Thất bại vì mặc cảm tự tôn

“Người Mỹ không thích chia sẻ “đồ chơi” của mình. Đó là một phần của mặc cảm tự tôn” – Gerecht, cựu chuyên gia CIA về Trung Đông, đã giải thích như thế về trường hợp của Umar Farouk Abdulmutallab, kẻ đánh bom hụt chuyến bay 253 Amsterdam-Detroit ngày 25-12-2009

Tám năm sau sự kiện 11-9-2001, các cơ quan tình báo Mỹ vẫn không thể chia sẻ thông tin với nhau bởi thói quen tự cao tự đại, “đèn nhà ai nấy sáng”. Đó là cốt lõi của bản báo cáo trình Tổng thống Barack Obama ngày 30-12-2009 về vụ một kỹ sư Nigeria mang bom lỏng lên máy bay Mỹ để khủng bố.

Một góc Trung tâm Quốc gia Chống khủng bố  Mỹ. Ảnh: GETTY IMAGES

Báo cáo cho biết tháng 8 năm ngoái, Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) chuyên trách tình báo điện tử nghe lén điện thoại toàn thế giới đã phát hiện, qua những cuộc điện đàm giữa các thủ lĩnh Al-Qaeda, một âm mưu sử dụng một người đàn ông Nigeria trong một cuộc tấn công khủng bố mới nhưng không rõ thời điểm. Cùng thời gian đó, Abdulmutallab đến Yemen học tiếng Ả Rập. Nhật báo The Washington Post (WP) dẫn nguồn tin riêng cho biết thêm NSA từng nghe lén được cuộc nói chuyện giữa Abdulmutallab và Anwar al-Aulaqi, một giáo sĩ Hồi giáo cực đoan người Yemen. Qua cuộc nói chuyện, được biết ông này có thể đã giúp đỡ Abdulmutallab đi khắp Yemen và liên lạc với Al-Qaeda.

Tố giác vì thương con

Ba tháng sau, ông Alhaji Umaru Mutallab, cha của Abdulmutallab, nguyên bộ trưởng kinh tế và một ông chủ ngân hàng lớn của Nigeria, cầu khẩn cựu cố vấn an ninh quốc gia tổng thống Nigeria và Cơ quan Tình báo Nigeria để mắt tới con trai ông vì nó từng nói với ông rằng “con đã tìm thấy đạo Hồi đích thực. Gia đình hãy quên con đi vì con sẽ không bao giờ trở lại”. Nhưng không ai nghe ông hết.

Quá thương con, ông tiếp tục đến tòa đại sứ Mỹ ở Abuja, thủ đô Nigeria, trình báo con ông trở thành một phần tử Hồi giáo cực đoan cần phải cảnh giác, đồng thời yêu cầu tòa đại sứ giúp ông tìm lại đứa con hư hỏng. Ngày 20-11, đại sứ quán Mỹ đã báo cáo lại với Bộ Ngoại giao nội dung cuộc nói chuyện với cha của Abdulmutallab đồng thời gửi một bức điện mã hóa đến Trung tâm Quốc gia Chống khủng bố (NCTC) - nơi điều phối các hoạt động tình báo của Mỹ.

Đáng lý ra visa của Abdulmutallab đã bị thu hồi. Sau vụ 11-9-2001, Bộ Ngoại giao Mỹ đã từng thu hồi 1.700 visa nhập cảnh với lý do nghi ngờ liên quan đến khủng bố sau khi bộ phận chống khủng bố của bộ xét duyệt. Nhưng bộ đã cho qua với lý do visa của Abdulmutallab không bị thu hồi bởi thiếu chữ ký của bộ phận này.

Văn phòng CIA ở Nigeria cũng gửi báo cáo riêng về tổng hành dinh CIA ở Langley, bangVirginia, tóm tắt lý lịch của Abdulmutallab, trong đó có nhấn mạnh rằng đương sự đang đi học luật Hồi giáo ở Yemen. Tuy nhiên, báo cáo này không được chia sẻ với các cơ quan tình báo khác. Do đó, cái tên Abdulmutallab đã bị bỏ sót trong danh sách cấm bay. Và hung thủ đã ung dung lên máy bay, kích hoạt bom lỏng nhưng thao tác sai nên bị hành khách phát hiện kịp và bắt giữ.

 Như vậy, cả Bộ Ngoại giao lẫn CIA đều không coi báo cáo của cấp dưới là quan trọng. Một viên chức tình báo của Trung tâm Thẩm định Khủng bố trực thuộc FBI (Cảnh sát Liên bang Mỹ), nơi quyết định ghi tên ai vào danh sách cần theo dõi, tiết lộ trên tờ WP rằng báo cáo của tòa đại sứ và của CIA ở Nigeria không hề yêu cầu ghi tên Abdulmutallab vào danh sách cần theo dõi.

Bóng ma sự kiện 11-9-2001

Một ngày sau khi Tổng thống Obama trút cơn giận dữ lên đầu các cơ quan tình báo Mỹ về vụ Abdulmutallab, các cơ quan này bắt đầu tự bào chữa và đổ lỗi cho các cơ quan bạn. Trong bản báo cáo gửi tổng thống, NCTC bị soi mói nhiều nhất. Thành lập năm 2004 để xử lý thông tin từ các cơ quan tình báo Mỹ gửi đến, NCTC có nhiệm vụ phát hiện những mối đe dọa tiềm ẩn. Một số viên chức chính phủ chỉ trích NCTC quan liêu không phát hiện được Abdulmutallab.

Nhưng một số viên chức khác bào chữa rằng NCTC không được chia sẻ đầy đủ thông tin thì làm sao phát hiện được kẻ thù. Họ cho rằng CIA mới đáng tội nhất. Nhật báo The New York Times (NYT) cho biết tháng 11 năm ngoái, CIA đã nắm được lý lịch của Abdulmutallab, kể cả chuyện gã lên kế hoạch đến Yemen học luật Hồi giáo. Tuy nhiên, CIA không chịu chia sẻ thông tin này cho các cơ quan an ninh bạn, trong đó có NCTC. Về vấn đề này, những người bênh vực CIA lại cho rằng lúc đó CIA chỉ biết hung thủ đi học luật chứ đâu biết hắn được Al-Qaeda huấn luyện và cung cấp bom lỏng để âm mưu gây ra một vụ thảm sát trên không. Trong khi đó, NSA đã nắm được thông tin này từ tháng 8 năm ngoái.

Về chuyện visa của Abdulmutallab, theo NYT, Bộ An ninh nội địa (DHS) cũng có phần trách nhiệm.Dù hung thủ có visa và thẻ lên máy bay, chính quyền Mỹ vẫn còn cơ hội để can thiệp, bởi trước khi máy bay cất cánh đi Mỹ, chi tiết của mỗi hành khách được tự động gửi đến DHS. Ngoài ra, bản tóm tắt danh sách hành khách đăng ký mua vé máy bay cũng được gửi kèm theo. Abdulmutallab mua vé ở Nigeria bằng tiền mặt, không đăng ký gửi va li trong khoang hành lý, chỉ mang ba lô lên máy bay. Điều này rất bất thường cho một du khách có kế hoạch lưu trú ở Detroit đến 2 tuần lễ. Thông thường những chi tiết này khiến DHS cảnh giác. DHS có quyền yêu cầu bộ phận an ninh sân bay khám khách kỹ hơn trước khi máy bay cất cánh. Nhưng DHS đã cho qua “bởi không có dấu hiệu nào cho thấy Abdulmutallab là một mối đe dọa”.

Bình luận câu chuyện kể trên, tờ NYT nhận định: “Trong 8 năm qua, hàng tỉ USD đã được đổ ra để cải thiện dòng chảy thông tin liên lạc bên trong cộng đồng tình báo Mỹ nhưng kết quả thật đáng thất vọng. Sai lầm lần này cũng giống hệt những sai lầm trước đây dẫn đến sự kiện 11-9”.

Kỳ tới: Thất bại có hệ thống