Xem lại mức giảm trừ gia cảnh

Đa số các ý kiến cho rằng mức giảm trừ gia cảnh mà ban soạn thảo dự luật đưa ra là không hợp lý. Dư luận thắc mắc: Mức chiết giảm 4 triệu đồng/người/tháng, hay 5 triệu đồng/người/tháng cho mỗi đối tượng nộp thuế dựa trên cơ sở nào? Khi nào Bộ Tài chính công bố các số liệu về biểu mẫu - cơ sở khoa học để quyết định ngưỡng giảm trừ gia cảnh 4 triệu đồng hay 5 triệu đồng mà dự luật quy định?...

Dựa trên số liệu ảo?

Còn nhớ, vào thời điểm này năm ngoái, Bộ Tài chính đã huy động lực lượng cán bộ thuế đưa mẫu cho các hộ kinh doanh cá thể và người nộp thuế để khai thu nhập, chi tiêu cho con cái, phụng dưỡng cha mẹ... Phải chăng vì cách làm này không cho ra kết quả chính xác, nên đến nay các cơ quan chức năng vẫn chưa công bố mẫu biểu? Cũng có một số ý kiến khác cho rằng những đối tượng nhận mẫu biểu không dám khai đúng nhằm giấu thu nhập/doanh thu thực. Thế nên, dù có muốn khai đúng để làm tốt nghĩa vụ công dân ngõ hầu mang lại sự công bằng trong việc thực hiện Luật Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN), nhưng ngại sẽ trở thành nạn nhân của... sự trung thực, nên những người kê khai thu nhập/chi phí nói trên đã đưa ra số liệu ảo. Thực tế đó cho thấy, cách thu thập thông tin, số liệu để “khoán” mức giảm trừ gia cảnh như đã làm là chưa thuyết phục.

Theo kinh nghiệm của một số nhà soạn thảo Luật Thuế TNCN ở các nước phát triển, trước khi đưa ra mức khấu trừ, cơ quan thuế các nước đó phải thuê ngoài (outsourcing) một cơ quan chuyên làm dịch vụ lấy mẫu (samples). Công ty chuyên lấy mẫu có một đội ngũ phỏng vấn viên được huấn luyện chuyên nghiệp, rất chịu khó và năng động, đến từng hộ gia đình để phỏng vấn và thu thập số liệu, sau đó bộ phận thống kê của công ty sẽ gom các mẫu này lại và nhập liệu. Trên cơ sở này, họ dùng phương pháp thống kê và toán xác suất để tính độ lệch chuẩn của mẫu. Kinh nghiệm cho thấy số mẫu được lấy càng nhiều thì kết quả càng đáng tin cậy. Hiện nay ở VN đã có không ít công ty đã có uy tín về dịch vụ làm mẫu, tiêu biểu như AC Nielson.

Chống mua bán hóa đơn

Thuế TNCN càng phát huy hiệu quả khi nó góp phần đẩy lùi các tiêu cực xã hội.

Thông thường, mỗi khi mua hàng hóa, dịch vụ, người tiêu dùng không lấy hóa đơn mặc dù trong giá thành phải trả đã có thuế. Điều này vô tình tiếp tay cho các đơn vị bán kê khai thấp doanh thu hoặc mua bán hóa đơn thặng dư. Ví dụ, một người mua một máy điều hòa với giá 10 triệu đồng/cái (đã gồm thuế GTGT 10%), không lấy hóa đơn. Vì không xuất hóa đơn nên bên bán cũng không cần phải kê khai doanh thu với cơ quan thuế; hoặc khi đơn vị này viết hóa đơn, có thể xuất cho một doanh nghiệp (DN) khác để đưa vào chi phí hợp lý của DN đó với hình thức thỏa thuận đôi bên cùng có lợi. Lúc đó, bên nhận hóa đơn khống được lợi 2,8 triệu đồng (28%, là thuế thu nhập DN), còn bên cho hóa đơn sẽ ăn tiền “lại quả” theo thỏa thuận.

Để hạn chế vấn nạn này, ngành thuế nên có chính sách khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn khi mua hàng. Cuối năm, khi quyết toán Thuế TNCN, cơ quan thuế chiết giảm cho mỗi người này thêm 10%/tổng thu nhập cả năm. Đây là cách làm mà cơ quan thuế Singapore đang thực hiện (gọi là Goods Service Tax) có hiệu quả để kiểm soát doanh thu của các DN cũng như kiểm soát được mức tiêu dùng thực tế của người dân.

Miễn thuế các khoản đóng góp tự nguyện

Người dân có nhiều hình thức đóng góp cho ngân sách thông qua thuế, quỹ BHXH, BHYT bắt buộc... Để khuyến khích người dân đóng góp bằng tiền nhàn rỗi, cơ quan thuế cần đưa ra chính sách miễn thuế thu nhập đối với các khoản đóng của người nộp thuế vào các quỹ tự nguyện mà Nhà nước quản lý. Khoản tiền đóng góp này chỉ được rút ra (không chịu thuế) khi người đóng góp đến tuổi về hưu hoặc gặp lý do về sức khỏe mà không thể tiếp tục công việc chuyên môn. Cũng bằng cách này, Nhà nước cũng có lợi khi huy động được một khoản tiền rất lớn trong dân mà không phải phát hành trái phiếu Chính phủ, khỏi phải trả lãi hằng năm từ 6%-8%.

Tại Mỹ hiện có một quỹ mang tên Central Provident Fund (CPF, tạm gọi là Quỹ Dự phòng Trung ương), đang thực hiện cách làm như trên. Tại VN, từ khi Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao ra đời đến nay, chính sách thuế đã không cho người nộp thuế quyền chọn lựa khi đóng góp cho xã hội. Vậy nên, sự ra đời của quỹ này giúp người nộp thuế có nhiều cơ hội lựa chọn cách tốt nhất cho mình. Chẳng hạn, một người có thu nhập hằng tháng 60 triệu đồng, theo quy định hiện hành phải chịu thuế suất đến 40%. Nếu đóng góp cho quỹ tạm gọi là “CPF VN”, sẽ giảm thuế được đến 40% đối với phần thu nhập trên 40 triệu đồng. Chắc rằng những cá nhân hiện có thu nhập cao trên 40 triệu đồng/tháng sẽ không đứng ngoài quỹ này.