“Vươn tới sự công bằng” đến đâu?!

Quy chế của hội diễn năm nay chưa sâu sát mặt bằng hoạt động sân khấu hiện nay nên làm người trong nghề băn khoăn khi nghĩ về tính công bằng của hội diễn

Hội diễn Sân khấu Kịch nói chuyên nghiệp toàn quốc 2009 sẽ diễn ra tại TPHCM từ ngày 26-9 đến 6-10. 27 vở diễn của 19 đơn vị nghệ thuật công lập và xã hội hóa sẽ tranh tài. Với tiêu chí “vươn tới sự công bằng”, nhưng những gì đang diễn ra trước ngày hội diễn khiến người trong giới không khỏi băn khoăn.

Quy chế chưa chuẩn

Được sửa chữa, bổ sung nhiều lần nhưng quy chế của Cục Nghệ thuật Biểu diễn, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch ban hành cho Hội diễn Sân khấu Kịch nói chuyên nghiệp toàn quốc 2009 vẫn chưa chuẩn. Trước hết về mục đích và ý nghĩa: “Hội diễn là dịp để các đơn vị nghệ thuật, các nghệ sĩ gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm, phát hiện những tìm tòi, sáng tạo mới trong lao động nghệ thuật, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm về công tác quản lý, chỉ đạo nghệ thuật để đi đúng hướng, tìm ra các giải pháp và phương thức hoạt động phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, điều kiện thực tế của mỗi đơn vị”.

Thế nhưng, theo giải thích của ông Nguyễn Đăng Chương, Phó cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn – Trưởng Ban Tổ chức hội diễn, trong buổi họp báo sáng 16-9: “Vì quá bận với nhiều hoạt động nên hội diễn năm nay không tổ chức hội thảo để các đơn vị đúc kết kinh nghiệm như những mùa hội diễn trước, mà sau 4 đợt hội diễn: cải lương, kịch, tuồng, chèo và dân ca kịch sẽ tổ chức một hội thảo chung”.

Cảnh trong vở Mẹ và người tình

Liệu hiệu quả của cuộc hội thảo gộp 4 đợt hội diễn của các loại hình lại sẽ đạt được chất lượng như mong muốn không? Hội thảo “tổng hợp” này liệu có trở thành một buổi báo cáo thành tích, vui vẻ cả làng để rồi không ai nhìn ra được đâu là hạn chế, khuyết điểm và trách nhiệm để định hướng phát triển sân khấu chuyên nghiệp trong giai đoạn mới?

Về yêu cầu đối với các đơn vị nghệ thuật, ban tổ chức quy định mỗi tác giả, đạo diễn chỉ tham gia không quá 3 tác phẩm trong một đợt hội diễn, thế nhưng trong cuộc họp báo sáng 16-9, ban tổ chức lại ấp úng giải thích về việc đạo diễn - NSƯT Trần Ngọc Giàu có đến 5 vở diễn tham gia là vì quy chế cho phép các vở diễn được dàn dựng từ năm 2005 tới nay được tham dự hội diễn. Đến chiều cùng ngày, qua trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Nguyễn Đăng Chương cho biết: “Do thư ký đánh máy nhầm chứ thực tế đạo diễn Trần Ngọc Giàu chỉ tham gia 3 vở” (?!).

Vừa đá bóng vừa thổi còi

Sân khấu xã hội hóa có điều kiện đưa tác phẩm ra khán giả dưới áp lực thị trường nên đo được hiệu quả, lắng nghe được sự phản hồi của công chúng; còn sân khấu công lập dù có tạo điều kiện cho đạo diễn trẻ làm nghề, vẫn chỉ nhận được những lời khen ngợi, góp ý của “người trong nhà”. Vì thế, sân khấu công lập cứ loay hoay đi tìm câu trả lời cho bước đi của mình: Tác phẩm đoạt huy chương vàng, bạc hội diễn mà sao không có khán giả mua vé vào xem?

Ông Nguyễn Đăng Chương cho biết: “Để vươn tới sự công bằng, chúng tôi đã lập danh sách 40 nghệ sĩ, đạo diễn, tác giả thuộc hàng “cây đa”, “cây đề” của sân khấu nước nhà cho ban chỉ đạo chọn lựa vào thành phần ban giám khảo”. Nhưng qua cuộc họp báo vẫn thấy Ban Tổ chức hội diễn chưa công khai minh bạch về vấn đề mà dư luận đang bức xúc là liệu các tác giả, đạo diễn, nghệ sĩ tham gia trực tiếp sáng tạo các tác phẩm tham gia hội diễn lần này có cơ cấu vào các ban giám khảo như những mùa hội diễn trước.

Nếu vẫn tồn tại tình trạng những tác giả, đạo diễn, nghệ sĩ có tác phẩm tham dự hội diễn vẫn ngồi trong ban giám khảo thì đâu là sự khách quan, cho dù ban tổ chức áp dụng phương thức “những người này không được quyền chấm tác phẩm của mình”(?!). Và trong danh sách 40 nghệ sĩ, đạo diễn, tác giả để chọn cơ cấu vào ban giám khảo có bao nhiêu người trẻ, người đại diện cho khối sân khấu ngoài công lập – những người đang thực sự nuôi nấng đời sống sân khấu, làm cho sàn diễn sáng đèn hằng đêm tại TPHCM?

Nếu ban tổ chức nói căn cứ vào mặt bằng hoạt động sân khấu hiện nay để xây dựng quy chế của hội diễn thì rõ ràng những vấn đề nêu trên thực sự làm người trong nghề băn khoăn khi nghĩ về tính công bằng của hội diễn năm nay.

Nói như tác giả Lê Duy Hạnh, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam: “Hội diễn thành công là phải thực sự bám sát đời sống sân khấu và khán giả chính là ban giám khảo công tâm nhất. Vở diễn không bán được vé thì không thể là vở diễn hay”.