Dạy trẻ, đừng gây tổn thương!

Cha say xỉn đánh mắng, mẹ không can ngăn, trẻ hành động nông nổi và không ít trường hợp kết thúc bằng cái chết thương tâm cùng nỗi ân hận muộn màng của người lớn

Giữa tháng 4 vừa qua, sau khi bị cha la mắng, đánh đòn trong hơi men vì “học không giỏi như chị, không bằng được em”, bé gái Th.D.T.Đ, 14 tuổi ở Đồng Nai, thấy chẳng ai hiểu và thương mình nên... bỏ ra nhà sau uống thuốc rầy.

Trẻ nông nổi vì... người lớn

Khi họng và bụng bỏng đau, Đ. đành nói ra và được người nhà cho uống đậu xanh giã nát hòa với ít mặt thớt. Em nôn ra rất nhiều và được đến bệnh viện (BV) cấp cứu rồi chuyển lên BV Nhi Đồng 1-TPHCM, em không nuốt được và thi thoảng rên lên “Đau quá mẹ ơi! Chích thuốc tê cho con đỡ đau”. Ngồi chăm con, thấy Đ. đau mà không thể chia sẻ, cha em khóc suốt; nhất là khi nghe em năn nỉ: “Bác sĩ ơi! Chữa cho con hết sớm đi, chỉ còn 2-3 ngày nữa là thi học kỳ rồi!”.

Cùng thời điểm đó, bé trai T.V.Ng, 15 tuổi, cũng nhập viện sau khi uống thuốc rầy do... bị cha đánh mắng vì lấy xe Honda đi chơi. May mà em chỉ uống 1/3 chai nước suối nhỏ có pha một nắp thuốc rầy nên nhiễm độc không nặng lắm. Trước đây, tại khoa còn có trường hợp người cha nhậu “quắc cần câu” đã để cho “rượu” bảo con mình phải chọn 1 trong 3 cách... đến chết. Cách nào cũng bế tắc nên cháu bé chọn uống thuốc rầy cho nhanh gọn! Theo BS Bạch Văm Cam, Trưởng Khối Hồi sức cấp cứu BV Nhi Đồng 1, năm nào Khoa Cấp cứu cũng có bệnh nhi tự tử, trẻ tự tử vì nông nổi nhưng phần lớn trách nhiệm thuộc về người lớn mà trước hết là gia đình (cả nhà trường và xã hội).

Khảo sát của Khoa Cấp cứu BV Nhi Đồng 1 từ nhiều năm qua cho thấy, trong tổng số ca tự tử có 80%-90% là trẻ từ 12-15 tuổi, do gia đình la rầy hoặc thiếu hiểu biết trong việc giải quyết những khó khăn (như bạn ôm sợ có thai, thi rớt, điểm kém, bị vu oan...), trong đó nguyên nhân chính là do xung đột gia đình (87,8%). Tuy sống chung nhưng các em đã tìm đến cái chết vì trong các trường hợp này cha mẹ chưa là chỗ dựa vững chắc giúp các em giải quyết vấn đề; hoặc có khi do chính cha mẹ quá khắt khe, hay la mắng hoặc quá kỳ vọng mà không nghĩ đến khả năng thực sự của các em...

Lắng nghe và dạy trẻ tự chủ

Theo BS Phạm Ngọc Thanh, Trưởng Đơn vị Tâm lý BV Nhi Đồng 1, những phụ huynh thuở nhỏ chịu ảnh hưởng từ nền giáo dục bạo lực (chửi mắng và đánh đập) cho rằng dạy con bằng đòn roi là điều tự nhiên. Nhưng điều này sẽ mang lại hậu quả xấu vì trẻ vị thành niên đang trong quá trình biến đổi sâu sắc về tâm, sinh lý và luôn muốn tự khẳng định mình nên dễ có hành động nông nổi. Thực ra, trẻ hành động chỉ để báo động “tôi đang đau khổ” và để được quan tâm hơn. Khi dạy con, phụ huynh cần sáng suốt và bình tĩnh; không rầy la, mắng nhiếc, đánh cho hả giận mà cần nói rõ chỗ sai, điều lỗi để trẻ sửa đổi; đồng thời tạo điều kiện cho trẻ mạnh dạn nói ra tâm tư, suy nghĩ của mình để việc giáo dục trẻ tốt hơn. Ngay từ bé, hãy tập cho trẻ biết chờ đợi, biết lựa chọn và chịu trách nhiệm với sự lựa chọn của mình... để khi gặp tình huống không như ý, trẻ làm chủ được bản thân và không xử sự nông nổi.

Nói về việc dạy và trách phạt con trẻ, theo thạc sĩ Võ Văn Nam, giảng viên Khoa Tâm lý-Giáo dục Đại học Sư phạm TPHCM, giáo dục phải khơi gợi được ý thức tự giác, lời lẽ khiển trách phải đúng người, đúng việc và đúng mức độ mới giúp trẻ nhận ra lỗi lầm, biết ăn năn và quyết không tái phạm. Dù đúng, nhưng nếu trách phạt không khéo (như không an ủi động viên, dồn trẻ vào chỗ bế tắc, xúc phạm nhân cách...) trẻ sẽ hụt hẫng, tự ti, mặc cảm, thấy mình không xứng đáng với mọi người xung quanh, không đủ năng lực phấn đấu và dễ dẫn đến những hành động nguy hiểm.