Tôm... “cà vòng”

Tỉnh Cà Mau hiện có hơn 200.000 ha đất nuôi tôm, mỗi năm cần khoảng 13,5 tỉ con giống mới đáp ứng đủ nhu cầu thả nuôi của bà con nông dân. Với 700 trại sản xuất giống hiện có, lượng tôm giống sản xuất tại chỗ chỉ trên dưới 3 tỉ con/năm, chiếm chưa đến 25% thị phần. Hơn 75% lượng con giống còn lại được các thương lái mua từ các trại sản xuất tôm giống ở miền Trung, nhiều nhất là ở Nha Trang, Bình Thuận... Kết quả một cuộc điều tra mới đây của ngành thủy sản Cà Mau cho thấy: Có đến 94,6% (trong số 37 mẫu tôm giống sản xuất trong, ngoài tỉnh được phân tích) được kết luận là... bị nhiễm bệnh, trong đó đáng lo ngại nhất là có đến 23 mẫu bị bệnh đốm trắng, chiếm 62,1%. Theo các nhà khoa học thì bệnh đốm trắng ở tôm có thể ví như bệnh... ung thư ở người - nghĩa là khả năng chữa trị thành công rất thấp.

Giống xấu lại bị gian lận

Trong điều kiện lượng con giống còn “nằm ngoài vùng phủ sóng” của các cơ quan chức năng khá nhiều, người nông dân chỉ còn một cách chọn lựa là mua con giống sản xuất từ Nha Trang và Cà Ná vì “tôm giống sản xuất ở đây có ghi nhãn trên bao bì, nhiều người đã từng thả nuôi đạt hiệu quả cao...”. Thế là con giống Nha Trang, Cà Ná liên tục tăng giá trên thị trường, hiện tại được bán với giá từ 40-45 đồng/con, trong khi tôm giống sản xuất tại Cà Mau giá chỉ từ 20-25 đồng/con. Từ thực tế đó, một số người hành nghề mua bán con giống tìm kế gạt nông dân. Quy trình lừa đảo được thiết kế khá chặt chẽ: Họ mua giống tại các trại sản xuất tôm giống ở địa phương, sau đó chở lên “chợ tôm giống” Tắc Vân - Láng Trâm (giáp ranh giữa hai tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu) vèo lại vài hôm, rồi dùng bao bì của các trại sản xuất giống ở Nha Trang, Cà Ná... bỏ vào, chở tôm vòng về tiêu thụ tại chính nơi nó được sản xuất ra, đương nhiên là với một “quốc tịch” khác và giá bán cũng được tăng lên gấp đôi. Những người lỡ bị gạt đã  tức giận gọi giống tôm “mông má” này là “tôm... cà vòng” vì nó được sản xuất tại Cà Mau, chở lòng vòng lại biến thành tôm... Cà Ná !

Sự gian lận “quốc tịch” khiến cho giới kinh doanh tôm giống thu được món lợi rất lớn, còn người nông dân thì thiệt cả đôi đàng: vừa phải mua con giống giá cao gấp đôi, vừa không có gì đảm bảo về chất lượng.

Tôm “sót” thành... “phượng hoàng”

Hành trình tôm... cà vòng không chỉ diễn ra ở khâu mua bán post sú giống mà còn diễn ra ở khâu chọn lựa giống sú bố mẹ. Để có được con giống sú bố mẹ tốt, ngư dân Cà Mau phải sắm lưới chuyên dùng ra những vùng biển sâu đánh bắt. Từ khi phong trào nuôi tôm phát triển mạnh, nhu cầu con giống tăng cao, tại vùng biển Rạch Gốc (Tân Ân, Ngọc Hiển) đã hình thành một chợ phiên rất độc đáo ngay giữa biển, gọi là chợ tôm sú giống. Vào lúc rạng đông mỗi ngày, hàng chục chiếc ca nô từ vàm Rạch Gốc đua nhau chạy ra biển, đón những chuyến ghe thu gom tôm sú bố mẹ để mua về cho đẻ, hoặc bán lại cho các trại tôm tại địa phương và xuất tỉnh ra miền Trung. Theo một ngư dân cố cựu tại đây thì mỗi ngày, lượng tôm bố mẹ xuất tỉnh không dưới 200 con. Lúc hút hàng, giá tôm sú bố mẹ khoảng 7 triệu đồng/con; cá biệt có những con có dáng đẹp, to (gọi là phượng hoàng) bán đến 30 triệu - 40 triệu.  Do giá tôm mẹ cao như vậy nên những khi xổ vuông bắt được những con tôm... sót, ém trong vuông lâu ngày, trọng lượng từ 100 - 200 g/con, người ta bảo quản cẩn thận rồi mang bán cho các lái tôm với giá cao hơn “tôm thịt” nhiều lần. Đến lượt mình, các lái tôm này mang tôm ra biển bán lại cho dân đi lưới tôm. Rồi con tôm... sót trong vuông được trộn chung với tôm đánh bắt được trên biển, bán lại cho các lái giống bố mẹ. Vòng vo như thế, có khi con tôm tăng giá trị lên gấp trăm lần.

Mua tôm nơi có uy tín

Từ năm 2000 đến nay, ông Nguyễn Ngọc Tấn (ngụ tại ấp Phong Lưu, xã Đông Thới, huyện Cái Nước) đã thả nuôi cả thảy 8 đợt tôm, mỗi đợt 20.000 con giống, thế mà chẳng thu hoạch được bao nhiêu, bởi tôm nuôi vừa bằng đầu ngón tay đã chết hàng loạt. Nghi ngờ giống sản xuất tại địa phương không tốt, vụ rồi ông thả giống tôm sản xuất tại Cà Ná, với giá 45 đồng/con, trong khi giống tôm sản xuất tại địa phương giá chỉ khoảng 22 đồng/con. Thế nhưng, tôm lại tiếp tục bị chết khi mới lớn bằng ngón tay út. Tức quá, ông mời kỹ sư nuôi trồng thủy sản về xem quy trình sản xuất, đo nước vuông, lấy mẫu tôm xét nghiệm... Kết luận của tay kỹ sư chuyên ngành khiến ông... giật mình: “Tôm bị bệnh đốm trắng, có thể do mua tôm giống bị nhiễm bệnh!”.

Vụ này, ông Tấn phải lên Bạc Liêu tìm giống tôm thẻ chân trắng do Công ty Duyên Hải sản xuất về nuôi. Tôm thẻ chân trắng là giống tôm nhập ngoại, giá tôm nguyên kiện trên thị trường luôn cao hơn tôm sú cùng hạng khoảng 10%. Công ty Duyên Hải mới nuôi vụ rồi, đạt kết quả cao hơn hẳn so với tôm sú cả về năng suất và giá cả. Ông Tấn nói: “Tôm giống trên thị trường thì đầy, giá hiện nay lại rất rẻ nhưng thật giả khó lường. Mua giống của công ty uy tín dù sao cũng yên tâm hơn”.