Giành từng thùng dầu

Nhu cầu xăng của Trung Quốc (TQ) đang tăng vọt lên. Họ đang lùng tìm mua từng thùng dầu nên người Mỹ buộc phải trả giá cao hơn nhiều cho số dầu thô còn lại. Và sự kiện đồng nhân dân tệ đã tăng mạnh trong khi giá trị USD đang giảm sút đã chỉ làm cho vấn đề càng trầm trọng hơn...

Chạy đua về mức tiêu thụ

Nhu cầu về xăng dầu của TQ tăng 86% trong một thập niên qua, từ khoảng 4,2 triệu thùng/ngày năm 1997 lên 7,8 triệu thùng/ngày vào năm 2007. Hơn nữa, tỉ lệ dầu phải nhập khẩu ở nước này còn tăng nhiều hơn. Năm 1997, lượng dầu cung cấp từ các mỏ ở TQ thiếu hụt mỗi ngày 1 triệu thùng; đến năm 2007, mức chênh lệch giữa sản lượng nội địa và lượng tiêu thụ đã nhảy lên 4 triệu thùng – tất cả số này đều phải nhập khẩu. Để có được số lượng dầu bổ sung này, người TQ đã mua ở một số chợ dầu nước ngoài như Mỹ chẳng hạn. Với tình trạng nhu cầu tiêu thụ rượt đuổi khả năng cung cấp có hạn, giá cả có khuynh hướng tăng lên là lẽ tự nhiên.

Trong khi đó, theo Bộ Năng lượng Mỹ, năm 2007, nước này tiêu thụ khoảng 21 triệu thùng dầu mỗi ngày, gần gấp 3 lần TQ. Như vậy, Mỹ phải nhập khẩu 13 triệu thùng mỗi ngày.

Vì thế, mặc dù sự thật là Mỹ và TQ đang cạnh tranh nhau để tiếp cận với các nhà cung cấp nước ngoài bằng cách đẩy giá lên, người Mỹ vẫn dẫn đầu tại các thị trường dầu quốc tế.

Thực tế là, khi cuộc chạy đua về giá xăng đang được quan tâm thì có nhiều yếu tố được coi là nguyên nhân gây ra thực trạng này: sản lượng dầu ở những nước sản xuất then chốt như Mexico, Nga và Venezuela đang giảm sút; bạo lực ở Iraq và Nigeria; không có đủ nhà máy lọc dầu ở Mỹ và các nơi khác; nạn đầu cơ tích trữ dầu toàn cầu... Các điều kiện này nhiều khả năng vẫn tiếp tục tồn tại trong tương lai gần, vì thế giá dầu sẽ có thể còn cao.

Với nền kinh tế đang bùng nổ và hàng triệu người tiêu dùng giàu có mới nổi – nhiều người trong số đó lần đầu mua ô tô – TQ đang nhanh chóng đuổi kịp Mỹ về mạng lưới nhập khẩu dầu. Theo những dự án gần đây nhất, mức tiêu thụ xăng của người TQ sẽ nhảy vọt từ 8 triệu thùng/ngày năm 2008 lên mức 12 triệu thùng/ngày năm 2020 và 16 triệu thùng/ngày năm 2030. Mức tiêu thụ của người Mỹ cũng sẽ tăng, nhưng không nhiều, đạt mức 27 triệu thùng/ngày năm 2030. Hơn nữa, về nhập khẩu dầu, khoảng cách giữa hai nước này sẽ tăng ít hơn. Mức nhập khẩu của TQ dự kiến là 10,8 triệu thùng/ngày năm 2030 trong khi Mỹ nhập 16,4 triệu thùng. Rõ ràng là sự cạnh tranh giữa hai cường quốc này sẽ tăng dữ dội hơn theo từng năm.

Hợp tác hơn là cạnh tranh

Trước tình hình đó, tờ Los Angeles Times (Mỹ) đặt vấn đề: Chúng ta cần phải đối phó như thế nào trước sự thách thức này? Câu trả lời là tăng cường sự can thiệp về chính trị, kinh tế và quân sự của Mỹ ở châu Phi, Trung Đông và châu Á để nâng cao ưu thế cạnh tranh của Mỹ trong cuộc đấu tranh để tiếp cận với các nguồn cung cấp dầu thô chưa được khai thác trên thế giới.

Thực ra, đây là phương cách đã được chính quyền Tổng thống Bush chấp nhận trong suốt bảy năm qua. Đó là những chuyến viếng thăm đến các nhà cung cấp dầu chủ chốt như Azerbaijan, Kazakhstan và Nigeria của các quan chức hàng đầu nước Mỹ, trong đó có Tổng thống Bush, Phó Tổng thống Dick Cheney và Ngoại trưởng Condoleezza Rice, cùng với những hứa hẹn sẽ hỗ trợ về kinh tế và tăng cường mức độ giúp đỡ về quân sự.

TQ đã ăn miếng trả miếng bằng cách gây căng thẳng trong khu vực và khuấy động một loạt cuộc chạy đua vũ trang cục bộ.

Phương cách có tính cạnh tranh nêu trên có thể đem lại cho các công ty Mỹ một ưu thế không đáng kể ở một vài khu vực sản xuất dầu, nhưng nó ít có khả năng làm thay đổi bức tranh toàn cục hoặc làm giảm giá xăng tại thị trường tiêu dùng Mỹ. Đồng thời, điều đó chắc chắn sẽ làm gia tăng chi phí quân sự và làm phát sinh nguy cơ dính líu đến các cuộc xung đột năng lượng ở nước ngoài.

Một cách thức khôn ngoan hơn là đẩy mạnh sự hợp tác với TQ hơn là cạnh tranh. Mỹ và TQ là hai quốc gia sử dụng xăng dầu nhiều nhất thế giới – rất có thể sẽ đạt đến mức đỉnh cao 100 triệu thùng/ngày trong vòng 5 năm tới và sau đó bắt đầu giảm xuống. Về vấn đề này, Los Angeles Times nhấn mạnh: Đối với chúng ta (người Mỹ), sự khôn ngoan là cộng tác với đối thủ trong việc phát triển các chất khác thay thế dầu và các công nghệ tiết kiệm năng lượng.

Sự cộng tác như vậy có thể chọn hình thức cổ phần để phát triển các nhiên liệu sinh học (không thu nhận từ các vụ thu hoạch lương thực) và chuyên chở các nhiên liệu chiết xuất từ than đá (không thải ra khí dioxide carbon vào bầu không khí). Phương thức cộng tác cũng có thể bao gồm cả sự phát triển các loại xe siêu nhẹ, các động cơ tiên tiến và các hệ thống tiết kiệm năng lượng khác.

Các nỗ lực như vậy đã được các giới chức Mỹ và TQ thảo luận sơ bộ. Tuy nhiên, sự cạnh tranh giữa Mỹ và TQ để tiếp cận với những nguồn cung cấp dầu còn lại của thế giới (và các nguồn năng lượng khác) sẽ tăng thêm sức mạnh đẩy giá xăng lên cao và sẽ làm phát sinh mối nguy cơ gia tăng bất ổn trong khu vực. Theo Los Angeles Times, cố gắng đấu tranh với TQ để giành giật dầu là một phương cách không hay. Tốt hơn, cả hai nước nên hợp tác trong việc tìm ra những chất khác có thể thay thế xăng.