Tập trung cho an sinh xã hội

- Phóng viên: Đất nước đón chào năm mới 2009 với những dự báo âu lo về một năm còn khó khăn hơn. Ông nhìn nhận ra sao về dự báo đó?

- TS Nguyễn Đình Cung: Tôi chia sẻ với nhận định năm 2008 đã khó nhưng năm 2009 còn khó hơn về kinh tế và an sinh xã hội. Chúng ta đặt chỉ tiêu tăng GDP khoảng 6,5%, xuất khẩu 13% và lạm phát dưới 15%. Nền kinh tế có xu thế giảm dần từ tháng 6-2008. Trong khi đó chưa nhìn thấy một nhân tố nào tác động vào xu hướng đó để nó dừng lại hoặc bật dậy đi lên. Nói bi quan chưa hẳn chính xác, nhưng chúng ta khó có thể đạt được các mục tiêu GDP, xuất khẩu, việc làm... đặt ra cho năm 2009.

- Cái khó dồn vào đâu nhiều nhất, thưa ông?

- Điểm khó khăn, tác động tiêu cực và bất ổn nhiều nhất có lẽ là lao động. Nền kinh tế của ta mở tương đối mạnh với giá trị xuất khẩu bằng hơn 60% GDP, trong khi thị trường bên ngoài suy thoái thì xuất khẩu bị tác động rất mạnh. Có thể hàng loạt doanh nghiệp (DN) sẽ phải thu hẹp sản xuất, tạm dừng hoặc ngừng sản xuất, dẫn tới số người mất việc làm tương đối nhiều, có thể lên tới hàng trăm ngàn người, thậm chí có thể tới nửa triệu người.

Khu vực vốn đầu tư nước ngoài sẽ tác động nhiều nhất trong khi khu vực này đang chiếm khoảng 50% kim ngạch xuất khẩu, thu hút khoảng hơn 2 triệu lao động. Tôi cho rằng đó là điểm cần lưu ý nhất đối với nước ta là vấn đề an sinh xã hội do thiếu, mất việc làm từ khu vực DN.

- Thưa ông, lúc khó khăn nhất cũng chính là lúc chúng ta luôn huy động cao nhất sức mạnh và tìm thấy lối thoát. Một trong những điểm tựa quan trọng để phát huy sức mạnh là khoan sức dân lúc khó khăn. Theo ông, Nhà nước nên làm gì để khoan sức dân lúc này?

- Những biến động thời gian qua tác động rất mạnh đến người dân, khiến họ giảm, mất việc làm dẫn tới giảm, mất thu nhập như người ta thường nói: “Người lao động ráo mồ hôi là hết tiền”. Vì thế tôi không muốn dùng tới chữ kích cầu, vì nói kích cầu là mở chi tiêu của Chính phủ hoặc Chính phủ làm “mồi” mở chi tiêu của dân cư. Nên dùng chữ hỗ trợ, tức là gói chính sách mở chi tiêu Chính phủ ở mức độ nhất định mà dùng ngân sách hỗ trợ cho các nhóm đối tượng bị tác động nhiều nhất, dễ bị tổn thương nhất của các yếu tố như lạm phát năm ngoái và suy thoái của năm nay. Nếu dùng kích thích-hỗ trợ thì hỗ trợ của Nhà nước đến trực tiếp, nhắm vào đối tượng bị tác động nhiều nhất, dễ tổn thương nhất, còn dùng kích cầu có thể dẫn tới điều nhiều người lo ngại là mở mang đầu tư vào khu vực DN Nhà nước vốn hiệu quả không cao và thu hút ít lao động. Gói kích cầu-hỗ trợ nên nhắm vào khu vực sử dụng nhiều lao động, tạo ra hàng xuất khẩu nhiều nhất và nếu định hướng như vậy thì biện pháp và cách làm phải khác.

- Như ông dự báo có thể sẽ có thêm hàng trăm ngàn người sẽ thất nghiệp trong năm 2009. Vậy cần làm gì để bảo đảm an sinh xã hội, vì đó là nhân tố quan trọng tạo môi trường ổn định?

- Chính phủ cần phải tập trung nhiều hơn vào an sinh xã hội. Quỹ bảo hiểm thất nghiệp phải đến năm 2010 mới được hưởng, trong khi đó hàng trăm ngàn người có thể mất việc làm trong năm 2009. Vì thế, Chính phủ nên bỏ một số tiền sớm hơn vào Quỹ Bảo trợ thất nghiệp để hỗ trợ cho người mất việc làm, đào tạo lại miễn phí cho người mất việc làm, nông dân mất đất. Cách làm như vậy có thể không bù đắp hết thiệt hại do suy thoái mang lại nhưng ít nhiều tạo cho người ta sự yên tâm và hỗ trợ vật chất để vượt qua lúc khó khăn nhất.

- Ông có tin chúng ta thoát khỏi suy thoái trong năm 2009 như đã khống chế thành công lạm phát trong năm 2008?

- Điều đó phụ thuộc thứ nhất vào chính sách của Chính phủ. Những biện pháp hỗ trợ của Chính phủ phải triển khai càng nhanh càng tốt và phải có hiệu quả, bởi chính sách đi vào cuộc sống luôn có độ trễ. Nếu đầu quý tới mới triển khai thì phải 2-3 quý sau mới có tác dụng. Sự thay đổi của DN cũng cần phải có thời gian để họ chuyển đổi sản xuất, chuyển đổi thị trường hay mặt hàng khác. Bên cạnh đó là khả năng phục hồi của kinh tế thế giới, đặc biệt của 3 trung tâm kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ, khu vực đồng tiền chung châu Âu và Nhật Bản. Theo tôi, nếu thực hiện quyết liệt thì tới quý III năm nay có thể sẽ khởi sắc. Chiến thắng nức lòng của bóng đá cuối năm qua cho thấy vận may đã đến và biết đâu vận may đó sẽ mang đến hy vọng trong năm 2009.