VN đã kịp chuyến tàu công nghệ thế giới

Với Internet, VN đã lên kịp chuyến tàu công nghệ thế giới. Điều đó thật đáng mừng - nguyên Thứ trưởng Bộ Bưu chính -Viễn thông Mai Liêm Trực đã nói như vậy khi trả lời phỏng vấn của phóng viên Báo NLĐ

Cách đây đúng 10 năm, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet VN (ISP) đã chính thức cung cấp dịch Internet cho khách hàng đầu tiên. Kể từ đó Internet trở thành một công cụ tiện ích không thể thiếu của cả xã hội, đồng thời ghi tên VN trên bản đồ công nghệ - số hóa của thế giới. Nhưng để đạt kết quả này, chặng đường hình thành và phát triển Internet cũng trải qua vui buồn, khó nhọc như một đời người. Cùng với đó là sự đóng góp của rất nhiều nhà khoa học, nhà quản lý, chính các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và cả những “thượng đế”, những người đã thúc ép để băng thông ngày một rộng hơn.

Công lao đưa Internet vào VN thuộc về nhiều người, trong đó có sự góp công lớn của nguyên tổng cục trưởng Tổng cục Bưu điện, Thứ trưởng Bộ Bưu chính - Viễn thông Mai Liêm Trực. Ông Mai Liêm Trực được nhìn nhận là nhà quản lý có trình độ chuyên môn cao về viễn thông. Ông đã sớm nhận thức ra xu hướng phát triển của Internet và góp phần quyết định tạo ra chính sách để Internet phổ cập ở nước ta.

Rất mừng, chúng ta đã không bị muộn!

. Phóng viên: Sự kiện 10 năm Internet có mặt tại VN được giới công nghệ, Nhà nước và ngay cả người dân đón nhận với sự trân trọng. Điều đó chứng tỏ sức mạnh, tầm quan trọng của Internet đối với đời sống mạnh mẽ thế nào. Là một trong những người đóng vai trò quyết định trong việc dẫn dắt “người bạn” của nhân loại đến với chúng ta, cảm giác của ông lúc này thế nào?

- Ông Mai Liêm Trực: Tận đáy lòng mình tôi thấy rất vui mừng. Internet như một dòng sông lớn, nó mang đến cho chúng ta phù sa, nhiều nguồn lợi quý giá, đồng thời cũng mang đến cả rác rưởi, thậm chí cả tai họa. Đó không phải là thế giới ảo, đó là thế giới thực và chúng ta thấy mừng đã có dòng sông này chảy qua để chúng ta không phải là ao tù.

Đối với Internet, VN đã lên kịp chuyến tàu, mặc dù không phải là nhóm khách đầu tiên. Thật mừng vì điều đó. Ở VN, đến nay ở nhiều vùng núi cao, hải đảo đã có sự hiện diện của Internet. Và Internet ở nước ta sẽ có bước phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.

. Câu chuyện ông làm thuyết khách để thuyết phục các vị lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước để đưa Internet vào nước ta cách đây một thập kỷ được lan truyền trong giới công nghệ thông tin. Lúc đó ông có gặp khó khăn gì không?

- Tôi và các cộng sự vừa nghiên cứu, thử nghiệm Internet, đồng thời tiến hành thuyết phục các cấp lãnh đạo. Tinh thần lúc đó rất máu lửa, họp bàn báo cáo với lãnh đạo cấp cao từ nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải nhiều lần. Ngay sau đó, Chính phủ đã thành lập Ban Điều phối quốc gia Internet VN do anh Phạm Gia Khiêm, tôi, anh Nguyễn Khánh Toàn và anh Chu Hảo đã lên báo cáo với Thường trực Bộ Chính trị.

Tôi nhớ buổi tối quyết định cho sự xuất hiện của Internet ở VN là ngày nghỉ cuối tuần, đúng vào thời điểm Hội nghị Thượng đỉnh các nước nói tiếng Pháp (cuối năm 1997). Hôm đó, anh Khánh Toàn đến muộn vì lo chỉ đạo an ninh cho hội nghị này.

Sau khi báo cáo với nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu và được sự đồng ý, chúng tôi kéo nhau sang nhà anh Phan Văn Khải. Tôi nhớ lúc đó, anh Khải băn khoăn nhất là việc có ngăn cản được thông tin xấu hay không, và ngăn chặn được mức độ nào. Quả thực lúc đó đã có không ít người thiếu sự ủng hộ, có người còn in cả tập tài liệu bêu xấu chế độ trên mạng. Tôi và các cộng sự đã thuyết phục bằng cách dùng tường lửa và các biện pháp kỹ thuật khác, sau đó ban hành chế tài quản lý tạm thời như Nghị định 21, Nghị định 55 sau này.

Đúng là lúc đó chúng tôi có hứa hơi quá để các anh yên lòng vì thật sự anh em lúc đó muốn làm thật nhanh nhưng vẫn luôn ý thức tinh thần trách nhiệm cao nhất. Nhưng điều tôi thuyết phục các anh nhất lại không phải là những biện pháp kỹ thuật mà chính sự ưu việt của Internet. Tôi nói, VN không có Internet thì thế giới vẫn đang có và trên mạng đang tồn tại nhiều thông tin một chiều đả kích, bêu xấu chúng ta. Nếu chúng ta không tự nói, không tự bảo vệ mình thì thế giới sẽ càng hiểu sai, phải cho họ có thông tin hai nhiều, nhiều chiều để họ lựa chọn đúng sai.

Tiễn tôi ra cửa, anh Khải khoác vai tôi nói: “Các anh làm cho tốt, chứ nếu mở ra rồi đóng lại thế giới họ cười cho”. Nghe xong, tôi thấy sự gửi gắm này còn nặng nề hơn cả những văn bản chỉ đạo, lo lắng một chút nhưng tôi tự dặn lòng là “quyết”.

Đoàn tàu đã sắp khởi hành, chúng ta không thể đứng lại trên sân ga, nếu lỡ chuyến tàu này chúng ta sẽ có tội. Internet VN bung ra kể từ đó, khi mà hạ tầng mạng viễn thông đã được tự động hóa, số hóa và các doanh nghiệp đang “nằm thở” chờ chủ trương.

Đừng thấy nhạy cảm là cấm, là quản

. Đúng như lời ông nói, Internet đem theo cả những vấn đề nhạy cảm lùm xùm trên mạng, rồi chuyện dùng blog để bêu xấu, lăng mạ cá nhân, thậm chí làm hại cả một doanh nghiệp… Đã có ý kiến của nhà quản lý sẽ phải “quản” lại việc này. Cá nhân ông nhìn nhận việc này thế nào?

- Câu chuyện này có từ cách đây 10 năm. Lúc đó, để được các cấp đồng ý cho mở dịch vụ Internet, nếu không sẽ mất cơ hội, chúng tôi đã phải đồng tình với quan điểm “quản đến đâu, mở đến đó”. Nhưng phải thẳng thắn nhìn nhận, đây là quan điểm sai mà phải nên hiểu là “mở đến đâu, quản đến đó”.

Tôi nói thực là chúng ta không thể cưỡng lại xu hướng phát triển. Quan điểm cái gì nhạy cảm, điều gì không quản được là cấm cũng hoàn toàn sai.

Như tôi đã nói, thế giới trên mạng cũng là thế giới thực, nó có những luật lệ riêng, nhưng quy chuẩn đạo đức rõ ràng. Một website sex cũng có những nguyên tắc của nhà quản trị. Còn mặt tích cực của Internet hay blog rất rõ rệt, ở đó nhiều phong trào tích cực như bảo vệ môi trường, chống chiến tranh, đấu tranh với bệnh tật, nghèo đói, chia sẻ khó khăn, chung sức giúp đỡ bà con vùng lũ, người mắc bệnh nan y... Cái xấu, những hạt sạn sẽ bị chính thế giới mạng tẩy chanh, loại trừ.

Bên cạnh đó, Internet không có tội mà vấn đề người sử dụng nó để làm việc gì. Cũng như đứa con, chúng ta không thể cấm mà là giáo dục, hướng dẫn và có những quy định cụ thể như giới hạn giờ vào hay dùng phần mềm chặn web độc hại...

. Ông nói chúng ta lên kịp đoàn tàu nhưng thực tế chúng ta đã vấp ngã đau đớn trong việc ứng dụng công nghệ thông tin, đó là vết thương Đề án 112. Khi đó ông vẫn còn tại chức, ông có từng phản đối việc này?

- Ngay sau sự kiện Đề án 112, tôi đã góp ý đừng vì vậy mà dừng lại tinh thần tiến công để phát triển Internet. Đây là câu chuyện buồn, nhưng nó lại là chuyện phổ biến. Nhưng nhiệm vụ, đề án từ lớn đến nhỏ, việc đầu tiên để quyết định thành công là phải giao đúng người, phải chọn mặt gửi vàng và bài toán quá khó lại sai ngay từ khi ra đề. Nhiệt tình mà không nắm chắc chuyên môn thì cũng khó thành công.

. Ông nói Internet là dòng sông mang đầy tài nguyên nhưng phải chăng chúng ta đang chưa biết cách khai thác?

- Phải khẳng định VN đã thành công sau khi mở bung thị trường Internet. Xu thế hiện nay là nền kinh tế trí thức, nền kinh tế mạng và thế giới phẳng. Chỉ sau đó một hai năm, ở VN đồng loạt các báo điện tử ra đời, các website quảng bá doanh nghiệp cũng xuất hiện. Với hàng tỉ thuê bao Internet trên toàn cầu, thế giới này đã phẳng và không còn biên giới, thị trường là quá rộng lớn. Và nhờ có Internet, mà VN đã là điểm đến của các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới Intel, Microsoft, IBM, Canon...

Nhưng cũng phải nhìn thẳng là cũng còn quá nhiều cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, cơ quan quản lý hay chính giới trẻ cũng chưa nhận thức được đầy đủ về sức mạnh của Internet và bỏ qua nhiều cơ hội.

. Xin cảm ơn ông.