Đạo đức kinh doanh suy đồi

Theo Jamil Anderlini, phóng viên thường trực tại Bắc Kinh của báo Anh The Financial Times, từ đầu năm nay, cha của một em bé uống sữa bột trẻ em Sanlu có vấn đề đã gióng lên hồi chuông báo động trên mạng. Tiếp theo đó, báo chí Trung Quốc cho biết từ tháng 3-2008, Tập đoàn Sanlu đã bắt đầu nhận được những lá đơn khiếu kiện về chất lượng sữa khiến cho trẻ em lâm bệnh, thường là bí tiểu và nôn mửa. Nhưng vụ việc này dây dưa đến hết tuần thứ nhất của tháng 9 mới được công khai.

Cảnh báo từ New Zealand

Fonterra là một tập đoàn sữa khổng lồ của New Zealand. Cách đây 3 năm, Fonterra đã bỏ ra 153 triệu USD để mua 43% cổ phần của Sanlu. Đương nhiên Fonterra cũng bị dính miểng trong vụ xì-căng-đan sữa nhiễm melamine của Sanlu, một tập đoàn sữa hàng đầu ở Trung Quốc. Trong ban giám đốc của Sanlu có ba đại diện của Fonterra. Vấn đề đặt ra là trách nhiệm của liên doanh Sanlu - Fonterra đến đâu? Bộ trưởng Y tế của Trung Quốc - ông Cao Cường - đã khiển trách liên doanh Fonterra chậm cảnh báo công chúng về vụ sữa nhiễm melamine cũng như chậm thu hồi sản phẩm của mình.

Ngày 15-9, tức sau khi đã có 2 em bé chết và phát hiện gần 600 em nhiễm bệnh sạn thận sau khi uống sữa bột trẻ em của Sanlu, ông Andrew Ferrier, Tổng Giám đốc Fonterra, xuất hiện lần đầu tiên trước báo giới. Ông cho biết Fonterra chỉ được các nhà lãnh đạo Sanlu chính thức thông báo về vụ việc trong một cuộc họp ngày 2-8.

Ngay lập tức Fonterra đã tường trình sự việc với tòa đại sứ New Zealand tại Bắc Kinh vào giữa tháng 8. Sau đó, cuối tháng 8, Fonterra báo cáo đầy đủ với tòa đại sứ New Zealand, đồng thời gửi báo cáo đến Chính phủ New Zealand ngày 31-8.

Ngày 5-9, bà Helen Clark, Thủ tướng New Zealand, mới được báo cáo sự việc. Ngày 8-9, đại sứ New Zealand ở Trung Quốc chính thức làm việc với chính quyền Trung Quốc. Ngày 11-9, Trung Quốc công bố thu hồi toàn bộ sữa bột trẻ em Sanlu tổng cộng hơn 10.000 tấn đem đi tiêu hủy. Bà Clark đánh giá: “Tôi tin rằng Fonterra muốn thu hồi sản phẩm ngay từ đầu nhưng không thể buộc chính quyền địa phương Trung Quốc làm việc đó”.

Tổng Giám đốc Tập đoàn Fonterra Andrew Ferrier

Giải thích sự bất lực của Fonterra, ông Steve Dickinson, một luật gia thuộc Công ty Luật Harris Moure hoạt động ở Trung Quốc từ thập niên 1980 và rất am hiểu ngành công nghiệp thực phẩm của nước này, cho biết: “Trong một liên doanh với Trung Quốc nắm 43% cổ phần chẳng là gì cả. Anh không biết điều gì và cũng không có quyền gì”.

Hậu quả của vụ xì-căng-đan sữa bột trẻ em nói trên là Fonterra phải tự nguyện thu hồi thêm một lô sữa Anmum Materna dành cho các bà mẹ có thai. Lô sữa này sản xuất tại nhà máy Sanlu và do Sanlu phân phối ở Trung Quốc. Fonterra cho rằng Sanlu đã chế biến sữa này từ nguồn sữa bị nhiễm melamine ở địa phương. Fonterra quả quyết rằng lô sữa này chỉ tiêu thụ ở Trung Quốc không xuất khẩu.

Người dân bức xúc

Cuộc điều tra sữa trẻ em Sanlu đến ngày 16-9 đã đi đến một kết luận đáng lo khác: Không chỉ Sanlu mà có đến 21 công ty sữa khác vi phạm an toàn vệ sinh thực phẩm. Theo ông Lý Trường Giang, Tổng cục trưởng Tổng cục Kiểm dịch kiểm nghiệm chất lượng quốc gia, qua kiểm tra 491 lô sữa bột trẻ em của 109 công ty sữa đã phát hiện 69 lô của 22 công ty nhiễm chất melamine, trong đó sữa Sanlu có hàm lượng melamine cao nhất (2.563 mg/kg). Các loại sữa khác hàm lượng melamine đo được từ 0,09 mg đến 619 mg.

Melamine là một hợp chất hữu cơ dùng để sản xuất nhựa và phân bón, bị cấm dùng trong sản xuất thực phẩm. Các nhà sản xuất sữa, các đại lý thu mua sữa đã cho thêm nước vào sữa nguyên liệu để tăng sản lượng khiến cho hàm lượng chất dinh dưỡng rất thấp. Để nâng chất, tăng lượng protein, họ cho melamine vào cho đúng quy chuẩn để bán được giá cho các công ty sữa, bất chấp sự nguy hại của nó đối với sức khỏe con người.

Phát hiện trên khiến cho người dân Trung Quốc giảm lòng tin vào chất lượng sữa bột sản xuất trong nước. Cho nên khi ông Lý tuyên bố rằng hầu hết sữa bột sản xuất trong nước – chỉ có 20,18% trên tổng số sữa có vấn đề – đều an toàn thì người dân vẫn bức xúc.

Một dân cư mạng phát biểu trên diễn đàn Internet: “Chúng ta đã ăn nhầm cái gì? Tôi thật sự phẫn nộ. Bây giờ là sữa bột nhưng các loại thực phẩm khác bị nhiễm chất độc khác mà chúng ta không biết thì sao?”.

Anh Trương Cao Phong, 35 tuổi, và vợ Vương Huy, trong những ngày này ăn chực nằm chờ tại bệnh viện nhi ở phía Đông Bắc Kinh với tâm trạng lo âu. Tính đến ngày 18-9, đã có 4 trẻ chết ở các tỉnh Hà Bắc, Triết Giang và khu tự trị Tân Cương vì sữa bột Sanlu. Con gái của họ, bé Nguyệt, mới 22 tháng tuổi, đang nằm viện vì được nuôi bằng sữa Sanlu từ mới lọt lòng.

Ông Trương, một người lao động nhập cư, tố cáo Sanlu: “Họ chỉ biết kiếm lợi nhuận từ những người không có đủ tiền mua sữa hàng hiệu. Những người nghèo như chúng tôi chỉ có thể mua sữa bột nội rẻ tiền”. Ông cho biết mua sữa Sanlu cho con uống, ông chỉ tốn 1,6 USD/ngày (26.720 đồng) nếu dùng sữa hàng hiệu thì tốn đến 2,5 USD (41.750 đồng).