“Thần y mạng” chữa bách bệnh bắt đầu lách luật

Sự bùng nổ của mạng xã hội đang khiến tin giả y tế lan nhanh với tốc độ chưa từng có, trong khi những khuyến cáo y khoa chính thống lại ngày càng khó tiếp cận người dân hơn giữa "ma trận" nội dung câu view và giật gân. Chỉ cần vài video ngắn với tiêu đề gây sốc như "không cần thuốc vẫn khỏi bệnh", "chữa cao huyết áp bằng chanh muối" hay "suy thận tự hồi phục nhờ detox", hàng trăm ngàn lượt xem có thể xuất hiện chỉ sau vài giờ.

Điều đáng lo ngại là phía sau những nội dung này không đơn thuần là chia sẻ cá nhân vô hại. Đó đang dần trở thành một mô hình kiếm tiền dựa trên nỗi sợ bệnh tật và sự thiếu hiểu biết y khoa của cộng đồng.

Thông tin sai lệch lặp đi lặp lại tạo thành niềm tin

Ngay sau khi Bộ Y tế đề xuất mức xử phạt từ 10 đến 30 triệu đồng đối với các hành vi lợi dụng mạng xã hội để truyền bá phương pháp chữa bệnh chưa được kiểm chứng, nhiều "thần y online" lập tức thay đổi cách thể hiện nội dung. Không còn khẳng định trực tiếp "chữa khỏi", họ bắt đầu thêm các dòng như "đây là trải nghiệm cá nhân", "chỉ mang tính tham khảo", "không ép buộc ai làm theo"…

Theo ThS-BS Trần Quốc Phong, Trưởng Đơn vị Tiết niệu-Bệnh viện An Bình TPHCM, đây thực chất là cách "lách trách nhiệm" pháp lý, trong khi bản chất nội dung vẫn mang tính định hướng người xem tin vào các phương pháp thiếu cơ sở khoa học.

Những tài khoản này thường sử dụng cùng một công thức quen thuộc. Đầu tiên là đánh vào tâm lý sợ thuốc, sợ bệnh viện và mong muốn chữa bệnh "tự nhiên". Sau đó là kể những câu chuyện "khỏi bệnh thần kỳ" với các bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, gout, suy thận hay tim mạch. Cuối cùng là dẫn dắt người xem đến các sản phẩm đi kèm như thực phẩm tự chế, thảo dược, khóa học hoặc dụng cụ chăm sóc sức khỏe.

Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng cơ chế lan truyền của loại nội dung này không nằm ở tính đúng sai mà nằm ở khả năng kích thích cảm xúc. Những video càng đi ngược y học hiện đại, càng tạo tranh cãi thì càng dễ được thuật toán mạng xã hội đẩy mạnh tiếp cận. Khi một người xem tương tác bằng cảm xúc mạnh như bất ngờ, phẫn nộ hoặc tò mò, nền tảng sẽ tiếp tục phân phối nội dung đó đến nhiều người hơn.

Điều nguy hiểm nhất không nằm ở vài video "chữa bệnh bằng chanh muối" hay "thải độc tự nhiên" mà nằm ở việc nhiều người bệnh thật sự từ bỏ điều trị y khoa để làm theo. Các bác sĩ cho biết đã ghi nhận không ít trường hợp tăng huyết áp bỏ thuốc, bệnh nhân đái tháo đường ngưng điều trị hoặc người suy thận trì hoãn khám vì tin rằng chỉ cần ăn uống "thuận tự nhiên" là cơ thể sẽ tự hồi phục.

Đến khi nhập viện, nhiều người đã nguy kịch

Theo BS Phong, không có phương pháp điều trị nào được công nhận chỉ dựa trên vài câu chuyện truyền miệng hoặc video mạng xã hội. Trong y học, một phương pháp muốn được áp dụng cần trải qua nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng, đánh giá hiệu quả và an toàn trong thời gian dài.

Việc để những nội dung thiếu kiểm chứng lan truyền tràn lan không chỉ gây hại cho từng cá nhân mà còn làm xói mòn niềm tin vào hệ thống y tế chính thống. Đặc biệt nguy hiểm khi các "bác sĩ online" thường xây dựng hình ảnh gần gũi, nói chuyện cảm tính và đánh mạnh vào tâm lý "bệnh viện chỉ biết kê thuốc", từ đó tạo ra sự đối lập giả tạo giữa y học hiện đại và "phương pháp tự nhiên".

Nhiều chuyên gia cho rằng đã đến lúc cần có chế tài mạnh tay hơn đối với hành vi phát tán thông tin y khoa sai lệch. Bởi hậu quả của tin giả y tế không chỉ dừng ở việc hiểu sai kiến thức mà có thể trực tiếp đe dọa tính mạng người bệnh.

Mức xử phạt hành chính là cần thiết nhưng bên cạnh đó cũng cần siết chặt trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội trong việc kiểm soát nội dung liên quan sức khỏe. Những tài khoản cố tình tạo dựng hình ảnh chuyên môn giả, quảng bá phương pháp chữa bệnh phản khoa học hoặc trục lợi từ nỗi sợ bệnh tật cần được xử lý nghiêm minh hơn.

Các bác sĩ khuyến cáo người dân cần tỉnh táo trước những nội dung y tế lan truyền trên mạng, đặc biệt với các phương pháp được quảng bá theo kiểu "khỏi bệnh nhanh", "không cần thuốc", "không cần bác sĩ". Khi có vấn đề sức khỏe, việc thăm khám tại cơ sở y tế và tham khảo ý kiến chuyên môn vẫn là con đường an toàn nhất.