Tôn vinh di sản thoại kịch miền Nam
Có những nghệ sĩ không chỉ để lại vai diễn mà còn để lại một dòng chảy nghệ thuật, như NSND Kim Cương
Sáng 5-2, tại Nhà hát Trần Hữu Trang, tọa đàm "Kỳ nữ Kim Cương với thoại kịch miền Nam" đã được Hội Sân khấu TP HCM phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao tổ chức. Đây là một hoạt động đầy ý nghĩa, quy tụ đông đảo văn nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và công chúng tham dự.
Bền bỉ sáng tạo
Sinh trưởng trong gia đình nghệ thuật, sớm theo mẹ - NSND Bảy Nam - lưu diễn, NSND Kim Cương tiếp nhận nền tảng cải lương truyền thống trước khi lựa chọn con đường thoại kịch từ thập niên 1950. Việc bà thành lập Ban Thoại kịch Kim Cương năm 1956 trở thành cột mốc quan trọng, góp phần định hình diện mạo kịch nói miền Nam với trọng tâm phản ánh đời sống xã hội, đạo lý gia đình và thân phận con người.
Suốt hành trình sáng tạo của mình, NSND Kim Cương hoạt động bền bỉ ở nhiều vị trí: diễn viên, soạn giả, đạo diễn và nhà tổ chức sân khấu. Gần 80 kịch bản do bà sáng tác đã tạo nên phong cách nghệ thuật mang sắc thái Nam Bộ, giàu tính đời sống, đề cao cảm xúc nhân văn và sự gần gũi với công chúng.
Sau năm 1975, Đoàn Kịch nói Kim Cương trở thành địa chỉ văn hóa quen thuộc của người dân TP HCM. Nhiều suất diễn thu hút đông đảo khán giả, góp phần lan tỏa mạnh mẽ dòng thoại kịch trong xã hội.
Các tham luận của TS Nguyễn Thị Hậu, TS Lê Hồng Phước, nhà báo Dương Thị Liên Chi, nhà báo Cát Vũ, nhà báo Huỳnh Thanh Diệu, nhà báo Nguyễn Chương, nghệ sĩ Minh Dự… tại tọa đàm đã phân tích những giá trị nhân văn trong sáng tác của NSND Kim Cương.
Các tác phẩm như: "Lá sầu riêng", "Bông hồng cài áo", "Dưới hai màu áo", "Trà hoa nữ", "Huyền thoại mẹ", "Vực thẳm chiều cao", "Người tình trễ xe", "Nó là con tôi", "Bão biển"… được xem là ký ức tinh thần của nhiều thế hệ khán giả. Theo các nhà nghiên cứu, nghệ thuật của NSND Kim Cương phản ánh tâm lý văn hóa đô thị Sài Gòn - TP HCM, nơi con người mang theo ký ức quê hương, tình cảm gia đình và tinh thần nghĩa tình Nam Bộ.
NSND Trần Ngọc Giàu, Chủ tịch Hội Sân khấu TP HCM, nhấn mạnh: "Cách tiếp cận này tạo nên bản sắc riêng cho kịch nói miền Nam trong bối cảnh giao thoa văn hóa Đông - Tây. Kịch nói Kim Cương đã góp phần đặt nền tảng cho sân khấu mang tính thuần Việt, không bị lai căng khi đưa đến công chúng".
NSND Kim Cương vẫn lấy nước mắt khán giả khi diễn lại cảnh cuối của vở “Lá sầu riêng”
Đậm đà giá trị nhân văn
Tọa đàm đã tôn vinh NSND Kim Cương như một hình mẫu nghệ sĩ hội tụ nhiều năng lực sáng tạo. Bên cạnh hoạt động nghệ thuật, bà còn dành hơn nửa thế kỷ cho công tác xã hội.
Chương trình "Nghệ sĩ tri âm" và học bổng mang tên NSND Bảy Nam đã hỗ trợ nhiều nghệ sĩ khó khăn và thế hệ trẻ theo đuổi học tập. Những giá trị nhân văn ấy góp phần khẳng định vai trò xã hội của nghệ sĩ trong đời sống đương đại.
Nhiều ý kiến tại tọa đàm nhận định di sản của NSND Kim Cương mang ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển công nghiệp văn hóa. Dòng kịch tâm lý gia đình do bà xây dựng đã tạo nên thương hiệu nghệ thuật có sức tiếp cận rộng rãi, kết hợp chiều sâu tư tưởng với khả năng thu hút công chúng, góp phần hình thành thị trường sân khấu ổn định. Mô hình hoạt động của Đoàn Kịch nói Kim Cương được xem là kinh nghiệm quý giá trong việc quản trị nghệ thuật chuyên nghiệp.
Phần trình diễn trích đoạn "Lá sầu riêng" trở thành điểm nhấn của chương trình tọa đàm. Việc trở lại sân khấu của NSND Kim Cương trong vai cô Diệu, cùng NSƯT Hữu Châu, diễn viên Trương Hạ và Trang Tuyền, đã tạo nên khoảnh khắc nghệ thuật lay động khán giả.
Các diễn viên trẻ chia sẻ niềm vinh dự khi lần đầu đứng chung sân khấu với tượng đài sân khấu miền Nam. Quá trình tập luyện cùng nghệ sĩ tiền bối giúp họ nhận ra chuẩn mực lao động nghề nghiệp và trách nhiệm gìn giữ di sản nghệ thuật. Buổi tọa đàm vì thế trở thành không gian truyền nghề sinh động, kết nối trực tiếp giữa các thế hệ sáng tạo.
Phát biểu kết luận tọa đàm, NSND Trần Minh Ngọc nhấn mạnh sức sống của sân khấu luôn bắt nguồn từ khả năng chạm đến cảm xúc con người. Hành trình từ nước mắt đến nụ cười tạo nên chiều sâu nhân văn của nghệ thuật kịch và khẳng định vai trò của sân khấu trong đời sống văn hóa đô thị.
Theo NSND Trần Ngọc Giàu, tọa đàm này đã đặt ra hướng tiếp cận mới, khi nhìn nhận sân khấu như di sản văn hóa sống động, tồn tại thông qua trình diễn và sự lan tỏa trong xã hội. Việc nghiên cứu, sưu tầm và xuất bản công trình về dòng kịch Kim Cương được xem là bước đi cần thiết để bảo tồn giá trị nghệ thuật đặc thù của TP HCM.
NSND Kim Cương chụp ảnh lưu niệm với các văn nghệ sĩ tại tọa đàm “Kỳ nữ Kim Cương với thoại kịch miền Nam”
Trao truyền ngọn lửa sân khấu
NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM, nhấn mạnh: "Tọa đàm là dịp nhìn lại một mô hình nghệ thuật tiêu biểu của đô thị Sài Gòn - TP HCM, nơi truyền thống và sáng tạo song hành trong tiến trình hội nhập. Di sản Kim Cương được xem như biểu tượng của tinh thần nhân văn và bản sắc văn hóa Nam Bộ. Từ những giá trị được vun đắp qua nhiều thập niên, ngọn lửa sân khấu tiếp tục được trao truyền cho thế hệ kế thừa, góp phần làm giàu đời sống văn hóa".
Theo NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM sẽ in công trình nghiên cứu về dòng kịch nói Kim Cương thành sách, góp phần vào công tác đào tạo và nghiên cứu, bảo tồn giá trị văn hóa - nghệ thuật nước nhà.
NSND TRẦN MINH NGỌC:
Lan tỏa nhiều giá trị
NSND Kim Cương là một tên tuổi lớn, được công chúng yêu mến với tài năng diễn xuất qua hàng trăm vai diễn từ sân khấu đến điện ảnh. Bà còn tham gia sáng tác kịch bản với bút danh Hoàng Dũng, đồng thời là đạo diễn và nhà tổ chức.
Tọa đàm đã nhìn lại hành trình sáng tạo trường phái sân khấu mang đậm bản sắc Nam Bộ do NSND Kim Cương đặt nền móng. Từ ánh đèn sân khấu đến những giá trị nhân văn lan tỏa trong đời sống xã hội, di sản của NSND Kim Cương tiếp tục được phát huy.
NSƯT THÀNH LỘC:
Tôn vinh và tri ân
NSND Kim Cương từng chia sẻ rằng khi cùng má Bảy Nam và các thế hệ tiền bối xây dựng kịch nói, bà và đồng nghiệp luôn trăn trở trước thực trạng văn hóa Sài Gòn lúc bấy giờ .
Trong vở kịch "Dưới hai màu áo", NSND Kim Cương diễn hai vai, trong đó có hình ảnh một cô gái nổi loạn, chịu ảnh hưởng của lối sống Tây hóa. NSND Kim Cương thể hiện vai diễn này đầy thuyết phục. .
NSND Kim Cương từng tâm sự rằng những nỗ lực gìn giữ bản sắc dân tộc đôi khi khiến bà bị hiểu lầm. Trong bối cảnh Sài Gòn thời bấy giờ - một đô thị chịu nhiều ảnh hưởng giao thoa văn hóa, việc giữ được bản sắc dân tộc là điều không dễ dàng. Nhưng bà tin rằng người nghệ sĩ nếu làm nghề bằng trái tim chân chính thì sẽ nhận được sự đồng cảm của công chúng.
Chính vì vậy, khi nhắc đến NSND Kim Cương thì không chỉ là tôn vinh một tài năng sân khấu mà còn là sự tri ân một nghệ sĩ đã truyền lửa cho nhiều thế hệ nghệ sĩ. Dấu ấn nghệ thuật của bà thấm sâu vào tư duy sáng tạo của lớp nghệ sĩ kế thừa, trở thành một phần căn cốt trong hành trình phát triển của sân khấu Việt Nam.
TS LÊ HỒNG PHƯỚC:
Trọn đời vì cộng đồng
NSND Kim Cương là nghệ sĩ hoàn thành xuất sắc 4 vai trò: diễn viên - đạo diễn - tác giả - nhà quản lý. Chính sự hội tụ này đã góp phần hình thành khuynh hướng sáng tác kịch tâm lý - hiện thực - nhân văn, trở thành nét đặc trưng chủ đạo của kịch nói miền Nam.
NSND Kim Cương còn tích cực làm công tác xã hội. 10 năm qua, bà đã tổ chức thành công chương trình "Nghệ sĩ tri âm", trao quà cho nghệ sĩ nghèo, có hoàn cảnh khó khăn và trao học bổng NSND Bảy Nam. Bà đã được Báo Người Lao Động vinh danh "Nghệ sĩ trọn đời vì cộng đồng" năm 2022, ghi nhận kịp thời những đóng góp của NSND Kim Cương.