Nghệ thuật nghiệp dư có cái hay riêng

Là chủ tịch của một trong những CLB có số hội viên đông nhất: 1.778, chưa kể mỗi ngày có cả trăm lá đơn xin gia nhập, nhà thơ Bành Thông trò chuyện với Báo Người Lao Động.

. Phóng viên: Do đâu mà một người làm thơ nghiệp dư như ông lại làm chủ tịch một CLB có cái tên rất “oai” như CLB Thơ Việt Nam?

- Nhà thơ Bành Thông: Trước hết phải nói rằng tôi đang là hội viên của 5 hội nghệ thuật Trung ương: sân khấu, nhà báo, văn nghệ dân gian, văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số và hội liên hiệp văn học nghệ thuật Hà Nội. Tôi hoạt động nghệ thuật từ rất sớm, tuy nhiên chỉ là nghiệp dư, là tác giả của hơn 70 vở kịch tuồng, chèo, cải lương với 54 huy chương vàng, bạc các loại.

Tôi đã làm được hơn 100 bài thơ, cũng phải nói thêm rằng, các vở kịch tuồng, chèo, cải lương luôn chứa đựng chất thơ. Nghệ thuật nghiệp dư cũng có cái hay riêng, nó mang tính quần chúng cao, dễ đi vào lòng người. Đó là lý do vì sao các đêm văn nghệ nghiệp dư ở làng quê luôn đông. Thời tôi còn làm Phó tổng biên tập Báo Văn nghệ Hòa Bình, đã có người gợi ý rồi cho tiền để in một tập thơ của các anh em. Mọi người hưởng ứng nồng nhiệt và CLB Hương Ngoại Ô ra đời, quy tụ gần 1.000 hội viên, đã xuất bản được hơn 20 tập thơ. Người yêu thơ tìm đến ngày càng đông và Hương Ngoại Ô trở thành “chiếc áo chật”, phải có một tổ chức như CLB Thơ Việt Nam mới xứng đáng.

. Có người bảo, chỉ nên gọi là CLB những người yêu thơ thì chính xác hơn vì các nhà thơ chuyên nghiệp thường rất lặng lẽ, kín đáo và họ lại không có mặt trong CLB này?

- Tôi quan niệm khác. Một giáo sư dạy đại học hay một cô giáo mầm non đều được gọi là nhà giáo. Tất cả những người làm thơ đều có thể gọi là nhà thơ dù là nhà thơ loại 3, loại 4. Có 3 yếu tố để chúng tôi xét kết nạp hội viên là người làm thơ, người biểu diễn thơ và người yêu thơ song điều quan trọng nhất là người đó phải có nhân cách. Thơ anh có thể chưa hay nhưng anh phải là người đàng hoàng. Thực chất, chúng tôi muốn tạo ra một sân chơi cho người yêu thơ, thơ họ làm sẽ được in và chắc chắn sẽ có người đọc, gần hai ngàn hội viên chính là độc giả đấy thôi. Chúng tôi vừa trình làng tuyển tập Hương đất Việt (tập 1) gồm 2.000 bài thơ của gần 1.000 tác giả ở khắp nơi trên đất nước, rất nhiều người đã mua tập thơ.

. Phải chăng sự có mặt của nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An, Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Vũ Mão... cũng góp phần tạo nên tiếng tăm của CLB Thơ?

- “Biển Đông cuồn cuộn triều dâng. Gặp người tri kỷ nỗi lòng nở hoa! Chí trai dưới mái tóc già. Chung lưng đấu cật khúc ca khải hoàn” thơ ông Nguyễn Văn An tặng Vũ Mão đấy. Ông ấy chưa phải là hội viên chính thức của CLB đâu nhưng có gửi thơ, gửi ảnh đến, thấy hay thì chúng tôi cho in. Có đến ngót nghét mười hội viên của CLB trước đây làm bộ trưởng, thứ trưởng nhưng nhiều nhất vẫn là cựu chiến binh. Đơn giản là họ yêu thơ và làm rất nhiều thơ.

. Mỗi ngày phải đọc vài chục lá thư tâm tình với hàng trăm bài thơ gửi đến, chẳng lẽ ông không cảm thấy “chán”?

- Tôi không chán mà ngược lại rất thích thú. Thơ của họ đa phần dễ hiểu, là những tâm tư tình cảm, suy nghĩ, trăn trở.... được chiết xuất từ cuộc sống thực của chính họ. Tôi không chỉ đọc một lần và có những bài hay đến nỗi tôi phải “ giật mình”. Ví dụ, một anh nông dân lần đầu đi tắm biển đã viết thế này: “Làm ruộng bạc đầu hóa lão nông. Ra biển thấy mình cũng mênh mông. Khi sóng òa đầy môi mặn, ngỡ.

Uống lại mồ hôi đổ xuống đồng”. Hay một ông giám đốc đã nung nấu trong 25 năm với mối tình thầm lặng: “Em như gạo nếp nhà nông. Cất thành rượu, cánh đàn ông khát thèm. Tuy nhiên, có không ít bài thơ câu chữ còn vụng về, có khi bài không hay nhưng được vài câu hay. Chẳng hạn, một anh thương binh làm thợ mộc viết về mối tình của mình, tứ thơ rất được nhưng anh lại đặt cái tên nghe rất ...chối: “Em ngã xuống ao”. Chúng tôi biên tập lại và đổi tên là Mối tình câm, gửi sang Báo Phụ Nữ Thủ đô thì được họ khen là lâu lắm mới đọc một bài thơ tình hay thế.

. Là một tổ chức hoạt động theo mô hình xã hội hóa: tự nguyện, tự trang trải, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật và...tự giải tán (nếu thấy không đủ sức), nhưng thay vì những khó khăn của kẻ “ cầm đèn chạy trước tàu hỏa”, CLB Thơ có vẻ gặp khá nhiều thuận lợi với bao nhiêu dự định như thế?

- Chúng tôi thuận lợi vì có nhiều người tự nguyện giúp đỡ. Một gia đình đi nước ngoài đã cho chúng tôi mượn miễn phí nhà để làm văn phòng. CLB cũng sẽ thành lập một Thi Đàn Quán với diện tích 15.000 m², có nhà sàn rộng rãi làm nơi sinh hoạt của các nhà thơ và người yêu thơ vào mỗi tối chủ nhật. Ở đây có hội thảo, giao lưu, bình thơ, ngâm thơ, đàn hát dân ca, ca trù...Chúng tôi biết cách để làm mình lớn mạnh. CLB dự định sẽ ra tạp chí thơ, đặc biệt sẽ thành lập một nhà sách mang tên Hương Đất Việt ở đường Láng.