Mexico: tranh cãi về trẻ đường phố

Cụm từ “trẻ em đường phố” ở Mexico bao gồm những trẻ em vô gia cư hoặc sống với người thân nhưng phải làm việc để phụ giúp gia đình. Các em có mặt ngày càng đông tại các thành phố lớn trong nhiều thập niên qua do khuynh hướng di cư từ nông thôn ra thành thị. Các em thường buôn bán lặt vặt như bán kẹo cao su hoặc rửa xe để kiếm tiền.

Tập trung bảo vệ trẻ em

Theo nhật báo Mỹ The Christian Science Monitor, cơ quan thống kê của Mexico ước tính có khoảng 3,6 triệu trẻ em hoặc thiếu niên (dưới 18 tuổi) đang làm việc và có 41% số trẻ này không được đến trường. Theo số liệu nghiên cứu của Cơ quan Quốc gia về Phát triển gia đình Mexico kết hợp với tổ chức UNICEF hồi năm 2004, có khoảng 108.917 em đang có nguy cơ bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội.

Hai thượng nghị sĩ bảo trợ dự luật nói trên là Marino Lopez Valdez và Adolfo Toledo Infanzon, cho biết việc khai thác trẻ em đã trở thành điều bình thường và hàng ngàn trẻ em bị buộc phải bỏ học để kiếm tiền. Các thượng nghị sĩ thuộc Đảng Thể chế Cách mạng nói rằng cuộc khủng hoảng kinh tế - khiến nền kinh tế Mexico dự kiến bị suy giảm 5,5% trong năm nay - sẽ làm cho tình hình càng thêm tồi tệ. Họ dẫn số liệu tại bang Guerrero cho thấy có 202.000 trẻ em phải làm việc để kiếm thêm thu nhập cho gia đình và có khoảng 1/4 trong số này đã bỏ học.

Dự luật nói trên đang được thảo luận tại các ủy ban của Quốc hội Mexico, có thể còn được sửa đổi và cuối cùng được biểu quyết trong vài tháng tới. Dự luật buộc chính quyền địa phương phải đưa trẻ em lang thang trên đường phố dưới 14 tuổi vào các cơ sở xã hội của chính phủ.

Nếu không tuân thủ, chính quyền địa phương sẽ bị phạt cho mỗi em tương đương 100 ngày công lao động theo lương tối thiểu, ước khoảng 421 USD. Những người ủng hộ cho rằng dự luật này chú ý đến tầng lớp yếu kém nhất trong xã hội, muốn mang lại cho các em cuộc sống xứng đáng hơn như được học hành và giải trí sau giờ học. Kế hoạch tập trung trẻ em đường phố xuất  phát từ thập niên 1990 tại khắp các nước Mỹ La tinh khi trẻ em có nguy cơ sử dụng ma túy và là mục tiêu chú ý của các băng đảng.

Hình sự hóa cái nghèo

Tuy nhiên, nhiều ý kiến chỉ trích cho rằng chính quyền đã quá giản lược vấn đề xã hội gai góc, xuất phát từ thực trạng nhiều gia đình ở Mexico còn sống trong nghèo khó, mà nghèo không phải là cái tội và việc tập trung quản lý các em giống như “hình sự hóa cái nghèo”. Nhà tâm lý giáo dục David Espinosa thuộc Trung tâm Liên ngành vì phát triển xã hội (CIDES) nhận định: “Chúng cần giúp gia đình về mặt kinh tế.

Các chính trị gia muốn lập nên những thành phố không có thực, nơi họ nói rằng cái nghèo không tồn tại”. CIDES là một trong số 60 tổ chức xã hội gửi thư phản đối dự luật này hồi đầu tháng và thường tổ chức các lớp học dành cho trẻ em đường phố. Một trong những học sinh tại đây là cô bé Eleuteria Dominguez nói rằng cô muốn giúp mẹ.

Nhà Eleuteria gồm mẹ cô và 4 anh chị em đi bán quà vặt dưới đường tàu điện ngầm của thành phố Mexico City.

Uche Ewelukwa, chuyên gia luật học tại Đại học Arkansas (Mỹ) - người từng có nhiều bài viết về quyền của trẻ em, nhận định rằng khuynh hướng tập trung quản lý trẻ em tại các nước Mỹ La tinh như vậy là che giấu và chối bỏ vấn đề phức tạp. Theo bà, ngay cả khi xem xét dưới góc độ an ninh, biện pháp này cũng lạc hướng vì “Nếu tìm cách đưa trẻ em khỏi đường phố thì sẽ có thêm trẻ khác thay vào”.