Tìm lại bản năng

Chiếc ca nô rẽ nhánh sông Đồng Nai đưa tôi đến Đảo Tiên, thuộc Rừng Quốc gia Cát Tiên, nơi vừa thành lập trung tâm cứu hộ linh trưởng đầu tiên ở phía Nam. Đón tôi là bà Marina, tiến sĩ ngành động vật học người Anh. Hơn 3 năm nay, bà Marina ở lại Đảo Tiên để nghiên cứu, trợ giúp và chờ ngày những con linh trưởng có thể trở lại rừng.

Bệnh tật

Bao quanh Đảo Tiên là sông Đồng Nai. Chiếc ca nô vừa cập đảo, chúng tôi đã nghe rõ tiếng vượn kêu xa xa. Bà Marina âu yếm nhìn con linh trưởng có khuôn mặt đen, bộ lông vàng, giới thiệu: “Đây là Lyly, 17 tuổi, nghịch lắm”. Lyly được Kiểm lâm Đồng Nai tịch thu từ một điểm nuôi nhốt trái phép ở huyện Tân Phú. Lyly bị nuôi nhốt từ bé, có một khối u rất to trong người.

Trung tâm cứu hộ này hiện đang điều trị cho 10 con linh trưởng thuộc loại có nguy cơ tuyệt chủng cao ở VN. Hôm tôi đến, Đảo Tiên vừa đón thêm “bệnh nhân” mới là một con vượn đen má hung, được bà Marina đặt tên là Chi, do được đưa về từ Củ Chi - TPHCM. Bà Marina cho biết sức khỏe Chi không tệ lắm, tinh thần vẫn còn minh mẫn.

Bác sĩ Lê Văn Hiến, Giám đốc Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã rừng quốc gia Cát Tiên, dẫn tôi đi gặp một “bệnh nhân” đáng thương. Đó là một con khỉ mặt đỏ, đùi ló da bạc phếch, lông không mọc nổi. “Hồi mới đưa về cứu hộ, nó suy kiệt, ốm nhách, toàn thân chỉ có vài đám lông. Do bị nuôi nhốt tù túng lâu ngày nên nó trầm uất, lững thững như đứa tâm thần”- ông Hiến kể. Theo ông Hiến, mỗi con khỉ muốn trở về rừng thì phải tìm một bạn tình để ghép bầy, bảo bọc, nương tựa nhau tìm thức ăn và chống lại những mối đe dọa khác. Tuy nhiên, con khỉ mặt đỏ bị trụi lông này còn lâu mới đủ hấp dẫn để quyến rũ được “chị em” và hồi phục sức khỏe để có thể về lại rừng xanh.

Người và thú cùng "vật lộn"

Nằm cách trung tâm cứu hộ linh trưởng một dòng sông là trung tâm cứu hộ gấu. Tại đây, hằng ngày các nhân viên cứu hộ phải giúp 16 con gấu ngựa và gấu chó vật lộn, xoay xở để lấy lại bản năng hoang dã đã mất, do bị con người săn bắt từ rừng rồi “bỏ tù” để lấy mật.

“Cố lên, trèo lên thùng phuy đi!” - một nhân viên cứu hộ hô to. Con gấu ngựa thót lên thùng phuy nằm chễm chệ. Thùng phuy xoay tròn, nó té bịch xuống đất. Ông Nguyễn Vũ Khôi, Giám đốc WAR- tổ chức tài trợ dự án cứu hộ gấu, giải thích: “Phải tập như vậy để kích thích gấu hoạt động, giúp cơ thể săn chắc. Phải chuẩn bị tinh thần cho chúng trước khi thả về rừng”.

Bên cạnh con gấu ngựa leo thùng phuy là một con gấu chó đang loay hoay tìm thức ăn. Trung tâm hạn chế cho gấu ăn trực tiếp, vì khi trở lại rừng, sẽ không còn ai cung cấp thức ăn, chúng dễ chết đói. Nhân viên cứu hộ sẽ treo lá chuối hoặc trái dừa đong đưa trên cao giống như trái trong rừng, gấu phải tìm cách nhảy lên hái. Riêng mật ong sẽ được giấu trong hốc cây, cá sẽ được thả xuống hồ, gấu đánh mùi phải cố gắng tìm cho bằng được.

“Lần trước, có lẽ do không tìm được thức ăn, đói quá, con gấu nổi sùng đớp nửa ngón tay tôi” - anh Nguyễn Văn Thành, đầu bếp chuyên chế biến thức ăn cho gấu ở trung tâm, chìa ngón tay bị thương ra nói. Do đã quen sống kiểu cung phụng, đến bữa có người cho ăn nên nhiều con gấu trở nên ngây dại.

Có con cả ngày đói lả mà không biết cách nào hái được lá chuối, trái cây. Song, lo lắng lớn nhất của những chuyên gia cứu hộ gấu có lẽ là hội chứng “hiền quá đáng” ở gấu. Nhiều con do nuôi làm kiểng ở các khu du lịch, mỗi ngày tiếp xúc hàng ngàn lượt người nên sinh ra vô cảm. Có con chẳng buồn tự vệ khi các chuyên gia giả vờ đánh. “Bản năng sinh tồn yếu ớt, không biết khi trở lại rừng, chúng có bảo vệ được mình trước những tay thợ săn và cả những loài thú dữ khác không?” - các nhân viên cứu hộ lo lắng.