Những rào cản quá lớn
Ngày mai, 1-12, cuộc thương lượng bán chính thức việc trao trả thượng sĩ Gilad Shalit giữa các quan chức an ninh Ai Cập (thay mặt Israel) và Phong trào Kháng chiến Hamas sẽ được tiếp tục tại Ai Cập, theo một quan chức Palestine, sau khi Thủ tướng Israel Netanyahu trở về từ Đức và ngày lễ Id-al-Adha (Hiến tế) kết thúc
Đối với những gia đình Palestine và gia đình của Gilad Shalit, tin tức mà họ quan tâm nhiều nhất hiện nay là những gì đang diễn ra ở Cairo, Tel Aviv, Bờ Tây sông Jordan và Dải Gaza, chung quanh thỏa thuận trao trả tù binh Shalit đổi lấy hơn 1.000 tù binh Palestine.
Những thông tin này đang làm cho họ đi từ hy vọng này đến hy vọng khác trong nỗi khắc khoải lo sợ một cuộc đổ vỡ bởi vẫn còn nhiều trở ngại bất ngờ vào giờ chót. Đã có ít nhất 3 lần đổ vỡ trong 2 năm qua về vụ trao đổi tù binh này, theo nhật báo Ai Cập Al-Ahram.
Marwan Barghouti, một trong những tù binh Palestine mà nhiều quan chức Israel không muốn thả. Ảnh: AP
Thế cờ tàn
Theo kịch bản được phổ biến trên các phương tiện truyền thông Israel, Ả Rập và Mỹ, cuộc trao trả sẽ được chia ra làm hai đợt. Đầu tiên, sau khi Shalit được trao trả cho cơ quan an ninh Ai Cập tại Cairo, Israel sẽ thả 450 tù binh Palestine. Đợt hai, sau khi Ai Cập trao trả Shalit cho chính quyền Israel tại Tel Aviv, sẽ có thêm 550 tù binh Palestine được thả. Theo nhật báo Pháp Le Monde, sau đó Israel có thể sẽ thả thêm 200 đến 400 người của phái Fatah của Tổng thống Mahmoud Abbas, một kẻ thù dễ chịu hơn Hamas nhiều đối với Israel.
Thông tin lạc quan nhất là hôm 28-11, kênh truyền hình cáp vệ tinh Mỹ Fox News dẫn các nguồn tin Ai Cập – nơi đang diễn ra cuộc thương lượng - choax biết các diễn biến mới nhất cho thấy khoảng cách khác biệt giữa hai phía đang được thu hẹp đáng kể. “Bàn cờ đang ở vào thế tàn cuộc”, tuần này bế tắc có thể sẽ được khai thông, theo Fox News.
Trước thông tin lạc quan đó, trong mấy ngày lễ Hiến tế, 10.000 gia đình Palestine thăm hỏi nhau, chúc sớm gặp lại chồng, con đang bị Israel giam giữ. Họ bàn tán xôn xao ai có tên trong danh sách 450 tù nhân Palestine được trao trả đợt đầu. Họ hy vọng những người thân sẽ được thả vào ngày 27-11 kịp trở về nhà ăn lễ Hiến tế (từ ngày 27 đến 30-11) cùng với gia đình sau bao nhiêu năm bị chiến tranh ly tán. Nhưng kết cuộc tốt đẹp này đã không xảy ra.
Lỗi tại ai?
Ngày 25-11, hãng tin Pháp AFP đưa tin Khalit Al-Hayat, một trong các nhà lãnh đạo Hamas, tố cáo chính Israel đã làm chậm trễ cuộc trao đổi tù binh mang tính lịch sử này.
Nhìn từ bên ngoài Israel, tình hình có vẻ đúng như thế. Hamas, phái đang giữ Shalit trong tay, chủ động đưa ra một danh sách hơn 1.000 tù binh Palestine để đổi lấy thượng sĩ Shalit nhưng theo Israel, trong số này có nhiều người “không thể thả vì có nợ máu với nhân dân Israel” hoặc có thả thì không cho trở về Dải Gaza (thuộc quyền kiểm soát của Hamas từ năm 2007) hay Bờ Tây sông Jordan do phái Fatah của Tổng thống Mahmoud Abbas kiểm soát.
Số người mà Israel muốn thương lượng thêm khá lớn. Nhật báo Anh The Times nói con số đó là khoảng 160 người nhưng theo đài BBC chỉ có 70 người. Cuộc thương lượng đang bí ở chỗ này. Có thể kể một vài cái tên khiến cuộc thỏa thuận bế tắc. Hamas muốn Israel thả Ibrahim Hamad, thủ lĩnh cánh quân sự Hamas ở Ramallah; Abdallah Barghouti, một chuyên gia về bom và Abbas a-Sayadd, thủ lĩnh phái Hamas ở Tul Karm, người lên kế hoạch đánh bom khách sạn Park ở Netanya giết nhiều người Israel. Cả 3 người này đang bị Israel bỏ tù dài hạn vì đã giết hàng trăm người Israel.
Ngoài ra, theo giới truyền thông Ả Rập, còn có Hassan Salame, liên can đến vụ đánh bom liều chết trên xe buýt Israel năm 1995 và Jamal Abu al-Hijla, thủ lĩnh Hamas ở Jemin, thủ phạm gây ra nhiều vụ đánh bom liều chết thời kỳ Intifada (cuộc nổi dậy chống Israel chiếm đất) lần thứ hai.
Đáng chú ý hơn hết là trường hợp của Marwan Barghouti, thủ lĩnh phái Fatah, hiện đang thụ án tù chung thân ở Israel. Phó Tổng thống Israel Silvan Shalom hồi đầu tuần rồi tuyên bố dứt khoát không được thả Marwan Barghouti mặc dù đây là chính khách duy nhất có khả năng hòa giải với Hamas, thuận lợi cho tiến trình hòa bình ở Trung Đông.
Chính quyền ông Obama trong mấy tuần qua đã thúc giục ông Netanyahu nên có những cử chỉ hòa giải với Abbas, giúp ông này lấy lại uy tín trong cuộc trao đổi tù binh này.
Ngổn ngang và rối bời
Tâm trạng của Thủ tướng Netanyahu trong lúc này thật ngổn ngang. Ông đang đứng trước những quyết định khó khăn nhất trong sự nghiệp chính trị. Cách đây không lâu, ông từng tâm sự: “Một mặt, tôi muốn cứu lấy một sinh mạng (Shalit) nhưng mặt khác tôi sợ tái diễn những vụ khủng bố, bắt cóc người của ta”. Do đó, cũng dễ hiểu tại sao, trước những tin lạc quan sắp kết thúc cuộc thương lượng, ông vẫn tuyên bố một cách dè dặt: “Chưa có kết luận. Chưa có quyết định và cũng chưa có thỏa thuận gì cả”.
Nhưng áp lực trong nước rất lớn. Israel là nước mà nhà nào cũng có người trong quân đội, tại ngũ hoặc dự bị. “Giải cứu Shalit” đã trở thành tiếng gọi của cả nước. Trước mặt nhà ông Netanyahu luôn có một túp lều của người dân để nhắc nhở thủ tướng. Những cuộc biểu tình hô hào giải cứu Shalit diễn ra hằng ngày trong khi nội các và Quốc hội Isarel chia rẽ về cái giá phải trả mà họ cho rằng quá đắt: 1 đổi lấy 1.000.
Trong khi đó, nội bộ Palestine cũng rối bời. Mâu thuẫn giữa chính quyền Palestine do ông Abbas lãnh đạo và Hamas ngày càng gay gắt. Tổng thống Abbas không mặn mà lắm tới việc trao đổi tù binh giữa Hamas và Israel. Ông sợ vị thế của Hamas ở Palestine và trên vũ đài quốc tế, kể cả ở Israel, sẽ được nâng cao nếu cuộc trao đổi tù binh thành công.
Theo tờ Jerusalem Post của Israel, một số quan chức Palestine ở Bờ Tây rất quan ngại khi nghe tin Hamas đơn phương tiến hành những cuộc đàm phán bí mật với Israel về việc thành lập một nhà nước Palestine với biên giới tạm thời, điều mà chính phủ ông Abbas cực lực phản đối. Hamas đã bác bỏ tin này và tố cáo phái Fatah dựng chuyện.