái độ giao tiếp không chỉ của người cầm quyền mà cả của báo chí trong quá trình thực hiện phản biện xã hội đối với chính sách quản lý, điều hành của nhà chức trách công.