Bạch chỉ “tàng hình”

Năm nay đã 82 tuổi, ông Phan Phát Phước (Phan Kim Thảo, còn gọi là Tám Đen, Tám Thảo) đã quên nhiều chuyện nhưng với công việc viết bạch chỉ phục vụ ông Lê Duẩn, nguyên Bí thư Xứ ủy Nam Bộ (sau này là Trung ương Cục miền Nam), giai đoạn 1956-1960 ở nội thành Sài Gòn, ông vẫn nhớ mãi.

Ngụy trang

Ông Tám Thảo cho biết hồi ấy, khó nhất là tạo ra một nơi ở hợp pháp để làm bình phong mới có thể hoạt động được trong lòng địch. Giữa lúc đó, cơ sở Văn phòng Xứ ủy Nam Bộ trong nội thành được gầy dựng ở số 29 Huỳnh Khương Ninh (nay thuộc phường Đa Kao, quận 1 - TPHCM). Một gia đình công chức hạng trung cũng được thành lập để làm bình phong tại đây.

Khoảng giữa năm 1956, ông Lê Duẩn về ở tại 29 Huỳnh Khương Ninh. Ngày ngày, ngoài phục vụ cơm nước, ông Tám Thảo còn chép lại bằng bạch chỉ những bản thảo mà ông Lê Duẩn viết. “Ban ngày đem xuống hầm giấu, đêm lại lấy lên chép tiếp. Tôi phải chép nhiều lần, liên tiếp nhiều đêm vì có nhiều đoạn anh Ba (Lê Duẩn) sửa đi, sửa lại” - ông Tám Thảo kể.

Nghe chúng tôi thắc mắc về cách viết bạch chỉ, ông Tám Thảo giải thích: Bạch chỉ là viết chữ trên giấy mà muốn đọc được phải dùng một loại hóa chất bôi lên. Chỉ vào các khoảng trắng giữa những dòng chữ trên tờ báo, ông cho biết: “Chữ bạch chỉ sẽ được viết vào giữa những khoảng trắng này. Hồi đó, chúng tôi viết vào những cuốn tiểu thuyết, sách học trò, truyện… xuất bản công khai để ngụy trang”.

Kỳ công

Theo ông Tám Thảo, khi viết bạch chỉ phải để ngược ánh sáng mới đúng hàng, chữ sau không đè chữ trước; phải để tầm mắt ngang hoặc thấp hơn cuốn sách mới thấy bóng chữ, viết cho chính xác. “Viết xong, sách được đóng gói đưa theo đường bí mật, đến các liên tỉnh ủy, các xứ ủy viên. Chép trong đêm bí mật, dòng chữ lặn mất tăm, phải dùng một hóa chất bôi lên mới hiện ra” - ông hào hứng.

Có lẽ niềm vui, niềm vinh hạnh lớn nhất trong đời hoạt động của ông Tám Thảo là được giao nhiệm vụ trực tiếp viết bạch chỉ Đề cương cách mạng miền Nam Việt Nam do ông Lê Duẩn chấp bút. Phải chép đi, chép lại vì bản thảo sửa chữa nhiều lần, cuối cùng, đề cương cũng được ông viết bạch chỉ sạch sẽ gửi các nơi vào tháng 8-1956.

Rời Sài Gòn cuối những năm 1960, ông Tám Thảo về Văn phòng Trung ương Cục miền Nam nhận nhiệm vụ tại Khối Hành chính - Tổ chức. Lúc bấy giờ, việc viết bạch chỉ được giao lại cho bà Dương Ngọc Mỹ (Năm Mỹ), bà Đặng Hồng Nhựt (Út Nhựt), ông Trần Quang Đức (Năm Đức)… “Viết bạch chỉ ở khu căn cứ dễ thở hơn so với hồi anh Tám Thảo vì không cần phải dòm trước, ngó sau” - bà Út Nhựt cho biết.

Kỳ tới: Chuyện những “ông già”