Không mê spa, chỉ mê... rác!

Có nhiều cách giải thoát bản thân khỏi sự căng thẳng nhưng có lẽ, không ai có cách giảm stress kỳ lạ như thạc sĩ Nguyễn Thị Vân Hà, Chủ nhiệm bộ môn quản lý môi trường - Khoa Kỹ thuật Môi trường Trường ĐH Bách khoa TPHCM. Không phải đến spa, không phải nghe nhạc hay đi hóng gió... chị tìm đến những... bãi rác, những dòng sông, kênh rạch bị ô nhiễm, nghe mùi ô nhiễm để... “tỉnh táo”.

Thấy rác là... xông vào!

“Đối diện với mùi rác là đầu mình lại nhạy hẳn, phân tích cái này, dự đoán cái kia... Nhìn vào các vấn đề ô nhiễm, thế nào cũng đạt đến sự tập trung mà quên hẳn các vướng mắc hiện tại”. Chị giải thích như vậy về “thú vui” của mình. Và khi đã có cảm hứng làm việc thì chẳng còn giới hạn nào, từ thời gian đến điều kiện, khiến chị lao vào công việc với tất cả say mê. Chị thú thật: “Cứ khoảng hai tuần, nhiều nhất là một tháng mà không được đi thực địa là tôi không chịu được. Môi trường thay đổi từng ngày, nếu cứ ở phòng máy lạnh mà nghiên cứu về ô nhiễm thì... chết mất”.

Thạc sĩ Vân Hà (bìa phải) trên đường khảo sát lòng hồ Dầu Tiếng

Tốt nghiệp Khoa Nông học Trường Đại học Nông Lâm, chuyên ngành sinh thái, với tấm bằng loại ưu, Nguyễn Thị Vân Hà bén duyên với việc nghiên cứu môi trường từ khi Luật Bảo vệ môi trường ra đời vào năm 1994. Chị kể trước thời gian đó, mọi người vẫn rất thờ ơ với chuyện môi trường nên khi chọn ngành này học tiếp lên cao học ở Thái Lan, chị đã có nhiều lo lắng. “Tôi còn nhớ, khi đó đã hỏi thầy hướng dẫn mình rằng ngành học này hấp dẫn không? Đến khi học xong, không thể tìm được việc làm thì sao?”- chị chia sẻ. Thời điểm ấy, chị đã không nhận được câu trả lời của thầy nhưng đến bây giờ, chị đã tìm thấy lời giải cho mình.

Chị cho biết khi nghiên cứu về môi trường, sự thú vị sẽ tùy thuộc vào cảm nhận riêng của mỗi người, chẳng ai giống ai cả. Và, khi nét đẹp thuần khiết ấy dần bị con người xà xẻo, đục khoét, tàn phá... thì nỗi đau của người làm nghiên cứu môi trường cũng chẳng khác kẻ thất tình. “Càng xót, chúng tôi lại càng phải cố gắng để nắm cho được thực trạng và quy luật của tự nhiên để tìm ra cách khắc phục, ngăn ngừa và bảo vệ môi trường nhiều hơn”- chị nói thêm.

Đối mặt với bão dông

Cũng vì say mê tìm hiểu, đánh giá hiện trạng môi trường Việt Nam mà chị tham gia khá nhiều dự án, từ việc đánh giá chất lượng, phú dưỡng nguồn nước và phát triển bền vững nguồn nước; đánh giá và kiểm soát  ô nhiễm từ các khu công nghiệp TPHCM, quản lý nước thải rửa phim ảnh ở TPHCM... Chị ray rứt: “Môi trường nước ta đang xấu đi với tốc độ khá nhanh. Dù người dân đã bắt đầu có ý thức bảo vệ môi trường nhưng nhà nước vẫn chưa thể giải quyết đồng bộ các vấn đề môi trường”.

Nghe than phiền về chất lượng nước dùng ở TPHCM, chị quyết định tiến hành khảo sát chất lượng nước thô của nguồn cung cấp, xuất phát từ hồ Dầu Tiếng (Tây Ninh) đến phà Bình Khánh, hạ nguồn là lưu vực sông Sài Gòn. Ứng dụng các công nghệ học được từ học bổng tiến sĩ, theo chương trình hợp tác đào tạo và phát triển nghiên cứu khoa học giữa Nhật và các nước khác (JSPS), chị mạnh dạn dùng ảnh viễn thám chụp từ vệ tinh rồi căn cứ độ sáng của trường điểm ảnh (mức độ tương phản của nước) để giải mã. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ cho dữ liệu ban đầu. “Phải đến tận nguồn nước, lắp đặt điện cực để có thể lấy được các chỉ tiêu lý hóa của nước như độ sâu, độ đục, tổng rắn, tổng phốt-pho,  hàm lượng chlorophyll a (diệp lục tảo)... để có cơ sở khoa học thêm cho việc giải đoán từ ảnh”- chị giải thích.

Mang theo đồ nghề là những điện cực chạy bằng pin, mỗi tháng 4 lần, chị cùng cộng sự thuê thuyền ra giữa lòng hồ Dầu Tiếng khảo sát. Hồ rộng đến 270 km², quá trình đi về kéo dài trọn ngày. “Những ngày ra hồ đo đạc số liệu là ngày không có... toillet”- chị thú thật có nhiều người không chịu đựng được. Vậy là, cứ đột nhiên thấy thành viên nào đó nhảy xuống nước là cả đoàn tự hiểu chuyện gì xảy ra, thế là cùng nhìn nhau rồi... tủm tỉm cười! Đáng sợ nhất là lần đang lênh đênh trên mặt nước thì gió lớn bất ngờ ập đến. May thay, gió dạt thuyền vào một nhà nuôi cá bè trên hồ. Cả đoàn thoát nạn trong gang tấc, lại còn được đãi một bữa lẩu cá tươi!

Kết quả của 2 năm nghiên cứu này, thạc sĩ Nguyễn Thị Vân Hà đã xác định được nguồn gốc và sự di chuyển của mangan trong nước sông Sài Gòn. Vào mùa mưa, hàm lượng chất này tăng cao, vượt quá quy định của nước sinh hoạt, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân mà nhà máy cung cấp nước vẫn chưa xử lý được. “Chúng tôi đã tìm phương pháp cắt giảm nguồn mangan phát sinh này và sẽ liên kết với nhà máy cung cấp nước để thực hiện trong thời gian tới”- chị tiết lộ.

Giữ nếp nhà

Lần chị dừng làm việc dài nhất có lẽ là thời gian chị thực hiện thiên chức làm mẹ. “Với tôi, gia đình là nền tảng”- chị khẳng định. Mặc cảm mình không đẹp, không gợi cảm nhưng chị lại rất tự hào về tình yêu lâu bền từ thời sinh viên đến giờ. Ông xã chị, anh Phạm Ngọc Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Hà, rất thành công trong lĩnh vực cơ khí công trình và chuyên dụng. Hai bé Thông, Như liên tục là học sinh giỏi từ lúc bắt đầu đi học. Chị trải lòng: “Tôi biết ơn sự đồng cảm và đồng lòng của chồng. Tình yêu và sự đỡ đần của anh ấy khiến tôi mạnh mẽ hơn rất nhiều”. Cũng vì tình yêu ấy mà khi hết giờ làm việc hay trong ngày nghỉ, chị vẫn gác lại công việc, tắt máy điện thoại, toàn tâm chăm sóc gia đình. Rồi khi chồng và con đã ngủ say, chị lại trở dậy, tiếp tục làm bạn với rác, nước, khí thải... đến tận nửa đêm. Chị bộc bạch: “Nghiên cứu khoa học và gia đình, việc nào cũng ngốn rất nhiều thời gian. Muốn chu toàn cả hai, tôi chỉ có thể hy sinh thời gian riêng tư của chính mình”.

Khi cuộc chuyện trò sắp kết thúc, chị nói với tôi rằng: “Có rất nhiều con đường nếu người phụ nữ muốn vươn lên, hãy nhìn những người phụ nữ đi trước mà bước tới”. Thái độ đó cũng khiến chị, dù ở vị trí nào, cũng giữ được sự khiêm nhường và mộc mạc.