Xả dầu dự trữ chưa đủ trấn an thị trường
Trong điều kiện bình thường, khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, tương đương 20% mức tiêu thụ toàn cầu
Giá dầu thế giới ngày 12-3 lại tăng mạnh, với dầu thô Brent có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng.
Một ngày trước đó, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đã công bố đợt xả dầu dự trữ khẩn cấp lớn nhất kể từ khi được thành lập năm 1973. Trong số 400 triệu thùng dầu xuất kho từ 32 quốc gia thành viên IEA, Mỹ đóng góp 172 triệu thùng. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết các chuyến hàng có thể bắt đầu từ tuần tới và dự kiến mất khoảng 120 ngày để hoàn tất.
Tuy nhiên, diễn biến thị trường dầu cho thấy các nhà giao dịch tin rằng lượng dầu xả ra khó có thể bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung nếu eo biển Hormuz, tuyến đường nối vịnh Ba Tư với các thị trường năng lượng thế giới, tiếp tục bị phong tỏa do ảnh hưởng của chiến sự Trung Đông. Trong điều kiện bình thường, khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày, tương đương 20% mức tiêu thụ toàn cầu.
Một tàu chở dầu bốc cháy sau khi bị tấn công tại cảng Khor al-Zubair Port, gần TP Basra - Iraq hôm 11-3. Ảnh: AP
Sau 12 ngày chiến sự, theo đài Al Jazeera, nguồn cung dầu toàn cầu bị thiếu hụt hơn 200 triệu thùng, tức nhiều hơn một nửa lượng dầu mà IEA dự kiến tung ra từ kho dự trữ khẩn cấp. Giới phân tích cho rằng ngay cả khi xả kho khẩn cấp với quy mô lớn, nguồn dự trữ chiến lược cũng chỉ có thể bù đắp được một phần nhỏ lượng dầu bị thiếu hụt nếu xung đột kéo dài.
Một vấn đề khác khiến nhiều người vẫn bất an là tốc độ đưa dầu dự trữ ra thị trường. Thông báo của IEA chưa nêu chi tiết các quốc gia thành viên sẽ giải phóng dầu nhanh đến đâu hoặc cách thức phân bổ nguồn dầu đó. Các kho dự trữ chiến lược do từng nước thành viên IEA quản lý riêng, nên các rào cản về kỹ thuật và logistics có thể làm chậm tiến trình đưa dầu ra thị trường.
Ông Pavel Molchanov, chuyên gia của Ngân hàng Raymond James (Mỹ), cho rằng có thể mất 60-90 ngày để lượng dầu này thực sự tác động đáng kể đến thị trường, lâu hơn nhiều so với kỳ vọng của các nhà giao dịch đang tìm kiếm sự giảm nhiệt ngay lập tức.
Mặt khác, theo đài CNBC, động thái của IEA cũng phát đi tín hiệu rõ ràng rằng thị trường năng lượng đang chuẩn bị cho kịch bản cuộc xung đột kéo dài hơn dự đoán ban đầu. Giá dầu nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng cho đến khi các bên liên quan đạt được lệnh ngừng bắn hoặc năng lực tấn công của Iran bị suy yếu, cho phép tàu chở dầu hoạt động trở lại.
Theo chuyên gia Vivek Dhar của Ngân hàng Commonwealth Bank of Australia (CBA), nếu thị trường thực sự rơi vào tình trạng thiếu dầu, giá có thể phải tăng mạnh để kìm bớt nhu cầu, đặc biệt ở các nền kinh tế đang phát triển. Ông dự báo giá dầu thô Brent có thể vọt lên 120-150 USD/thùng để buộc nhu cầu giảm xuống, thậm chí còn tăng cao hơn nếu các nền kinh tế phát triển chấp nhận mức giá cao hơn để "phá hủy nhu cầu" trên thị trường.
Ngoài năng lượng, một rủi ro khác ít được chú ý hơn là tác động dây chuyền có thể xảy ra đối với giá lương thực khi tình trạng thiếu phân bón đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp lên cao. Hơn 1/3 lượng phân bón giao dịch trên toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, khiến tuyến đường này trở thành mạch giao thông quan trọng của chuỗi cung ứng nông nghiệp.
Hoạt động vận tải thương mại qua tuyến này gần như bị đình trệ kể từ khi chiến sự bùng phát, làm gián đoạn các chuyến hàng đúng vào thời điểm nông dân ở khắp Bắc bán cầu chuẩn bị đất cho vụ gieo trồng mùa xuân. Trong khi đó, châu Á và châu Phi đặc biệt phụ thuộc vào nguồn phân bón xuất khẩu từ khu vực Vùng Vịnh.
Bà Veronica Nigh, kinh tế trưởng của Viện Phân bón (Mỹ), nhận định nếu tình trạng gián đoạn thương mại kéo dài, giá phân bón sẽ tăng đối với nông dân và các nhà bán lẻ cuối cùng, đẩy chi phí thực phẩm lên cao đối với người tiêu dùng.
Tổng thống Iran nêu điều kiện kết thúc chiến sự
Làn sóng tấn công của Iran vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại Vùng Vịnh vẫn diễn ra sau khi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc hôm 11-3 thông qua nghị quyết yêu cầu Tehran chấm dứt hành động quân sự nhằm vào các nước láng giềng.
Ngày 12-3, một tàu container bị tấn công ngoài khơi bờ biển TP Dubai - Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh công bố thông tin này và cho biết thủy thủ đoàn của tàu đều an toàn.
Cùng ngày, giới chức Iraq cho biết toàn bộ các cảng dầu của nước này đã phải ngừng hoạt động sau khi 2 tàu chở dầu nước ngoài bốc cháy trong vụ tấn công xảy ra tại cảng Khor al-Zubair Port, gần TP Basra hôm 11-3, khiến ít nhất một người thiệt mạng. Theo giới chức Iraq, mục tiêu vụ tấn công là một con tàu đang ở khu vực chuyển dầu từ tàu sang tàu tại cảng ở vịnh Ba Tư này.
Tại Bahrain, một vụ tấn công gây ra hỏa hoạn lớn trên đảo Muharraq, nơi đặt sân bay quốc tế của nước này. Sân bay đó có các bể chứa nhiên liệu phản lực cùng các kho chứa phục vụ ngành dầu khí quốc gia.
Ả Rập Saudi cũng thông báo bắn hạ ít nhất một máy bay không người lái tìm cách nhắm mục tiêu vào mỏ dầu Shaybah...
Từ khi bị Mỹ và Israel tấn công hôm 28-2, Iran đã tập trung gây ra sức ép kinh tế toàn cầu đủ lớn nhằm buộc 2 nước này phải chấm dứt chiến dịch quân sự. Theo AP, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 12-3 nhấn mạnh chiến sự chỉ có thể kết thúc nếu "các quyền hợp pháp" của Tehran được thừa nhận, thiệt hại được bồi thường và có những bảo đảm quốc tế vững chắc nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công trong tương lai.
Huệ Bình