Ngày Tết: Ăn sao cho ngon và khỏe?

Trong những ngày Tết, rối loạn tiêu hóa là tình trạng bệnh lý rất thường gặp. Phần vì thức ăn đa dạng hơn ngày thường và lại nhiều đồ bổ béo, khó tiêu; phần vì giờ giấc sinh hoạt, ăn uống bị đảo lộn lại thêm điều kiện thời tiết không mấy thuận lợi nên dễ cản trở chức năng tiêu hóa. Đặc biệt, đối với những người tì vị vốn đã hư yếu thì “mâm cao cỗ đầy” nhiều khi trở thành gánh nặng hơn là một thú vui. Bởi vậy, ăn uống sao cho hợp lý trong những ngày Tết là một việc hết sức cần thiết.

Về vấn đề này, dinh dưỡng học cổ truyền đã tích lũy được khá nhiều kinh nghiệm quý báu, xin giới thiệu một số điểm cơ bản để bạn đọc tham khảo:

 - Những ngày Tết là khi mùa đông chưa qua mùa xuân mới tới, dương khí trong vạn vật cũng như nhân thể đang từ từ hồi sinh và thăng phát nhưng tiết trời vẫn còn lạnh lẽo, hàn tà chưa hết nên vẫn dễ tổn thương dương khí.

Bởi vậy lúc này phải trọng dụng thực phẩm có vị cay, tính ấm, tránh dùng đồ ăn thức uống có tính lạnh. Những thứ rau gia vị như hành, hẹ, tỏi, rau thơm, rau mùi, gừng sống... có vị cay, tính ấm nên dùng nhiều hơn vì vị cay có tác dụng phát tán, hành khí, hành huyết; tính ấm có thể tán âm hàn, trợ dương khí. Những thực phẩm này sẽ giúp cơ thể phòng chống hàn tà, kích thích và hỗ trợ  sức đề kháng.

Mặt khác, phải chú ý kiêng kị hoặc ăn ít thực phẩm có tính lạnh dễ làm hao tổn dương khí và có hại cho tì vị như cua, ốc, trai, hến, đậu xanh, giá đỗ, ngó sen, bí xanh, cải xanh, rau ngót, mướp đắng, dưa hấu, dưa chuột, thịt trâu... Nếu dùng thì phải chú ý phối hợp với các gia vị và thực phẩm khác có tính ấm nóng. Ví như nấu canh rau cải, canh bí xanh phải chế thêm gừng tươi; món ốc hấp phải ướp nhiều hạt tiêu, lá gừng...

Ghẹ là thực phẩm rất bổ dưỡng nhưng nên tránh sử dụng trong dịp Tết. Ảnh: K.H

- Theo học thuyết ngũ hành thì can thuộc mộc, tì thuộc thổ, can mộc vượng thịnh sẽ khắc phạt tì thổ. Mùa Xuân ứng với can mộc, nếu làm cho can mộc quá vượng tất sẽ khiến tì thổ bị suy yếu mà phát sinh các chứng trạng như ăn uống không ngon miệng, đầy bụng, chậm tiêu, nôn...

Tôn Tư Mạo, y gia trứ danh đời Đường (Trung Quốc), trong sách Thiên kim yếu phương đã khuyên nên ăn ít chua, nhiều ngọt về mùa xuân để bảo dưỡng tì vị. Chua vào can, ngọt vào tì, ăn ít chua sẽ làm giảm bớt sự vượng thịnh của can khí, ăn nhiều ngọt sẽ hỗ trợ tì vị và phòng tránh được tình trạng rối loạn tiêu hóa.

Những thực phẩm có vị ngọt nên dùng nhiều như gạo tẻ, gạo nếp, các loại đậu, củ mài, đại táo, long nhãn, kẹo mạch nha, trà hà thủ ô... Mặt khác, cũng cần chú ý tránh ăn quá nhiều đồ bổ béo và khó tiêu, đặc biệt đối với người già, trẻ em và người có bệnh lý đường tiêu hóa.

- Nên ăn nhiều rau quả tươi: Theo cổ nhân, mùa xuân vạn vật sinh trưởng phát dục, dương khí thăng phát, thảo mộc sinh sôi, nơi nơi tràn đầy sức sống. Lúc này, cơ thể con người đòi hỏi khá nhiều chất dinh dưỡng cho sinh trưởng và hoạt động phong phú. Muốn vậy, phải biết tận dụng “khí mới phát sinh” của tự nhiên.

Về sinh hoạt, sách Hoàng đế nội kinh viết: Mùa xuân nên đi ngủ muộn một chút rồi dậy sớm để thích ứng với khí phát sinh của thiên nhiên. Sau khi thức dậy nên xõa tóc, đi bộ những bước dài thong thả ngoài trời để cho ý thức tư tưởng và khả năng linh cảm phát sinh không ngừng. Nên ăn nhiều rau quả tươi để mượn “sức xuân” của cỏ cây hoa lá mà kích thích, hỗ trợ cho quá trình sinh trưởng và phát dục của cơ thể.