Hỗ trợ cho dân làm mắm tôm, tại sao không?

Sau khi công bố đã khống chế hoàn toàn dịch tiêu chảy cấp, đồng thời cho phép sản xuất, kinh doanh mắm tôm đủ điều kiện trở lại (ngày 10-12), những tưởng Bộ Y tế đã làm “tròn vai” sau hơn 2 tháng chống dịch; nhưng thực tế không như vậy bởi vẫn còn những vấn đề lớn chưa được giải quyết thỏa đáng. Đó là: Bộ Y tế chịu trách nhiệm ra sao trong việc “gây oan sai” cho mắm tôm và người dân làm mắm tôm bị thiệt hại (do lệnh cấm sản xuất, kinh doanh của bộ) sẽ được hỗ trợ, đền bù thế nào?

Bộ Y tế tiền hậu bất nhất

Chiều 30-10, tại Hà Nội, Bộ Y tế đã họp khẩn cấp công bố dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm có nguy cơ lan rộng tại nhiều tỉnh, thành. Lúc này, PGS-TS Trịnh Quân Huấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết từ ngày 23 đến 30-10, tại một số địa phương như Hà Nội, Hà Tây, Vĩnh Phúc đã có hơn 30 người nhập viện do tiêu chảy cấp. Nguyên nhân do ăn các loại thực phẩm chưa được chế biến kỹ như: mắm tôm sống, gỏi tôm, gỏi cá, hải sản, tiết canh, nem chua...

Tại cuộc họp vào chiều 2-11, “Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Quốc Triệu cho rằng nghi phạm số một hiện nay là mắm tôm - thực phẩm được 90% bệnh nhân tiêu chảy cấp nguy hiểm sử dụng trước khi phát bệnh” (VnExpress ngày 2-11). Vào thời điểm đó, ông Trịnh Quân Huấn cũng khẳng định mắm tôm chắc chắn là nguồn lây bệnh tả trong đợt dịch tiêu chảy này.

Tiếp đó, ngày 7-11, Bộ Y tế ra quyết định “khai tử” mắm tôm bằng văn bản 4331/QĐ-BYT, kèm theo “hướng dẫn xử lý tiêu hủy mắm tôm ô nhiễm mầm bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm”, trong đó có nội dung: “Các địa phương có dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm lưu hành tiến hành ngay việc ngừng mua, bán, sử dụng mắm tôm hiện là nguồn lây truyền dịch bệnh...”.

Trong khoảng thời gian ngắn sau đó, giới khoa học liên tục đưa ra các bằng chứng chứng minh mắm tôm không phải là nguyên nhân lây bệnh. Trên ykhoanet, TS Nguyễn Văn Tuấn đã có bài phân tích khoa học, đưa ra 5 lý do biện chứng để khẳng định mắm tôm “vô tội”.

Tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XII, đại biểu Quốc hội - nhà khoa học Nguyễn Lân Dũng chất vấn Bộ trưởng Bộ Y tế: “Với độ mặn của mắm tôm nguyên chất, vi khuẩn tả vibrio cholerae làm sao tồn tại được trong đó? Cơ sở khoa học nào phân lập được vi khuẩn tả trong mắm tôm để đi đến quyết định chôn mắm tôm?”. Ông Triệu trả lời trớt quớt: “Cho đến giờ, căn cứ lâm sàng đợt đầu tiên 93% là ăn mắm tôm, không có gì khác...” (Pháp Luật TPHCM ngày 20-11).

Đặc biệt là kết quả xét nghiệm của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương công bố 100% mẫu mắm tôm lấy từ nhiều nơi đều âm tính với phẩy khuẩn tả. Sự thật đã rõ, tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Phòng chống dịch tiêu chảy cấp chiều 21-11, Thứ trưởng Bộ Y tế Trịnh Quân Huấn kết luận: “Thịt chó, mắm tôm không phải là nguyên nhân gây bệnh trong vụ dịch này nữa. Mà nguyên nhân là thực phẩm tươi sống, thực phẩm nguội và nguồn nước đang bị ô nhiễm nặng nề”. (Pháp Luật TPHCM ngày 22-11). Với kết luận này, xem như mắm tôm đã được Bộ Y tế minh oan.

Tuy nhiên, ngày 11-12, trả lời phỏng vấn Báo Người Lao Động và Tiền Phong, PGS-TS Trần Đáng, Cục trưởng Cục Vệ sinh An toàn thực phẩm, lại cả quyết “mắm tôm là nguyên nhân đầu tiên gây bệnh tả...” (Báo NLĐ ngày 12-12-2007) (?!). Điều này cho thấy các cơ quan chuyên môn của Bộ Y tế đã “lạc rơ” trong vụ này và đáng nói hơn, chính Bộ Y tế đã tiền hậu bất nhất trong việc khẳng định nguyên nhân gây dịch.

Dân làm mắm tôm đơn độc gánh hậu quả

Hiện chưa có thống kê chính thức về số cơ sở sản xuất mắm tôm trên cả nước, nhưng tác động lớn của “lệnh cấm mắm tôm” đối với những hộ làm mắm, kinh doanh mắm (và kể cả ăn mắm) rất dễ nhìn thấy.

 Vài ngày sau khi lệnh cấm sản xuất mắm tôm được ban ra, chỉ riêng tại Hà Nội, có khoảng 7 tấn mắm tôm bị tịch thu và phân nửa số đó đã được đưa đi tiêu hủy (Báo Sài Gòn Tiếp Thị ngày 16-11).

Ở các địa phương khác có nhiều làng nghề mắm tôm như Thanh Hóa, Nghệ An..., dân làm mắm điêu đứng. Đáng chú ý, theo Báo Sài Gòn Tiếp Thị ngày 20-11, một doanh nghiệp làm mắm tôm (ở Hà Nội - PV) đã bị thanh tra y tế “quần” trong 3 giờ nhưng không tìm ra vi khuẩn tả nào trong mắm tôm. Hậu quả, doanh nghiệp này lãnh đủ: Một đơn hàng xuất 300 thùng mắm đi Úc bị hủy, các giao dịch khác trong nước bị đình lại.

Đáng nói là dù có hướng dẫn xử lý tiêu hủy mắm tôm, nhưng kiểu làm “vơ đũa cả nắm” của Bộ Y tế là không thể chấp nhận. Trả lời Báo Pháp Luật TPHCM ngày 5-11, Phó Cục trưởng Cục An toàn Vệ sinh thực phẩm Hoàng Thủy Tiến nói: “Hủy tất, không phân loại”. Vậy là hàng ngàn tấn mắm tôm đã bị xử trảm mà không cần “tranh tụng” và “nghị án”.

Trong khi đó, nhìn lại cuộc chiến chống dịch cúm gia cầm, cách làm khoa học hơn. Gà trong vùng dịch hoặc cận dịch mới bị tiêu hủy và người dân vẫn “được phép” ăn thịt gà đã qua kiểm định. Người chăn nuôi bị thiệt hại được hỗ trợ kinh phí, xem như một khoản đền bù. Còn trong vụ dịch tiêu chảy cấp, hàng ngàn hộ làm và mua bán mắm tôm hầu như tay trắng.

Bộ Y tế cấm mắm tôm để chặn dịch, đó là nhiệm vụ, là sứ mệnh phải làm. Nhưng trong trường hợp đó là một quyết định thiếu chính xác (như vụ dịch tiêu chảy cấp này), gây thiệt hại vật chất lớn cho hàng ngàn hộ dân, lẽ nào bộ không có trách nhiệm? Không có kinh phí thì đề xuất Chính phủ hỗ trợ, Bộ Y tế hoàn toàn đủ thẩm quyền để làm việc đó. Rất tiếc, ít nhất là đến thời điểm này, bộ vẫn làm ngơ, thậm chí một lời xin lỗi cũng không có, ngoài lời trần tình “mong nhân dân thông cảm...” khi đăng đàn Quốc hội của ông bộ trưởng!