Mozart đang nằm đâu?

Wolfgang Amadeus Mozart, nhà soạn nhạc vĩ đại của thế giới, không chỉ để lại cho nhân loại những tác phẩm bất hủ, mà còn bao lời thêu dệt quanh cuộc sống chìm nổi của mình. Mặc dù kiếm đủ tiền cho một cuộc sống rất sung túc, cuộc đời của nhân tài yểu mệnh vẫn kết thúc trong một nghĩa địa tồi tàn dành cho người nghèo.

Thậm chí hôm nay không ai biết chính xác ông nằm ở đâu và xương sọ ở Viện Mozarteum (Viện Nghiên cứu Di sản âm nhạc của Mozart) có phải là của ông hay không... Sắp đến dịp kỷ niệm 250 năm ngày sinh của ông (1756- 2006), người Áo đang cố gắng tìm cách giải đáp câu hỏi này.

Vở nhạc kịch Cây sáo thần mới công diễn được mấy tuần thì Mozart không thể cất mình khỏi giường bệnh được nữa. Ông nằm mê man 3 tuần, và rạng sáng 5-12-1791, một sự nghiệp vĩ đại của thế giới âm nhạc đã vĩnh viễn chấm dứt ở tuổi 35. Hơn 17 năm sau người vợ góa của ông mới về thăm nghĩa địa Thánh Marx lần đầu tiên, nơi chiếc quan tài của chồng bà được mai táng qua loa trong một hầm mộ tập thể với 15 người khác. Những sóng gió cuộc đời tiếp theo đã xáo trộn tất cả theo đúng nghĩa đen của chữ này, và hôm nay, ngoài một hộp sọ nằm trong tủ sắt của Viện Mozarteum người ta không biết dưới nấm mộ mang tên Mozart có đúng là thi hài của ông?

Trong lễ mai táng Mozart, vài người có mặt lúc ông ra đi đã không theo tiễn chiếc quan tài quá cửa nhà thờ Stephansdom, trừ nhạc trưởng Roser, nhạc công cello Orsler và môn đệ cuối cùng Suessmaier, song họ cũng phải quay về trong cơn mưa rét ảm đạm. Tay xà ích đưa quan tài tới nghĩa trang Thánh Marx mà không có ai tiếp nhận. Nên biết thêm là hồi đó tồn tại một quy chế của vua Joseph đệ nhị, theo đó mọi người khi chết đều “bình đẳng” chôn chung trong một hầm mộ 16 người với những quan tài dùng nhiều lần, và cứ 10 năm lại dồn lại để lấy chỗ cho các đám ma mới. Sau đó cùng với thời gian, tiếp tục lại có những sự xáo trộn khiến người ta giờ đây có lẽ khó có thể tìm lại được di cốt của nhạc sĩ thiên tài.

Một điều khả dĩ hơn mà người Áo có thể làm là tìm cách xác định xem hộp sọ lưu giữ ở Viện Mozarteum từ xưa đến nay có phải đúng là của Mozart hay không. Cuối thế kỷ 19, anh trai của nhà giải phẫu học nổi tiếng Josef Hyrtl khi chết đã để lại cho Viện Mozarteum hộp sọ này. Hyrtl gắn lên trán một mảnh giấy đề “Phu mai táng Jos. Rothmayer là người đã nhớ địa điểm chôn Mozart, khi dọn mộ năm 1801 đã cất hộp sọ đi, và hậu duệ của ông, Jos. Radschopf, đã tặng lại cho anh tôi là Jacob năm 1842". Song chính Hyrtl cũng nhầm (?) vì phu mai táng Rothmayer mãi đến 1802 mới bắt đầu đi làm. Mọi chuyện đặt ra chắc chỉ để che giấu một sự thật rùng mình là những người phu mai táng hồi đó chuyên kiếm tiền bằng cách bán hộp sọ của những nhân vật nổi tiếng. Việc Rothmayer “nhớ địa điểm chôn" có lẽ mang mục đích đó chăng?

Cũng vì thế từ nhiều năm nay, đã có nhiều nghi vấn quanh chiếc sọ ở Viện Mozarteum. Tại hội nghị pháp y quốc tế 1994 ở Duesseldorf, bác sĩ Pierre – Francois Puech (Pháp) cảnh báo rằng chiếc sọ bị vi khuẩn hủy hoại trầm trọng và ông đòi có biện pháp bảo quản tốt hơn. Câu trả lời của Rudolf Angermueller, Viện trưởng Mozarteum ngày ấy, là: “Kệ cho Puech nói gì thì tùy, hộp sọ này không phải của Mozart"! Bởi vì chiếc sọ này mang nhiều răng hơn Mozart lúc mất - một bằng chứng khá rõ ràng. Tháng giêng năm 1892, báo Neue Freie Presse có đăng tin tìm ra hộp sọ của Mozart với bảy chiếc răng hàm trên, trong khi hộp sọ của Viện Mozarteum có tới 11 răng!

Ngành pháp y buộc phải vào cuộc. Hai chuyên viên Herbert Kritscher và Johann Szilvassy của Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Vienna nhận trách nhiệm tái tạo lại khuôn mặt của Mozart dựa trên hộp sọ. Theo đó, chiếc sọ chính là của Mozart, hình vẽ tái tạo rất giống bức tranh gia đình của họa sĩ J.N.della Croce hôm nay còn giữ được! Dù sao chăng nữa, chủ nhân chiếc sọ-theo kết quả phục chế-phải là một người mảnh dẻ, gốc vùng Alpines và ở độ tuổi từ 25-40. Trên hàm răng có thể thấy người đó bị bệnh kèm sốt cao ở tháng tuổi thứ 24, 31, 45 và 54. Hộp sọ còn có một vết thương, có thể trùng hợp với vụ ngã xe ngựa của Mozart trên đường từ Napoli về Roma năm 1771. Các nhà khoa học cũng không có nghi vấn gì sau khi so sánh với bức chân dung do Dorothea Stock vẽ và các tài liệu ghi chép khác. Chân dung cho thấy Mozart trán hơi dốc, hàm trên nhô ra và mắt lồi, tương ứng với hộp sọ có hố mắt hẹp. Nhưng để khẳng định chính xác 100% hộp sọ đó là của Mozart, người ta cần phải có biện pháp mang tính khoa học hơn.

Cũng vì thế, theo sáng kiến của ORF và Arte, 2 kênh truyền hình dự kiến từ nay tới năm 2006 sẽ cộng tác sản xuất một loạt phóng sự về Mozart, các nhà khoa học Áo đã xin khai quật một số hầm mộ của gia đình Mozart để so sánh mẫu ADN hầu mong tìm ra câu trả lời chính xác.

Chỉ còn lại câu hỏi Mozart chính xác nằm đâu, sau khi nghĩa trang trung tâm của Vienna ra đời và đón nhận cả di cốt của nhiều nhân vật nổi tiếng, trong đó có Mozart. Nghĩa trang Thánh Marx hôm nay nằm lạnh lẽo dưới một cầu vượt bê tông trên đường cao tốc, và tuy chỉ còn một bia đá tượng trưng, song mỗi năm vào ngày 5-12, vào đúng giờ chết của nhạc sĩ vĩ đại (0 giờ 50), vẫn có nhiều người tới đây đặt hoa. Không một lời diễn văn, không cả một tiếng nhạc. Đối với họ chỉ có di sản âm nhạc của Mozart mới thiêng liêng, chứ không phải những tranh cãi trong lòng đất của Thánh Marx hay tủ sắt của Viện Mozarteum...