Tự chủ và chống độc quyền

Việc liên bộ Tài chính – Công Thương bắt tay sửa đổi cơ chế điều hành giá xăng dầu (Nghị định 55/CP của Chính phủ) đang được dư luận chú ý. Vấn đề được quan tâm nhất là cơ chế mới có trị được căn bệnh cố hữu “tăng nhanh, giảm chậm” và “tăng nhiều, giảm ít” của giá xăng dầu trong nước hay không?

Muốn có giá bán lẻ cạnh tranh, phải tạo được sự cạnh tranh giữa các nhà nhập khẩu. Trong ảnh: Người dân đổ xăng tại một cây xăng trên đường Cách  Mạng Tháng Tám, quận 3- TPHCM. Ảnh: N. Hữu

Bỏ cơ chế “thị trường nửa vời”

Trao đổi với báo giới, một quan chức Bộ Tài chính cho biết theo dự thảo sửa đổi Nghị định 55/CP về điều hành giá xăng dầu, doanh nghiệp (DN) sẽ được toàn quyền quyết định giá bán lẻ. Việc điều chỉnh giá bán sẽ được thực hiện trong điều kiện giá thế giới liên tục biến động trong vòng 10 ngày. Cụ thể, khi giá thế giới tăng hoặc giảm trên 5%, DN được điều chỉnh giá nhưng mức tăng hoặc giảm không quá 5%. Phương án giá mới phải được trình liên bộ nhưng không cần chờ chấp thuận. Việc kiểm soát giá được tiến hành theo phương thức hậu kiểm. Liên bộ chỉ can thiệp để yêu cầu DN điều chỉnh giá khi giá thế giới biến động ở mức 15%. Nếu giá thế giới tiếp tục biến động trong 10 ngày tiếp theo, DN được quyền tiếp tục điều chỉnh giá nhưng mỗi lần không được quá 5%. Trường hợp giá thế giới tăng hoặc giảm khoảng 3%, DN vẫn phải giữ ổn định giá bán.

Thực ra theo cơ chế hiện hành, Nghị định 55/CP đã cho phép DN được xây dựng giá bán lẻ xăng dầu nhưng lại phải chờ được tổ giám sát giá xăng dầu (liên bộ Tài chính – Công Thương) chấp thuận mới được áp dụng. Theo phản ánh của các DN, cơ chế này đã khiến cơ quan quản lý can thiệp quá sâu vào hoạt động kinh doanh của các DN thông qua việc quy định tỉ lệ lãi theo kiểu cào bằng. Nhiều chuyên gia bình luận đây chính là cơ chế “thị trường nửa vời” khiến công tác quản lý giá thêm nhiều bất cập.

Phải chia nhỏ Petrolimex

TS Vũ Đình Ánh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính), cho rằng về nguyên tắc, việc trả giá xăng về thị trường là rất tốt. Nhưng đó mới là điều kiện cần chứ chưa đủ để giá xăng dầu VN theo đúng quy luật thị trường. Vấn đề là phải tạo được sự cạnh tranh giữa các nhà nhập khẩu thì mới có giá bán lẻ cạnh tranh. Hiện nay, cả nước có hơn 10 DN nhập khẩu nhưng Tổng Công ty Xăng dầu VN (Petrolimex) đang chiếm 60% thị phần. Mô hình này không thể có cạnh tranh. Nên kèm theo các quy định cụ thể nhằm tạo dựng một thị trường cạnh tranh và phù hợp với các quy định của pháp luật về chống độc quyền. Một trong các biện pháp đó là chia nhỏ Petrolimex như biện pháp đang đặt ra đối với ngành điện. Theo TS Nguyễn Quang A, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển-IDS, trong cơ cấu ngành xăng dầu, nếu thị phần của mỗi DN ở mức gần tương đương thì tính cạnh tranh sẽ cao. Lúc đó, mỗi DN phải tính toán kỹ chi phí để có giá cạnh tranh nhất nếu không muốn bị loại khỏi thị trường.