Mở cánh cửa hòa nhập cho trẻ khuyết tật

Hội thảo hữu nghị Việt - Nhật lần thứ 16 diễn ra tại Trường ĐH Sư phạm TPHCM trong hai ngày 20 và 21-8 là dịp trao đổi kiến thức, học hỏi kinh nghiệm nhằm giúp trẻ khuyết tật ở hai nước Việt - Nhật những cơ hội học tập, hòa nhập tốt nhất

Trẻ khuyết tật sinh ra chịu rất nhiều thiệt thòi và bất hạnh. Nhất là ở những quốc gia có nền kinh tế chậm phát triển, quỹ phúc lợi xã hội dành cho các em còn hạn chế thì những quyền lợi cơ bản không mấy được quan tâm. Làm sao để các em được vui chơi, học tập, hòa nhập và thụ hưởng giá trị cuộc sống? Vấn đề mang tính xã hội hóa toàn cầu này đã được Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản đặc biệt quan tâm thực hiện nhằm đem lại lợi ích thiết thực cho trẻ khuyết tật dựa trên nguyên tắc “bình đẳng và hữu nghị” suốt 16 năm qua.

Khó khăn còn chồng chất

Ở các trường dành cho trẻ khuyết tật, đa số các em đều là con em lao động nghèo, thậm chí nhiều em bị cha mẹ bỏ rơi từ nhỏ. Các em phải vật lộn với cuộc sống để tồn tại. Việc nuôi dạy và phục hồi chức năng cho các em gặp vô vàn khó khăn. Việc dạy trẻ khuyết tật khó gấp bội phần dạy một đứa trẻ bình thường. Bên cạnh đó, việc chăm sóc các em cũng không kém phần vất vả, theo thầy Huỳnh Bá Trân, Hiệu trưởng Trường Hy Vọng Gò Vấp - TPHCM: “Việc dạy các em đã khó, nhưng việc nuôi dưỡng còn khó hơn nhiều lần. Hằng ngày thầy cô và các chăm sóc viên phải hết sức kiên trì đút từng miếng cơm, muỗng cháo, sửa từng điệu bộ cử chỉ khi ăn... giúp các cháu ăn hết suất. Nếu không, có khi một chén cơm hay một tô cháo các em chỉ ăn được vài muỗng”.

Cũng trao đổi về những khó khăn chung đối với công tác giáo dục trẻ khuyết tật, bà Tôn Nữ Thị Nhi, Hiệu trưởng Trường Hy Vọng quận 8 - TPHCM, thẳng thắn: “Cơ sở vật chất còn tạm bợ, tình trạng thiếu giáo viên vẫn thường xuyên xảy ra, thầy cô đều phải kiêm nhiệm. Bên cạnh đó, tại các trường khuyết tật vẫn xảy ra tình trạng thiếu cán bộ y tế. Đội ngũ giáo viên còn hạn chế. Mặt khác, xã hội và nhiều bậc phụ huynh có lối suy nghĩ tiêu cực về trẻ khuyết tật”.

Khó khăn hiện nay ở các trường khuyết tật là chương trình dạy chưa thống nhất. Hầu hết mỗi trường soạn theo chương trình riêng biệt, gần gũi và thiết thực đối với từng dạng trẻ khuyết tật trong quá trình sống, giao tiếp hằng ngày. Khi xây dựng chương trình, chủ yếu nhằm vào khả năng học tập và hiểu biết vốn có của từng học sinh. Các bài dạy trong chương trình được chia ra nhiều phần để phù hợp với năng lực, trình độ trí tuệ của trẻ. Cô Lê Thị Dung, Trường chuyên biệt Bình Minh, cho biết: “Đối với trẻ khuyết tật chuyên biệt, chủ yếu tập trung giáo dục cá nhân là chính. Do các em không tập trung được lâu, nên những kiến thức kỹ năng phải lặp đi lặp lại nhiều lần trong các tiết học, trong nhiều buổi học, thậm chí nhiều ngày”. Nhiều thầy cô giáo trực tiếp phụ trách cho rằng có hai vấn đề cần quan tâm: Một là, cần có chương trình sát với giáo dục chuyên biệt; hai là, nên có chương trình kỹ năng nghề nghiệp cho trẻ. Bởi, hiện nay nhiều em ra khỏi trường nhưng một số kỹ năng sống vẫn chưa thể nắm được.

Trẻ chuyên biệt học hết tiểu học nhưng tuổi còn quá nhỏ chưa thể học nghề, nhưng lại chưa có cấp 2. Yêu cầu cấp bách đặt ra là nên có trường đón đầu ra để các em vững vàng hòa nhập cuộc sống. Thực tế đã chứng minh tỉ lệ các em khuyết tật trở thành người có ích và tự nuôi sống bản thân mình không phải là ít. Như Trường Hy Vọng Gò Vấp đã có 48 em trở thành thợ may công nghiệp tương đối thạo nghề, 16 em trở thành họa sĩ vẽ tranh lụa, 5 em là kỹ thuật viên đồ họa vi tính...

Đưa các dịch vụ xã hội vào chương trình học

Đó là chủ đề xuyên suốt dành cho trẻ khuyết tật tại hội thảo. Mô hình học tập dựa trên các dịch vụ xã hội là một mô hình phổ biến dành cho bộ môn giáo dục đặc biệt. Nó kết hợp mục tiêu phục vụ với mục tiêu học tập nhằm mục đích tạo ra sự thay đổi cho cả đối tượng được phục vụ và đối tượng phục vụ. Mục đích này gắn kết nhiệm vụ với việc tự suy nghĩ và rút kinh nghiệm, tự khám phá bản thân và lĩnh hội, thông hiểu các giá trị, kỹ năng...

Chương trình này cũng nhằm nâng cao ý thức cộng đồng về người khuyết tật và tạo điều kiện cho trẻ khuyết tật có đóng góp thiết thực vào cộng đồng, giúp trẻ trở thành công dân thực thụ. TS Nguyễn Thị Thanh Bình, Trưởng bộ môn Giáo dục đặc biệt- ĐH Sư phạm TPHCM, nói: “Mô hình học tập dựa trên các dịch vụ xã hội nhằm giúp cộng đồng tìm hiểu trẻ khuyết tật để có một quan điểm khác về trẻ: Như các em vẫn giao tiếp tốt, vẫn học đọc, học làm toán, phụ giúp việc nhà... Mô hình này cũng là cơ hội để trẻ khuyết tật tác động vào cộng đồng thông qua các hoạt động thực tiễn. Các em không những được rèn luyện kỹ năng, trau dồi kiến thức và đây là tiền đề cho các em tiếp xúc với môi trường làm việc sau này. Từ những hoạt động thực tiễn này sẽ được xã hội ghi nhận và quá trình hòa nhập của trẻ khuyết tật cũng dễ dàng hơn”.

Sau khi ghi nhận những ý kiến của thầy cô các trường dành cho trẻ khuyết tật và cũng đánh giá tính khả thi của mô hình “học tập dựa trên các dịch vụ xã hội” dành cho trẻ khuyết tật, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Đặng Huỳnh Mai cho biết: “Sau khi nhận được báo cáo của hội thảo và những kiến nghị, các vấn đề trong phạm vi bộ, chúng tôi sẽ nhanh chóng xem xét giải quyết, tạo điều kiện tối đa. Bộ sẽ kiến nghị Chính phủ cho xây dựng chung trường tiểu học và trung học dành cho trẻ khuyết tật để tiện lợi cho việc dạy và học, tăng lương cho giáo viên khuyết tật. Tuy nhiên, để làm được việc này, cơ sở phải xây dựng được chiến lược giáo dục khuyết tật và có phương án khoa học”.